nutq uslublari

PPTX 39 pages 151.7 KB Free download

39 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 151.7 KB

File type PPTX

Pages 39

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 39

mavzu: nutq uslublari mavzusi yuzasidan amaliy mashg‘ulot. mavzu: nutq uslublari o‘qituvchi: barno suleymanova mavzu rejasi: 1. nutq uslublari haqida. 2. so‘zlashuv uslubi. 3. ilmiy uslub. 4. rasmiy-idoraviy uslub. 5. ommabop (publitsistik) uslub. 6. badiiy uslub. nutq uslublari haqida ma’lumot uslubiyat (stilistika) – tilshunoslikning bir bo‘limi bo‘lib, nutq jarayonida til hodisalarining maqsadga, sharoitga va muhitga mos ravishda foydalanish qoniniyatlari bilan tanishtiradi. adabiy tilning ijtimoiy hayotdagi ma’lum soha doirasiga, ma’lum nutqiy vaziyatga xoslangan ko‘rinishi adabiy til uslibi hisoblanadi. uslub orqali so‘zlovchi shaxs narsalarga, voqealarga shaxsiy munosabatini aks ettiradi. so‘zlar ham ma’lum nutq uslubiga xoslanish-xoslanmaslik belgisiga ko‘ra uslubiy xoslangan va uslubiy betaraf so‘zlarga bo‘linadi. ayrim nitq uslubi doirasidagina qo‘llanadigan so‘zlar uslubiy xoslangan so‘zlar, bunday xususiyatga ega bo‘lmagan so‘zlar esa uslubiy betaraf so‘zlar sanaladi. masalan: qish, maktab, yomg‘ir, eski, yozish, kelmoq, men, biz kabi so‘zlar uslubiy betaraf so‘zlar bo‘lib, barcha uslublarda qo‘llana oladi. taklif qildi, jilvalandi, zimiston, tabassum kabi so‘zlar badiiy uslubga, do‘ndirdi, maza …

2 / 39

so‘z turkumi; b) sintaktik vositalar: gap bo‘laklari, ritorik so‘roq gaplar, undalma, kirish so‘z, kirish birikma, sodda va qo‘shma gaplar, ko‘`chirma va o‘zlashtirma gaplar. so‘zlashuv uslubi bu uslub keng qo‘llanadigan uslublardan biridir. oilada, ko‘cha-ko‘yda kishilarning fikr almashishi jaroyonida qo‘llanalidigan uslub so‘zlashuv uslubi deb ataladi. bu uslubning adabiy til me’yorlariga rioya qiladigan ko‘rinishi adabiy so‘`zlashuv uslubi deb yuritilsa, bunday me’yorlarga rioya qilmaydigan ko‘rinishi oddiy so‘zlashuv uslubi deyiladi. so‘zlashuv uslubining har ikki turi ko‘pincha dialogik shaklda ro‘yobga chiqadi. ikki yoki undan ortiq shaxsning luqmasidan tuzilgan nutq dialogik nutq deyiladi. so‘zlashuv uslubida ko‘pincha turli uslubiy bo‘yoqdor so‘zlar, grammatik vositalar, tovushlar tushib qolishi, tovush orttirilishi mumkin: kep qoling! obbo, hamma ishni do‘ndiribsiz-da. mazza qildik. oyijooon! kelinlaruuuv! huuuv! so‘zlashuv uslubida gapdagi so‘zlar tartibi ancha erkin bo‘ladi, piching, qochiriqlar, kinoyalar ko‘plab ishlatiladi: badbaxt fitna! qo‘yasanmi – qo‘ymaysanmi axir? bu uslubda ko‘proq sodda gaplar, to‘liqsiz gaplar, undalmali gaplardan foydalaniladi. ilmiy uslub daliliy ma’lumotlar asosida chiqarilgan ilmiy xulosalarga asoslanuvchi, …

3 / 39

ar, kirish so‘z va kirish birikmalar, iboralar, qo‘shma gaplardan foydalaniladi. ommabop (publitsistik) uslub ommaviy axborot vositalari uslubi, tashviqot-targ‘ibot ishlari olib boriladigan nutq tili ommabop uslub hisoblanadi. soddalik, tushunarli bo‘lish, ta’sirchanlik, adabiy til me’yorlariga rioya qilish bu uslubning asosiy belgilaridan hisoblanadi. ommabop uslubning radio, televideniyeda ishlatiladigan ko‘rinishi og‘zaki ommabop uslub deyilsa, gazeta, jurnallarda ishlatiladigan ko‘rinishi yozma ommabop uslub deyiladi. bu uslubda reja, anjuman, farmon, ijro, kengash, ishtirokchi, hukumat, davlat kabi ijtimoiy-siyosiy so‘zlar keng qo‘llanadi. nutq ta’sirchan bo‘lishi uchun ta’sirchan so‘z va birikmalardan, maqol va hikmatli so‘zlardan ham foydalaniladi. bunday uslubda gap bo‘laklari odatdagi tartibda bo‘ladi, kesimlar buyruq va xabar maylidagi fe’llar bilan ifodalanadi, darak, his-hayajon va ritorik so‘roq gaplardan, yoyiq undalmalardan, takroriy so‘z va birikmalardan unumli foydalaniladi: 1. azamat paxtakorlarimiz mo‘l hosil yetishtirish uchun fidokorona mehnat qilishyapti. 2 . partiya faollari navbatdagi majlisga yig‘ilishdi. badiiy uslub ma’lum bir voqelikni badiiy obrazlar (timsollar) vositasida aks ettirib, tinglovchi yoki o‘quvchiga estetik jihatdan ta’sir …

4 / 39

nlar ham uchraydi. rasmiy- idoraviy uslub adabiy tilning yozma rasmiy shakliga xos bo`lib, muayyan nutqiy qolip, qat’iy odat tusiga kirib qolgan shakllarga ega bo`lgan nutq uslubi rasmiy uslub sanaladi. davlat idoralari tomonidan chiqariladigan qarorlar, qonunlar, nizomlar, xalqaro hujjatlar rasmiy-idoraviy uslubda yoziladi. ariza, tilxat, ma’lumotnoma, chaqiruv qog‘ozi, taklifnoma, shartnoma, tarjimayi hol, e’lon, tavsifnoma, tavsiyanoma, dalolatnoma, hisobot kabilar ham shu uslubda yoziladi. bunday uslubdagi hujjatlar qisqa, aniq, barcha uchun tushunarli qilib tuziladi. bu uslubning asosiy belgisi: jumlalarning bir qolipda, bir xil shaklda bo‘lishi. bu uslubda ham so‘zlar o‘z ma’nosida qo‘llanadi, ko‘pchilikka ma’lum bo‘lgan ayrim qisqartma so‘zlar ishlatiladi, har bir sohaning o‘ziga xos atamalaridan foydalaniladi: qaror qiladi, inobatga olinsin, ijro uchun qabul qilinsin, tasdiqlanadi, yuklatilsin, tayinlansin kabi so‘z va so‘z birikmalri ko‘plab uchraydi. rasmiy-idoraviy uslubda ko‘pincha darak gaplardan, qaror, buyruq, ko‘rsatma kabilarda esa buyruq gaplardan foydalaniladi. bu uslubda gap bo‘laklarining odardagi tartibda bo‘lishiga rioya qilinadi: ko‘rilgan masala yuzasidan zarur chora-tadbirlar rejasi ishlab chiqilsin. …

5 / 39

arur bo`lgan holatda ilova qilinadigan hujjatlar nomi; - qog`ozning chap tomoniga ariza yozilgan vaqt (yil, kun va oy); - qog`ozning o`ng tomonida ariza yozuvchining imzosi, ismi va ota ismlarining bosh harflari va familiyasi. masalan: a.qodiriy nomidagi 218-maktab direktori a.v.rahimovga chilonzor tuman farhod ko`chasi 12-uyda yashovchi s.j.nurillayevadan ariza meni maktabga boshlang`ich sinf o`qituvchisi sifatida ishga qabul qilishingizni so`rayman. arizamga ma’lumotim haqidagi diplom nusxasini ilova qilaman. sana imzo s.j.nurillayeva tushuntirish xati tushuntirish xati xizmat (o`qish)ga aloqador masalani, uning biror jihatini yozma izohlovchi hujjatdir. shaxsiy tushuntirish xatlari xodim (talaba) tomonidan muassasa (o`quv yurti) rahbari nomiga yoziladi. unda ish (o`qish) jarayonida xodim (talaba) tomonidan sodir etilgan ayrim o`rinsiz xatti-harakatlar tafsiloti, ularning sabablari bildiriladi va dalillar bilan izohlanadi. odatda tushuntirirsh xati mansabdor shaxs (rahbar) talabi bilan yoziladi. bu hujjat xodim (talaba) haqida biror qarorga kelish, unga nisbatan ma’muriy jazo qo`llash yoki qo`llamaslik uchun asos vazifasini o`taydi. tushuntirish xati xodim (talaba)ning o`z dastxati bilan yozilib, yozuvchi …

Want to read more?

Download all 39 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nutq uslublari"

mavzu: nutq uslublari mavzusi yuzasidan amaliy mashg‘ulot. mavzu: nutq uslublari o‘qituvchi: barno suleymanova mavzu rejasi: 1. nutq uslublari haqida. 2. so‘zlashuv uslubi. 3. ilmiy uslub. 4. rasmiy-idoraviy uslub. 5. ommabop (publitsistik) uslub. 6. badiiy uslub. nutq uslublari haqida ma’lumot uslubiyat (stilistika) – tilshunoslikning bir bo‘limi bo‘lib, nutq jarayonida til hodisalarining maqsadga, sharoitga va muhitga mos ravishda foydalanish qoniniyatlari bilan tanishtiradi. adabiy tilning ijtimoiy hayotdagi ma’lum soha doirasiga, ma’lum nutqiy vaziyatga xoslangan ko‘rinishi adabiy til uslibi hisoblanadi. uslub orqali so‘zlovchi shaxs narsalarga, voqealarga shaxsiy munosabatini aks ettiradi. so‘zlar ham ma’lum nutq uslubiga xoslanish-xoslanmaslik belgisiga ko‘ra uslubiy xoslangan va usl...

This file contains 39 pages in PPTX format (151.7 KB). To download "nutq uslublari", click the Telegram button on the left.

Tags: nutq uslublari PPTX 39 pages Free download Telegram