turon-turkiston jahon yozuvi va kitobati tarixida

DOCX 5 pages 17.7 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 17.7 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

turon-turkiston jahon yozuvi va kitobati tarixida. yozuv insoniyatning eng buyuk kashfiyotlaridan biri. jahon miqyosida yozuv yaratish bilan bog’iq bir necha madaniy mintaqalar bo’lgan. bular mesopotamiya, misr, yunoniston, hindiston, xitoy, turonzamin kabilardir. jahon alifbeli yozuv madaniyatining rivojida turonzaminning o’rni alohida diqqatga sazovor. bu qadimiy madaniyat o'chog’i harf-chizma belgili alifbelarni mahalliy tillarga muvofiqlashtirishda hamda 0‘rta va uzoq sharq o’lkalariga harf-tovush mosligiga asoslangan yozuvlaming tarqalishida muhim rol o‘ynadi. jumladan, miloddan avvalgi i ming yillik o‘rtalaridan boshlab turonzaminga kirib kelgan oromiy yozuvi grafik belgilarini takomillashtirish va mahalliy tillarga moslashtirish natijasida xorazmiy, sug‘diy, parfiyoniy, bohtariy kabi yozuvlar shakllandi. farg‘ona vodiysidagi xalqlarning ham oromiy harflariga asoslangan o‘z yozuvi bo’lgan. milodiy vi-vii asrlarda sug‘d yozuvi asosida uyg‘ur yozuvi kelib chiqdi. sug‘d tili va yozuvi esa milodiy i ming yillik davomida xalqaro munosabatlar tili (linqua fransa) va yozuvi vazifasini o’tagan. keyinchalik, xii asrda uyg'ur yozuvi asosida mo’g’ul yozuvi xvi asrda esa manjur yozuvi shakllandi. turonzamin mazkur yozuvlardan tashqari …

2 / 5

vlardan biri boigan. mahalliy yozuv tizimlari arab istilosidan so'ng ham uch asrdan ziyod vaqt mobaynida arab yozuvi bilan parallel ravishda ishlatib kelindi. yozuv madaniyatimizning mukammalligi va qadimiyligi tufayli ajdodlarimiz arab tilini va arab yozuvini o'rganib, o'zlashtirib, bu tilda jahonni lol qoldirib kelayotgan buyuk ilmiy kashfiyotlar qilishga, arab yozuvida o'n ikki asr mobaynida ko'chirilgan o'z ulkan milliy qo’lyozma kitoblar repertuarini yaratishga qodir bo'lganlar. bilim va ma’rifat manbai - kitobni ta"rif va tavsif qilish lozim boisa, bunday ta’riflaming son-sanog'i yo'q, albatta. biroq shunday bo'lsa-da, bu tengsiz qadriyatni ilmiy jihatdan ta'riflaydigan bo'lsak. uning quyidagi jihatlariga alohida e'tibor qaratmoq lozim boiadi. kitob - avvalo jamiyat moddiy va ma’naviy madaniyatining ajralmas bir qismidir, insoniyatni uning o'tmishi hamda kelajagi bilan bogiab turuvchi ijtimoiy muomala va muloqot vositasidir. jamiyatning umumiy taraqqiyoti muayyan bir tabaqasi yoki muayyan shaxs ongining rivojlanishi jarayonida kitob madaniy-tarixiy meros sifatida avlodlar o'rtasidagi vorislikni ta’minlovchi tengsiz va nihoyatda faol muqaddas ma’naviy omildir. turonzamin qo’lyozma …

3 / 5

i 5-6 m bo'lgan, ayrim hollarda esa 20-40 m ga ham etgan. o’ram-kitob hukm surgan bir necha yuz yillardan so'ng taxminan milodiy i asrda kodeks kitobning paydo bo’lishi kitob shaklining rivojlanishida muhim hodisa bo'ldi. kitob yangi shaklining paydo bo’lishi va tarqalishi yozuv materiali sifatida pergamen (maxsus usulda ishlov berilgan teri)dan foydalanilishi bilan bog’liq. kodeks quyidagi tarkibiy qismlardan iborat edi: ikki bukilgan pergamen varagi «diploma» deb atalardi. ustma-ust qo'yilib ikki bukilgan to'rtta shunday varaq «tetra» (qad. yunon. tetra – to’lit) - daftar hosil qilardi, birgalikda tikilgan daftarlar to'plami esa “kodeks”ni tashkil etardi. tuzilish jihatidan kitobning nisbatan progressiv shakli bo’lgan kodeks funktsional va utilitar xususiyatli bir qancha ustunliklarga ega edi: o‘ramdan farqli o'laroq, kodeksda matn sahifaning ikkala tomoniga vozilardi, uni tez varaq lab chiqish mumkin edi, kodeks mustahkam, yozish va bezash uchun qulay edi. jahon kitobat madaniyati tarixida mavjud kitob shakllarining rang-barangligi kitobning eng ko'p tarqalgan klassik shakllari bo’lgan o'ram va kodeks …

4 / 5

lari faqat bizning milliy madaniy merosimizning tarkibiy qismi yoki ma’naviy madaniyatimizning bebaho boyliklarigina bo’lib qolmasdan. ayni paytda ular ma'naviyatimiz va madaniyatimizning kelgusidagi taraqqiyotining ham garovidir. ushbu kitobda yozuv madaniyati va kitobat ishi an’analarining vujudga kelish qonuniyatlari, rivojlanish tendentsiyalari. turli yozuv tizimlarining turonzamin xalqlari tomonidan shakllantirilishi va qo’llanilishining ijtimoiy-madaniy, tarixiy shart-sharoitlari va o'ziga xos jihatlari yoritib beriladi. shuningdek, kitobda turonzamin xalqlarining yozuv madaniyati va kitobat ishi borasida bosib o'tgan muayyan tarixiy yo’li va an’analaridagi vorisiylik, qadimgi davrlardan o'rta asrlarga o'tish, kitobat madaniyatining zardushtiylik tipidan musulmon kitobat madaniyati tipiga o'tish jarayonini tahlil etish orqali oydinlashtirilgan va atroflicha yoritib berilgan. turon-turkistonning tarixiy-madaniy jihatdan o'ta muhim bu ikki davri oralig'idagi yozuv va kitobat madaniyati an'analari rivojlantirilishidagi vorisiylik muammolari ilk bora tadqiq etilgan. ilmiy asosda va bunday umumlashtirilgan tarzda qadimgi davrlar hamda ilk o'rta asrlar turonzamin yozuvi tarixi masalalari kitob va kitobat ishi paydo bo'lishining asosiy sharti va omili sifatida birinchi bor tahlil etilgan. mazkur …

5 / 5

kmi tasdiqlash uchun asos yaratadi. turonzamin xalqlari yozuvi tarixi o‘z ibtidosini ana shu davrlardan, ya’ni ulaming kitobat madaniyati evolyutsiyasiga poydevor qo'yilgan va asos solingan o'sha qadimiy davrlardan boshladi. ana shu sababli turonzaminda istiqomat qiluvchi hozirgi xalqlar ajdodlarimizning 2300 yillik tarixga ega yozuv an'analari va izchil kitobat madaniyatining merosxo'rlarimiz va sohiblarimiz deyishiga to’la asos bor.

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "turon-turkiston jahon yozuvi va kitobati tarixida"

turon-turkiston jahon yozuvi va kitobati tarixida. yozuv insoniyatning eng buyuk kashfiyotlaridan biri. jahon miqyosida yozuv yaratish bilan bog’iq bir necha madaniy mintaqalar bo’lgan. bular mesopotamiya, misr, yunoniston, hindiston, xitoy, turonzamin kabilardir. jahon alifbeli yozuv madaniyatining rivojida turonzaminning o’rni alohida diqqatga sazovor. bu qadimiy madaniyat o'chog’i harf-chizma belgili alifbelarni mahalliy tillarga muvofiqlashtirishda hamda 0‘rta va uzoq sharq o’lkalariga harf-tovush mosligiga asoslangan yozuvlaming tarqalishida muhim rol o‘ynadi. jumladan, miloddan avvalgi i ming yillik o‘rtalaridan boshlab turonzaminga kirib kelgan oromiy yozuvi grafik belgilarini takomillashtirish va mahalliy tillarga moslashtirish natijasida xorazmiy, sug‘diy, parfiyoniy, bohtariy kab...

This file contains 5 pages in DOCX format (17.7 KB). To download "turon-turkiston jahon yozuvi va kitobati tarixida", click the Telegram button on the left.

Tags: turon-turkiston jahon yozuvi va… DOCX 5 pages Free download Telegram