savodo‘rgatish metodikasi

PPTX 29 pages 97.6 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 97.6 KB

File type PPTX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

mavzu: savod o‘rgatish metodikasi mavzu: savod o‘rgatish metodikasi reja: 1. savod o‘rgatish metodikasining maqsad va vazifalari. 2. savod o‘rgatishda qo‘llaniladigan metodlar. savod o‘rgatish metodlarining qiyosiy tahlili eski maktabda o‘qish bilan yozish bir vaqtda o‘rgatilmagan, avval faqat o‘qish o‘rgatilgan. o‘qish hijo (bo‘g‘in) usuli bilan o‘rgatilgan. o‘qishga o‘rgatishning “hijjayi qadimiy” deb atalgan usuli uzoq vaqtlar davomida hech qanday o‘zgarishsiz davom etib kelgan. hijo usulida o‘qishga o‘rgatishni 3 bosqichga bo‘lish mumkin: 1-bosqich. harflarning nomini yodlatish (“harfiy metod”). bu metodning mohiyati quyidagilardan iborat bo‘lgan: bir necha yildan beri o‘qiyotgan bolalar maktabxonaga yangi kelgan bolaga bir necha kichik-kichik surani og‘zaki yodlatgan. bola aytayotgan suradagi so‘zlarining ma’nosini tushunmay, suralarni birin-ketin yodlab olgan, bu orada taxminan bir yilga yaqin vaqt o‘tgan. shundan keyin arab alifbosi yodlatila boshlangan: bola uyidan har ikki tomoni randalanib silliqlangan maxsus taxta olib kelgan. maktabdor taxtaning bir tomoniga qora siyoh bilan 28 ta arabcha harfning yolg‘iz shaklini alifbo tartibida bandlarga bo‘lib yozib bergan. …

2 / 29

n. eski maktabda “zeru-zabar” (zabar, zer, pesh) har xil o‘rgatilgan. masalan, ba’zi domlalar ب) be, zabar-ba), be-zer-bi, be-pesh-bu, te-zabar-ta va hokazo kabi o‘rgatsalar, boshqalari be zabar ba, te zabar ta kabi, yana birovlari be-zabar-a; zer-i, pesh-u; te-zabar-a, zer-i, pesh-u tarzida o‘rgatganlar. maktabxonada “zeru zabar” quruq yodlatilgan, nimaga xizmat qilishi aytilmagan. aslida esa bu belgilarning ma’lum xizmati bor: zabar (fatha) - undosh harf ustidagi urg‘u belgisiga o‘xshash chiziqcha bo‘lib, undoshga a unli tovushini qo‘shib aytish zarurligini ko‘rsatadi; zer (kasra) undosh harf ostidagi chiziqcha bo‘lib, shu undoshga i unli tovushini qo‘shib aytish kerakligini bildiradi; pesh (zamma) esa undosh harf ustiga qo‘yiladigan belgi bo‘lib, shu undosh tovushga u unlisini qo‘shib aytish zarurligini ko‘rsatadi. demak, arabcha matnlarni o‘qish uchun “zeru zabar”ni bilish juda zarur bo‘lgan, ammo o‘qishga o‘rgatish anglab o‘qishga asoslanmagani uchun bolalar mim zabar ma, mim zer mi, mim pesh mu deb yodlaganlar, “zeru zabar”ning mohiyatini anglamaganlar. 3-bosqich. bo‘g‘inlarni qo‘shish. eski maktabda bo‘g‘inlarni …

3 / 29

o‘shib, bu so‘z bir butunicha aytilgan. so‘zni hijo usulida o‘qishda tovush emas, balki shu tovushni ifodalovchi harfning nomi asos qilib olingan. so‘zni tovush jihatidan tahlil qilishga oid hech qanday ish qilinmagan, tovushlarning qo‘shilishi bolalarga tushunarli bo‘lmagan, bolalar so‘zdagi har bir harf ma’lum bir tovushni bildirishini mutlaqo anglamaganlar. hijo usulida o‘qishga o‘rgatish, birinchidan, mexanik ravishda bo‘lib, ayni bir narsani qayta-qayta aytishga majbur qilingan, ikkinchidan, bola o‘zi aytgan so‘zining ma’nosini tushunmay, maktabdordan eshitganini takrorlayvergan. “haftiyak”ning keyingi ayrim suralari so‘zni “yaxlit o‘qish” usulida olib borilgan, aniqrog‘i bola o‘qimagan, eshitganini to‘tiqush kabi yodlagan. natijada bolalar maktabxonada o‘qiganlarini o‘zi o‘qib yurgan kitobidan “o‘qib bergan”, ammo ularning qo‘liga maktabda o‘qilmagan boshqa bir kitob berilsa, uni o‘qiy olmagan; eski maktabda 6-10 yil muntazam o‘qigan bolalarning juda ko‘p deganda 4-5 foizigina o‘qish va yozish ko‘nikmasini hosil qilgan. turkistonda ochilgan rus-tuzem maktablari savod o‘rgatishda ma’lum darajada ijobiy o‘rin tutdi. rus-tuzem maktablarinnng o‘zbekcha sinflarida o‘zbekcha xat-savod o‘rgatish metodi 1900-yildan boshlab …

4 / 29

alifbe davridir. muallif bu bo‘limda arab alfavitidagi harflarni alfavit tartibida emas, balki harf orqali ifodalangan tovushlar talaffuzining oson-qiyinligini, harflarning yozilishidagi sodda yoki murakkabliklarni e’tiborga olgan holda tizib chiqqan. muallif har bir harfning yozuvda bir necha xil shaklda kelishi xat-savod o‘rgatishni qiyinlashtirishini hisobga olgan; alifbe davrining boshida deyarli har doim bir xil shaklda qo‘llanadigan harflarni bergan. u shakli yozilish o‘rniga qarab turlicha bo‘ladigan harflarning so‘z boshida, so‘z o‘rtasida, so‘z oxirida va alohida yozilish shaklini berib, ularga mos misollar keltirgan. masalan, q harfini tanitish uchun qor, uyqu, oq so‘zlarini, g‘ harfini tanitish uchun g‘or, uyg‘oq, tog‘ so‘zlarini tanlagan. muallif soddadan murakkabga tamoyiliga amal qilib, alifbe davrini asta-sekin murakkablashtira borgan. kitobning alifbe qismiga, asosan, o‘zbek tilining lug‘at tarkibidagi so‘zlar tanlab olingan. “ustodi avval”ning 2-bo‘limi alifbedan keyingi davrdir. bu bo‘limda hikoya, masal va 50 maqola berilgan. ularning ayrimlarida bilim olish targ‘ib qilinsa, boshqalari tarbiyaviy mazmunda bo‘lgan. s.saidazizov kitobining 3-bo‘limini “alifboyi qur’on” deb atagan va …

5 / 29

b, u sintetik tovush metodini qat’iy himoya qilgan. tovush metodi bilan savod o‘rgatilganda, so‘zning eng kichik bo‘lagi, ya’ni nutq tovushlari asos qilib olinadi. so‘zning ma’nosini o‘zgartira oluvchi har bir tovush yozuvda harf orqali ifodalanishi: so‘zda tovushlar almashinishi, ortishi yoki kamayishi natijasida boshqa bir yangi so‘z hosil bo‘lishi mumkinligi bolalar ongiga yetkaziladi. keyingi yillarda ham xat-savod tovush metodida o‘rgatilmoqda. atoqli metodistlar (s.p.redazubov, a.i.voskresenskaya, k.qosimova, y.abdullayev, o.sharafiddinov va boshq.) tovush metodida xat-savod o‘rgatishni takomillashtirdilar. arab alifbosida yozuvni o‘rgatish qiyin bo‘lgan. bu alifbodagi harflar so‘zda qo‘llash o‘rniga qarab, har xil shaklda yozilgan, bu yozuvni o‘rganishni qiyinlashtirgan. shuning uchun ko‘p maktablarda bolalarga o‘qish o‘rgatilib yozuv o‘rgatilmagan, chunki domla va otinoyilarning ko‘pchiligi o‘qishni bilib, yozishni bilmagan. eski maktabda yozish chiziqsiz tekis oq qog‘ozga dastlab yo‘g‘onroq savag‘ich qalamda o‘rgatilgan; bolalar yozishni ozroq o‘rganganlaridan keyin qamish qalamda ham yozishgan, ularga ruchkada yozishga ruxsat etilmagan. yozishni o‘rgatish alifbo tartibida harflarning alohida-alohida shaklini yozdirishdan boshlangan. avval alifni yozish o‘rgatilgan, …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "savodo‘rgatish metodikasi"

mavzu: savod o‘rgatish metodikasi mavzu: savod o‘rgatish metodikasi reja: 1. savod o‘rgatish metodikasining maqsad va vazifalari. 2. savod o‘rgatishda qo‘llaniladigan metodlar. savod o‘rgatish metodlarining qiyosiy tahlili eski maktabda o‘qish bilan yozish bir vaqtda o‘rgatilmagan, avval faqat o‘qish o‘rgatilgan. o‘qish hijo (bo‘g‘in) usuli bilan o‘rgatilgan. o‘qishga o‘rgatishning “hijjayi qadimiy” deb atalgan usuli uzoq vaqtlar davomida hech qanday o‘zgarishsiz davom etib kelgan. hijo usulida o‘qishga o‘rgatishni 3 bosqichga bo‘lish mumkin: 1-bosqich. harflarning nomini yodlatish (“harfiy metod”). bu metodning mohiyati quyidagilardan iborat bo‘lgan: bir necha yildan beri o‘qiyotgan bolalar maktabxonaga yangi kelgan bolaga bir necha kichik-kichik surani og‘zaki yodlatgan. bola aytayotgan ...

This file contains 29 pages in PPTX format (97.6 KB). To download "savodo‘rgatish metodikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: savodo‘rgatish metodikasi PPTX 29 pages Free download Telegram