"metod" va "metodlogiya" tushunchalari

PPTX 32 pages 357.4 KB Free download

32 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 357.4 KB

File type PPTX

Pages 32

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 32

15 – mavzu metod va metodologiya: asosiy tushunchalar 1 metod va metodologiya: asosiy tushunchalar jalilov umidjon 2 “metod” va “metodlogiya” tushunchalari metod (yunon. metods — usul) keng ma'noda yo'l, ijodiy faoliyatning har qanday shakli kabi ma'no- larni anglatadi. meto- dologiya tushunchasi ikki asosiy mazmunga ega — faoliyatda qo'llaniladi- gan ma'lum usullar ti- zimi (fanda, siyosatda, san'atda va h.k.); tizim haqidagi ta'limot yoki metod nazariyasi. fan metodologiyasi uning strukturasi, taraqqiyoti, ilmiy tadqiqot vosita- lari va usullari, uning natijalarini asoslash yo'llari, bilimni taj- ribaga tatbiq qilish mexa- nizmlari va shakllarini o'rganadi. shuningdek, me- todologiya metodlar yigin- disi va faoliyat turi ha- qidagi ta'limotdir. 3 metodning asosiy vazifasi birinchidan, metod va meto- dologik muammo- larning rolini inkor qilish yoki to'g'ri bahola- maslik ("meto- dologik negavizm"). ikkinchidan, metodning ahamiya- tini bo'rttirish, mut- laqlashtirish, uni bar- cha masalalarning kaliti, ilmiy yangilik- larni yaratish- ning eng qulay vo- sitasi (metodolo- gik eyforiya), deb tushunish noto'g'ridir. har …

2 / 32

rmenevtik (tushunish) va boshqa turlari ham mavjud. endilikda turli metodlarni birlashtirish jarayoni ham ro'y bermoqda (masalan, gadamer germenevtikani ratsional dialektika bilan birlashtirishga harakat qiladi). 6 dialektika dialektika (yunon. dialektika — bahs, suhbat) tabiat, jamiyat va bilish taraqqiyoti qonuniyatlari hamda ularning asosida shakl- lanadigan umumiy tafakkur uslubi va amaliy faoliyat haqidagi ta'limotdir. u grek tilida bahs va suhbatlashish san'ati, degan ma'noni anglatadi. antik dunyo faylasuflari uni haqiqatga erishish yo'li va usuli sifatida talqin etganlar. hozirgi davr- ga kelib dialektika olamdagi narsa va hodisalar doimo o'zgarish- da, o'zaro aloqadorlik va bog'liklikda, taraqqiyot va rivojlanish- da, deb tushunishdir. unga ko'ra, olamda o'z o'rniga va joyiga, yashash vaqti va harakat yunalishiga ega bo'lgan barcha narsalar va voqealar bir-birlari bilan bog'liq va aloqador tarzda, bir-birlarini taqozo etadigan, doimiy va takrorlanib turadi- gan bog'lanishlar orqali namoyon buladi 7 dialektik mantiq mavhum tafakkurda eng umumiy qonunlarning amal qilinishi. bilish jarayoni dialektikasi, unda eng umumiy qonunlarning namoyon bo'lishi. …

3 / 32

a-qarshiliklarga e'tibor bermasdan o'rganuvchi uslubdir. dogmatizm- bizni o'rab turgan dunyoni dogma (qotib qolgan) prizmasidan – o'zgarishsiz qabul qilingan dunyoqarash, isbotsiz, yuqoridan berilgan va absolyut xarakterga ega. bu uslub o'rta asrlarda teologik falsafaga xos. eklektika – tarqoq bo'lgan, yakka ijodiy boshlanishga ega bo'lmagan, faqat tushuncha, kontseptsiyalar natijasida yuzaki, lekin tashqaridan to'g'riga o'xshab ko'rinadigan xulosalarga tayanishdir. ko'pincha, eklektika qaysidir fikrlarni, g'oyalarni omma ongi uchun yoqadigan, lekin na ontologik, na gnoseologik qimmatga ega bo'lmagan uslub (o'rta asrlarda dinda, hozirgi paytda reklamada mavjud) sofistika – yangi fikrni (yolg'on fikrni) juda mohirlik bilan rost deb ko'rsatuvchi, mantiqan haqiqiy, lekin mazmunan noto'g'ri bo'lgan, eshituvchi uchun qulay bo'lgan uslub. sofistika qadimgi yunonistonda tarqalgan, bu holda haqiqatni topish uchun emas, munozaralarda g'olib bo'lish uchun qo'llanilgan, kimga bo'lsa ham isboti va notiqlik san'ati usuli sifatida ishlatilgan. 9 falsafaning asosiy uslublari falsafa uslublarining umumiy tushunchasi va mazmuni germenevtika – matnni mazmunini to'g'ri tushuntirishga qaratilgan metodologik yo'nalish. g'arb falsafasida keng tarqalgan. …

4 / 32

bilishning amaliy tajribasidan kelib chiqiladi (tajriba va hissiyotda bo'lmagan va his qilinmagan narsa xayolda bo'lmaydi). ratsionalizm – falsafaning bu uslubi va yo'nalishiga ko'ra, eng to'g'ri absolyut bilimga faqat ong yordamida erishiladi (ya'ni, ongdan ajraladi), tajriba yordamida emas (hamma narsani shubha qilish mumkin, shubhaning o'zi ratsionalizmdir, frantsiya 18-asr, rene dekart) 10 dialektika dialektika tamoyillari kategoriyalar qonunlar eng umumiy harakat va taraqqiyot eng umumiy aloqadorlik oqibat voqelik imkoniyat zaruriyat tasodif sabab mazmun shakl mohiyat hodisa qarama-qarshiliklar birligi va kurashi qonuni miqdor o'zgarishlarining sifat o'zgarishlariga o'tish qonuni inkorni inkor qonuni alohidalik yakkalik umumiylik yakkalik xususiylik dialektikaning tuzilishi 11 dialektika – zamonaviy falsafada barcha borliqning rivojlanish nazariyasi va unga asoslangan falsafiy uslub. dialektika materiya, ruh, ong, bili shva borliqning boshqa xodisalarini rivojlanishini nazariy aks ettiradi. dialektikaning asosiy muammosi, rivojlanish o'zi nima? rivojlanish – materiyaning umumiy xossasi va asosiy belgisi; moddiy va ideal ob'ektlarning o'zgarishi, va ayniqsa oddiy (mexanik) emas, balki o'zini rivojlantirish sifatidagi o'zgarish, …

5 / 32

arama-qarshiliklar kurashi miqdorning sifatga o'tishi inkor etish dialektika dialektika va rivojlanishning umumiy tushunchalari 12 dialektikaning asosiy tamoyillari dialektikaning asosiy tamoyil va kategoriyalari aloqa turlari tashqi va ichki (eng ko'p tarqalgan aloqa turlari) bevosita va bilvosita genetik va funktsional makon va vaqt xususiyati tasodifiy va qonuniy tizimlilik, ma'nosi olamda ko'plab aloqalar tartibsiz emas, balki tartibliir. bu aloqalar ierarxik tartibda joylashuvchi yagona tizimni xosil qiladi. shunga muvofiq olam ichki o'z maqsadiga egadir. sababiylik – biri ikkinchisini keltirib chiqaruvchi aloqalarning mavjudligi. olamdagi jismlar, xodisalar, jarayonlar nima bilandir shartlangan, ya'ni ichki yoki tashqi sababga ega. o'z navbatida sababni natija keltirib chiqaradi, shuning uchun sabab-natija deb nomlanadi. tarixiylik, ma'nosi olamning ikkita omili: tarixni, olamni, uning vaqtda mavjud bo'lishini yo'q qilib bo'lmasligi. dialektika kategoriyasi – umumiy tushuncha, falsafaning dialektik muammolarni mohiyatini echishga undaydi. yagona, alohida, umumiy; tahminiy va haqiqiy; zarurat va tasodif. hodisa va mohiyat; shakl va mazmun; sabab va oqibat; 13 formal mantiq - tafakkur …

Want to read more?

Download all 32 pages for free via Telegram.

Download full file

About ""metod" va "metodlogiya" tushunchalari"

15 – mavzu metod va metodologiya: asosiy tushunchalar 1 metod va metodologiya: asosiy tushunchalar jalilov umidjon 2 “metod” va “metodlogiya” tushunchalari metod (yunon. metods — usul) keng ma'noda yo'l, ijodiy faoliyatning har qanday shakli kabi ma'no- larni anglatadi. meto- dologiya tushunchasi ikki asosiy mazmunga ega — faoliyatda qo'llaniladi- gan ma'lum usullar ti- zimi (fanda, siyosatda, san'atda va h.k.); tizim haqidagi ta'limot yoki metod nazariyasi. fan metodologiyasi uning strukturasi, taraqqiyoti, ilmiy tadqiqot vosita- lari va usullari, uning natijalarini asoslash yo'llari, bilimni taj- ribaga tatbiq qilish mexa- nizmlari va shakllarini o'rganadi. shuningdek, me- todologiya metodlar yigin- disi va faoliyat turi ha- qidagi ta'limotdir. 3 metodning asosiy vazifasi birinchidan, me...

This file contains 32 pages in PPTX format (357.4 KB). To download ""metod" va "metodlogiya" tushunchalari", click the Telegram button on the left.

Tags: "metod" va "metodlogiya" tushun… PPTX 32 pages Free download Telegram