yerning issiqlik maydoni

DOCX 5 pages 26.1 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 26.1 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

yerning issiqlik maydoni yerning issiqlik maydoni – bu yer ichki qismidagi issiqlik energiyasining yer yuzasiga o‘tishi va yer ichidagi harorat taqsimoti bilan bog‘liq geofizik hodisadir. yerning ichki issiqligi (geotermal energiya) quyoshdan keladigan tashqi issiqlikdan farq qiladi. quyosh nurlari sayyora yuzasini isitadi, lekin yerning o‘zi ham ichidan issiqlik chiqaradi – bu issiqlik asosan quyidagi manbalardan kelib chiqadi: · radioaktiv yemirilish – yer mantiyasi va po‘stidagi ba’zi elementlarning uzoq muddatli radioaktiv parchalanishi natijasida issiqlik ajraladiuz.wikipedia.orgen.wikipedia.org. ayniqsa uran (u 238 , u 235 ), toriy (th 232 ) va kaliy (k 40 ) izotoplari parchalanganda chiqarilgan energiya muhim rol o‘ynaydien.wikipedia.org. tadqiqotlarga ko‘ra, yer ajratayotgan ichki issiqlikning taxminan yarmi aynan radioaktiv yemirilish hisobiga to‘g‘ri keladien.wikipedia.org. · dastlabki (primordial) issiqlik zaxiralari – yer shakllangan paytdagi qizigan holatidan saqlanib qolgan “eski” issiqlik energiyasi hamon ichkarida saqlanib, asta-sekin yuzaga chiqmoqdaen.wikipedia.org. yer 4,5 milliard yil avval paydo bo‘lganida to‘planib, gravitatsion differensiallashuvi davomida qizigan va hozirgacha to‘la sovib ulgurmagan. …

2 / 5

mantiyadan yuqoriga tashilib, yer po‘stiga o‘tadi va sayyora yuzasiga chiqadi. issiqlik oqimi: tushuncha va o‘lchash issiqlik oqimi (geotermal issiqlik oqimi) – bu yer ichki qismidan sayyora yuzasiga vaqt birligida uzatiladigan issiqlik miqdori, ya’ni energiya oqimi zichligi. ilmiy jihatdan issiqlik oqimi deganda “yerning ichki issiqligining yuzaga chiqish intensivligi” tushuniladismu.edu. uni aniqlash uchun odatda chuqur burg‘ulangan quduqlarda haroratning chuqurlikka qarab o‘zgarishi (geotermal gradient) o‘lchanadi va tog‘ jinslarining issiqlik o‘tkazuvchanligi ko‘rsatkichi bilan ko‘paytiriladismu.edusmu.edu. issiqlik oqimi birligi – milliwatt/m² (mw/m²), ya’ni 1 m² yuzaga to‘g‘ri keluvchi millivatt quvvatsmu.edu. masalan, agar 1 m² yuzadan 90 mw issiqlik chiqayotgan bo‘lsa, bu shuni anglatadiki, yer ichidan tashqariga juda kichik, lekin doimiy quvvat oqimi chiqib turibdi (solishtirish uchun: quyosh yerni taxminan 1360 w/m² quvvatli nurlanish bilan isitadi, ya’ni ichki issiqlik tashqi quyosh issiqligidan minglab barobar kichik). yer yuzidagi issiqlik oqimini o‘lchash uchun yer ostiga termometrlar tushirilgan maxsus quduqlardan foydalaniladi – harorat chuqurlik bo‘yicha o‘lchanib, gradient aniqlanadi, so‘ng jinslarning …

3 / 5

‘lgan qadimgi platforma va kratonlarga to‘g‘ri keladien.wikipedia.org. umuman olganda, geologik jihatdan yosh hududlarda (aktiv vulkanizm va litosfera plitalarining ajralish zonalarida) issiqlik oqimi yuqori bo‘ladi, aksincha, qadimgi barqaror qit’a qismlarida issiqlik oqimi ancha pastdiren.wikipedia.org. masalan, atlantika okeanining o‘rta tizmasida issiqlik oqimi >200 mw/m² gacha yetishi mumkin, kanada qalqoni kabi qadimiy kontinental hududlarda esa atigi ~40 mw/m² ni tashkil etadi. termal va geotermal gradient geotermal gradient – yerning ichki harorati chuqurlik bilan qanday o‘zgarishini ko‘rsatuvchi ko‘rsatkich. oddiy qilib aytganda, bu haroratning chuqurlikka nisbatan ortish tezligi deganidiren.wikipedia.org. geotermal gradient odatda gradus/km (°c/km) birlikda ifodalanadi: masalan, 30 °c/km degani – har 1 km chuqurlikda harorat ~30 °c ga oshadi deganidir. dunyoda o‘rtacha geotermal gradient ~25–30 °c/km atrofida baholanadilibrary.fiveable.me. biroq bu qiymat hududga va geologik sharoitga qarab sezilarli farq qiladi. masalan, qalin va sovuq litosferaga ega bo‘lgan qadimiy platformalarda (masalan, sibir kratonida) geotermal gradient atigi ~10 °c/km bo‘lishi mumkin, ya’ni harorat juda sekin ko‘tariladi. aksincha, …

4 / 5

pastda ichki issiqlik manbalari ustunlik qiladien.wikipedia.orgen.wikipedia.org. yer issiqlik maydonining geofizik va amaliy ahamiyati · geofizik ahamiyati: yerning ichki issiqlik maydoni sayyora geodinamikasining “dvigateli” hisoblanadi. ichki issiqlik sabab mantiyada konveksiya sodir bo‘lib, u litosfera plitalarining harakatiga olib keladiteachastronomy.com. natijada yer yuzida plitalar tektonikasi (qit’alar harakati, okean yirik tirqishlari) amalga oshadi, tog‘lar hosil bo‘ladi, zilzila va vulkanizm kabi hodisalar yuzaga keladi. agar yer ichki issiqlikka ega bo‘lmaganida edi, planetamiz yoshi o‘tgan sayin faolligini yo‘qotib, vulkanlar o‘chgan, litosfera harakatsiz qatlamga aylangan bo‘lar edi. darhaqiqat, vulkanik jarayonlar va magma hosil bo‘lishi to‘g‘ridan-to‘g‘ri ichki termal energiya bilan bog‘liq – yer ichki qismidagi issiqlik magmani eritib, uning yuqoriga intilishiga sabab bo‘ladi. shu bois yer yuzidagi vulqon otilishlari, geyzerlarning faoliyati kabi hodisalar ichki issiqlik natijasida sodir bo‘ladi. yer mantiyasidagi konvektiv harakatlar litosfera plitalarini siljitib, yer qobig‘ining doimiy yangilanib turishini ta’minlaydi. yer magnit maydoni ham ichki yadrodagi issiq temir-suyuqlik konveksiyasi (geodinamo) tufayli hosil bo‘lib, sayyoramizni zararli quyosh nurlanishidan …

5 / 5

ya muhim elektr manbaiga aylangan. 2019-yilga kelib butun dunyo bo‘yicha taxminan 13,9 gvt (13 900 mvt) geotermal elektr quvvati o‘rnatilgan edi. geotermal issiqlikdan to‘g‘ridan-to‘g‘ri issiqxona va binolarni isitishda ham foydalanilmoqda – 2010-yil ma’lumotiga ko‘ra, jahon bo‘yicha 28 gvt atrofida geotermal isitish quvvatlari joriy etilgan. geotermal energiya qayta tiklanadigan, ekologik toza energiya manbai hisoblanadi: u yoqilg‘i talab qilmaydi va atmosferaga issiqxona gazlarini kam chiqaradi. kelajakda geotermal energetika yanada kengayib, insoniyatning energiyaga bo‘lgan talabini qondirishda muhim rol o‘ynashi kutilmoqda.

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yerning issiqlik maydoni"

yerning issiqlik maydoni yerning issiqlik maydoni – bu yer ichki qismidagi issiqlik energiyasining yer yuzasiga o‘tishi va yer ichidagi harorat taqsimoti bilan bog‘liq geofizik hodisadir. yerning ichki issiqligi (geotermal energiya) quyoshdan keladigan tashqi issiqlikdan farq qiladi. quyosh nurlari sayyora yuzasini isitadi, lekin yerning o‘zi ham ichidan issiqlik chiqaradi – bu issiqlik asosan quyidagi manbalardan kelib chiqadi: · radioaktiv yemirilish – yer mantiyasi va po‘stidagi ba’zi elementlarning uzoq muddatli radioaktiv parchalanishi natijasida issiqlik ajraladiuz.wikipedia.orgen.wikipedia.org. ayniqsa uran (u 238 , u 235 ), toriy (th 232 ) va kaliy (k 40 ) izotoplari parchalanganda chiqarilgan energiya muhim rol o‘ynaydien.wikipedia.org. tadqiqotlarga ko‘ra, yer ajratayotgan ichki ...

This file contains 5 pages in DOCX format (26.1 KB). To download "yerning issiqlik maydoni", click the Telegram button on the left.

Tags: yerning issiqlik maydoni DOCX 5 pages Free download Telegram