jadid romanlarida ijtimoiy masalalar talqini

DOCX 34 pages 57.5 KB Free download

34 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 57.5 KB

File type DOCX

Pages 34

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 34

jadid romanlarida ijtimoiy masalalar talqini kurs ishi reja: asosiy qism: 1.o`zbekistonda jadidchilik harakati. 2.jadid matbuoti va jurnalistikasi. 3.jadidlar nasrida ma`rifat. 4.jadid publitsistikasining rang-barangligi. 5.jadidlar publitsistikasi va badiiy adabiyot. xulosa. foydalanilgan adabiyotlar ro`yhati. kirish. mavzuning dolzarbligi.o‘zbekiston mustaqilligio‘zbek adiblari oldigayangidan-yangivazifalarqo‘ydi.ayniqsa,badiiypublitsistika yo‘nalishidaasarlaryozayotganijodkorlarningso‘zimillatningijtimoiysiyosiyongini,ma’naviyaxloqiydunyoqarashinishakllantirishdamuhim ahamiyatkasbetadi.mamlakatimizprezidentii.a.karimovshuxususda fikryuritibyozadi:“barchamizgaayonki,xxiasrintellektualsalohiyat, tafakkurvama’naviyatasrisifatidainsoniyatoldidayangi-yangiufqlar ochishbilanbirga,bizilgariko‘rmagan,duchkelmagankeskin muammolarnihamkeltiribchiqarmoqda.bugungimurakkabvatahlikali zamondayozuvchiningbashariyatningertangikuninio‘ylab,odamlarni ezgulikka,insof-diyonat,mehr-oqibatvabag‘rikenglikkada’vatetishga qaratilganharoratliso‘ziharqachongidanhammuhimahamiyatkasb etmoqda” shu ma’noda yozuvchining publitsistik ijodini,“haroratliso‘zi”ni o‘rganishgazaruratbor.zero,harqandaydavryokimillatmadaniy hayotidapublitsistikagabo‘lganehtiyojkeskinoshadi.shumunosabat bilanpublitsistikabarchama’naviyyo‘nalishlarda,jumladan,adabiyot sohasidahamdeyarlibarchaadabiyjanrlartarkibigakiribboradi.ayni chog‘dao‘zining ichkispetsifikxususiyatlarinimukammallashtirish orqaliijtimoiyhayotdagiyetakchitarg‘ibotusuligaaylanadi.o‘zbek badiiypublitsistikasitarixidabujihatxalqimizhayotidaro‘yberganikki ijtimoiybosqichda yaqqolnamoyon bo‘lganliginihisobga olsak, bulardanengmuhimbirinchi,dastlabkibosqichixixasrningso‘nggi choragidaboshlanib,xxasrning20-yillarioxirigaqadardavometgan milliyuyg‘onishharakatibilan bevosita bog‘liq bo‘lgan jadidlar publitsistikasidir.shundayekan,milliyuyg‘onishdavridaxalqning o‘zliginitanish,milliylikkachaqirishasnosidavujudgakelganjadidlar publitsistikasinio‘rganish,ularningp

2 / 34

ublitsistikijodinitahlilqilishva baholash,taraqqiyotbosqichlarihamdatadrijiniasoslabberishbugungi adabiyotshunoslikzimmasidagidolzarbvazifalardanbirisanaladi. kurs ishiningmaqsadi.asosiymaqsadjadidlarpublitsistikasining yuzaga kelishi,rivojlanish tamoyillarinibelgilash hamdamazkur publitsistikaning badiiy adabiyotga,shu qatorda,xalq milliy tafakkuriningshakllanishi,millatningo‘zliginianglashgabo‘lganta’sirini o‘rganish,publitsistikaningbadiiyquroltarzidaijtimoiy,adabiy-estetik tafakkurtaraqqiyotidatutgano‘rniniko‘rsatibberishdir. kursishiningvazifalari. ishningasosiymaqsadidankelibchiqqanholdaquyidagivazifalar belgilandi: –jadidlarpublitsistikasiningkelibchiqishivarivojlanishiniko‘rsatibberish; –jadidlarmatbuotiningadabiyotgata’siriniifodalash; –jadidlarpublitsistikasidaqo‘llanilganjanrlarningxilma-xilligi,mavzu ko‘lamivatadrijinitadqiqetish; –jadidlarpublitsistikmaqolalariasosidajanrlartaraqqiyotiniochibberish; –o`zbekbadiiypublisistikasitarixinio`rganish. i-bob.o`zbekistondajadidchilikharakati,jadididmaktablari. 1.1.o`zbekistondajadidchilikharakati. jadidlarmaorifi. jadidchilik harakati,shuvaqtgachaislomdunyosidasira hamko‘rinmaganilg‘orvatezkoro‘qitish“savtiya”(tovush)usuliga asoslanganjadidmaktablaritashkiltopishidanboshlandi.bumaktablarda bolalarbiryildasavodchiqarib,mukammalo‘qishvayozishnio‘zlashtiradi. buninguchunesaqadiman’anaviymusulmonmaktablarida5-6yilo‘qish kerakbo‘laredi.aytishmumkinki,“savtiya”usulidagijadidmaktabi vatanimiztarixidagibuyukkashfiyotlarsilsilasiniboyitdi. jadidmaktabidadiniyvadunyoviyta’lim-tarbiyahamdailmo‘zaro uyg‘unlashtirildi.bolalarqulaypartalardao‘tirib,xaritavarasmlar yordamidatezsavodchiqardivadiniy–dunyoviyilmilarnio‘rgandi.jadid maktablaridaqur’oni-karim,matematika,geografiya, onatili,rus,arabtillari, ashulavahattojismoniytarbiyao‘qitilaboshlandi. jadidmaktablarito‘rt(boshlang‘ich)vayettiyillikedi.masalan, munavvarqoriabdurashidxonovningyettiyillikmaktabinibitirganyoshlar dunyoviyilmlarni,rustiliniyaxshio‘zlashtirganholdajadid

3 / 34

maktabida o‘qituvchi,maschitlardaimombo‘lish,madrasavahatto,xorijdagidunyoviy oliyo‘quvyurtlaridao‘qish,savdovaboshqakorxonalardakotibbo‘lib ishlashmalakasigaegabo‘lganlar.bundayyettiyillikmaktablar toshkentdantashqari,qo‘qon,samarqandkabiyirikshaharlardaham ochiladi. jadidmaktablaripullikedi.har oyigaota-onalarbaholiqudrat,elliktiyindan biryarimso‘mgachapulto‘ladi.buo‘rindaharota-onao‘zlariningboylikva kambag‘allikdarajalarinishariatasosidabelgilabpulberadilar.35 foizgachakambag‘alvanochorlarningbolalaritekino‘qitildi.o‘zigato‘q oilalaresao‘zxohishibilanuchso‘mdanvaundanhamko‘ppulbergan. bulardantashqarijadidlarningo‘zlaritashkiletganxayriyajamiyatlariham jadidmaktablarinimablag‘bilanta’minlabturgan. jadidmaktablariningochilishigarusamaldorlari,musulmonmutaassiblari qarshilikqiladilar.jadidlarkattamatonatvafidoyilikbilaneskimaktablarga tegmaynamunasifatidajadidmaktablarinitashkiletib,ommaorasidakatta obro‘qozondilar.jadidmaktablariqat’iynizomvadasturvadarsliklarga asoslandi.tarixdabirinchibo‘lib,jadidlaro‘quvchilargakundalik,chorakva yillikbaholarqo‘yishnijoriyetdilar.o‘quvchilarsinfdan-sinfgao‘tishva bitirishuchunjamoatchilikoldidaochiqchorak,yillikvabitiruvimtihonlarini topshirganlar. maktab ochganjadidlardastur,qo‘llanmavadarsliklarnihamo‘zlari yaratdilar.sayidrasulsayidazizovning“ustodiavval”,munavvarqori abdurashidxonovning“adibiavval”,“adibisoniy”,“tajvid”(qur’onniqiroat bilano‘qishusuligaoidqo‘llanma),“havoyijidiniya”(shariatqonunlari to‘plami),“yoryuzi”,“usulihisob”,“tarixianbiyo”,“tarixiislom”,abdulla avloniyning“birinchimuallim”va“ikkinchimuallim”,“turkiygulistonyohud ahloq“,mahmudxo‘jabehbudiyning“qisqachaumumiygeografiya”,“bolalar maktubi”,“islomning qisqacha tarixi”,“amaliyotiislom”,“aholi geografiyasigakirish”,“rossiyaningqisqachageografiyasi”vaboshqalar shularjumlasidandir. jadidmaktablariochilishibilanba’zijoylardaqadimmaktablaribo‘shab qoldilar.natijadaeskivajadidmaktabdorlario‘rtasidajiddiyqaramaqarshiliklarpaydobo‘ldi.bungamutaassibqozi,mullavaul

4 / 34

amolarham qo‘shildilar. jadidmaktablariningjamisonivaularqayerlardaochilibfaoliyat yuritganligihaqidahozirchato‘lama’lumotyo‘q.lekin1903yildabirgina toshkentda20ta(shundan2tasio‘rta),jadidmaktablaribo‘lgan.ma’lumki, 1909yildankeyinjadidmaktablariqattiqnazoratostigaolinadi,arzimas bahonalarbilanyopiladi.ulardao‘qitiladiganadabiyotvadarsliklar “oxranka”ningdiqqatmarkazidabo‘ladi.jadidmaktablaribuxoro, samarqand, toshkent,andijon,xiva,to‘qmoq,yangimarg‘ilon,yeski marg‘ilon,kattaqo‘rg‘on,qizilo‘rda,turkiston,chust,chorjo‘y,termiz,marv shaharlaridaochiladi.shuningdek,juma(samarqandviloyati),qovunchi (toshkentviloyati),to‘raqo‘rg‘on(namanganviloyati),po‘stindo‘z(buxoro viloyati)kabikattaqishloqlardahamjadidmaktablariochilgan.jadid maktablarim.behbudiyningyozishicha,15-20yilichidajamikavkaz mamlakatlari,eron,hind,misr,hijozvaboshqajoylaridahamjoriybo‘ldilar. jadidchilikningasosiymaqsadlaridanbirimamlakatdazamonaviy (yevropacha)oliyta’limniyo‘lgaqo‘yishbo‘ldi.universitettashkiletish g‘oyasiturkistondailkbor1892yildaismoilbekgaspiralitomonidanolg‘a surildi.i.gaspirali1906-yilda,yana“tarjimon”gazetasidato‘g‘ridanto‘g‘ri buxoroamirivaxivaxonigamurojaatqilibshundaydeydi: “fuqoroyi islomsizlardanmolistamas,oshistamas.din-”qur’on”dan,jonxudodan.sizdavlatlikxonlardanaholigaehsonetiladigannarsa-nashri maorifga,taraqqiyotvakamolatgaomilbo‘luvchioliydarajalikmaorif maktablaridir.ko‘hnamadrasalariko‘pbuxoroisharifdavaxivadaendi birordorilfununiislomiyata’sisetmoqlozim.budorilfununlargabirdaraja ilmolgantalabaqabulqilinib,tarix,jo‘g‘rofiya,kimyo,handasa,ilmihuquq, usuliidorayidavlat,ilmi iqtisodvaboshqalozimfanlar,turkiy,forsiy,rusiy vafransaviytillaro‘rgatilsa...ushbudorilfununlardamuallimvamudarrislik qilaoladiganahlikamolbor” jadidlaroliyta’limningasosi-universitettashkiletishuchuntoshkent shahardumasidanhamfoydalandilar.munavvarqori,fitrat,m.behbudiy,u. asadullaxo‘jayevvaboshqajadidlarmilliydunyoviyoliyta’limg‘oyasinio‘z asarvamaqolalaridakengtarg‘ibot-tashviqotqiladilar.oliyta’lim

5 / 34

gazamin yaratishuchun,jadidmaktablaridadunyoviyilmlaro‘qitildi,xorijgayoshlar o‘qishgayuborildi. dunyoviyhozirgizamonoliyo‘quvyurti–universitetgaasossolishga jadidlarfaqat1918-yildamusulmonxalqdorulfununinitashkiletishbilan muvaffaqbo‘ldilar. umuman,jadidlarjudaqisqavaqtichidabutunlayyangiya’nijadidxalq maorifitizimiya’ni,hozirgizamonxalqmaorifitizimigaasossoldilar. 1.2.jadidmatbuotivajurnalistikasi. jadidchilikharakatiningikkinchibirmuhimfaoliyatimilliymatbuotva jurnalistikasigaasossolishbo‘ldi.turkistonjadidlarirusdemokratikva inqilobiyharakatiningyutuqlaridanhamsamaralifoydalandilar. zolim“oqposhsho”nikolayiiinqilobiy-demokratikharakatbosimiostida 1905-yil17-oktyabrdamaxsusmanifestgaimzochekib, demokratiya, matbuotvaso‘z,harxilyig‘inlaro‘tkazisherkinliginijoriyqilishgamajbur bo‘ldi.bunijadidlarkattaquvonchbilankutiboldilar. manashundanso‘ngjadidlarmillathimoyasiuchunjangovarqalqonva muazzamminbarbo‘lgangazetavajurnallarnitashkiletishuchunjuda shaxdamkurashadilar. toshkentda ismoil obidiy “taraqqiy” (1906), munavvarqori abdurashidxonov“xurshid”(1906),abdullaavloniy“shuhrat”(1907), sayidkarimsayidazimboyev“tujjor”(1907),ahmadjonbektemirov“osiyo” (1908),ubaydullaxo‘jaasadullaxo‘jayev“sadoiturkiston”(1914-1915) gazetalari,shuningdek,abdurahmonsodiqo‘g‘li(sayyox)“al-isloh”(1915) jurnalininashretishgamuvaffaqbo‘ldilar.samarqanddaesamuhmudxo‘ja behbudiy“samarqand”ruscha(1913)gazetasiva“oyna”(1913-1915) jurnalini,qo‘qondaobidjonmahmudov“sadoifarg‘ona”(1914)gazetalarini chiqardi.bugazetavajurnallardoimomahfiypolitsiya“oxranka”ning ayg‘oqchilarikuzatuvi,ta’qibiostidabo‘ldilar. jadidmatbuoti1917-yilfevraldaruspodshositaxtdanag‘darilgach,yanada rivojlandi.judaqisqavaqtoralig‘idafevraldanoktyabrgachatoshkentda munavvarqoriabdurashidxonov“najot”(1917y.mart),a.battol“sho‘roi islom”(1917y.may),abdullaavloniy“turon”(1917y.),ahmadzakivalidiy va munavvarqoriabdurashidxonov “kengash” (1917 yiliyun), “ulug‘turkiston”(1917y.),qo‘qondabo‘latsoliyev“yelbayrog‘i”(1917y. sentyabr)gazetala

Want to read more?

Download all 34 pages for free via Telegram.

Download full file

About "jadid romanlarida ijtimoiy masalalar talqini"

jadid romanlarida ijtimoiy masalalar talqini kurs ishi reja: asosiy qism: 1.o`zbekistonda jadidchilik harakati. 2.jadid matbuoti va jurnalistikasi. 3.jadidlar nasrida ma`rifat. 4.jadid publitsistikasining rang-barangligi. 5.jadidlar publitsistikasi va badiiy adabiyot. xulosa. foydalanilgan adabiyotlar ro`yhati. kirish. mavzuning dolzarbligi.o‘zbekiston mustaqilligio‘zbek adiblari oldigayangidan-yangivazifalarqo‘ydi.ayniqsa,badiiypublitsistika yo‘nalishidaasarlaryozayotganijodkorlarningso‘zimillatningijtimoiysiyosiyongini,ma’naviyaxloqiydunyoqarashinishakllantirishdamuhim ahamiyatkasbetadi.mamlakatimizprezidentii.a.karimovshuxususda fikryuritibyozadi:“barchamizgaayonki,xxiasrintellektualsalohiyat, tafakkurvama’naviyatasrisifatidainsoniyatoldidayangi-yangiufqlar ochishbilanbirga,bizilgariko‘...

This file contains 34 pages in DOCX format (57.5 KB). To download "jadid romanlarida ijtimoiy masalalar talqini", click the Telegram button on the left.

Tags: jadid romanlarida ijtimoiy masa… DOCX 34 pages Free download Telegram