jadid romanlarida ijtimoiy masalalar talqini

DOCX 34 pages 57.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1 / 34
jadid romanlarida ijtimoiy masalalar talqini kurs ishi reja: asosiy qism: 1.o`zbekistonda jadidchilik harakati. 2.jadid matbuoti va jurnalistikasi. 3.jadidlar nasrida ma`rifat. 4.jadid publitsistikasining rang-barangligi. 5.jadidlar publitsistikasi va badiiy adabiyot. xulosa. foydalanilgan adabiyotlar ro`yhati. kirish. mavzuning dolzarbligi.o‘zbekiston mustaqilligio‘zbek adiblari oldigayangidan-yangivazifalarqo‘ydi.ayniqsa,badiiypublitsistika yo‘nalishidaasarlaryozayotganijodkorlarningso‘zimillatningijtimoiysiyosiyongini,ma’naviyaxloqiydunyoqarashinishakllantirishdamuhim ahamiyatkasbetadi.mamlakatimizprezidentii.a.karimovshuxususda fikryuritibyozadi:“barchamizgaayonki,xxiasrintellektualsalohiyat, tafakkurvama’naviyatasrisifatidainsoniyatoldidayangi-yangiufqlar ochishbilanbirga,bizilgariko‘rmagan,duchkelmagankeskin muammolarnihamkeltiribchiqarmoqda.bugungimurakkabvatahlikali zamondayozuvchiningbashariyatningertangikuninio‘ylab,odamlarni ezgulikka,insof-diyonat,mehr-oqibatvabag‘rikenglikkada’vatetishga qaratilganharoratliso‘ziharqachongidanhammuhimahamiyatkasb etmoqda” shu ma’noda yozuvchining publitsistik ijodini,“haroratliso‘zi”ni o‘rganishgazaruratbor.zero,harqandaydavryokimillatmadaniy hayotidapublitsistikagabo‘lganehtiyojkeskinoshadi.shumunosabat bilanpublitsistikabarchama’naviyyo‘nalishlarda,jumladan,adabiyot sohasidahamdeyarlibarchaadabiyjanrlartarkibigakiribboradi.ayni chog‘dao‘zining ichkispetsifikxususiyatlarinimukammallashtirish orqaliijtimoiyhayotdagiyetakchitarg‘ibotusuligaaylanadi.o‘zbek badiiypublitsistikasitarixidabujihatxalqimizhayotidaro‘yberganikki ijtimoiybosqichda yaqqolnamoyon bo‘lganliginihisobga olsak, bulardanengmuhimbirinchi,dastlabkibosqichixixasrningso‘nggi choragidaboshlanib,xxasrning20-yillarioxirigaqadardavometgan milliyuyg‘onishharakatibilan bevosita bog‘liq bo‘lgan jadidlar publitsistikasidir.shundayekan,milliyuyg‘onishdavridaxalqning o‘zliginitanish,milliylikkachaqirishasnosidavujudgakelganjadidlar publitsistikasinio‘rganish,ularningp
2 / 34
ublitsistikijodinitahlilqilishva baholash,taraqqiyotbosqichlarihamdatadrijiniasoslabberishbugungi adabiyotshunoslikzimmasidagidolzarbvazifalardanbirisanaladi. kurs ishiningmaqsadi.asosiymaqsadjadidlarpublitsistikasining yuzaga kelishi,rivojlanish tamoyillarinibelgilash hamdamazkur publitsistikaning badiiy adabiyotga,shu qatorda,xalq milliy tafakkuriningshakllanishi,millatningo‘zliginianglashgabo‘lganta’sirini o‘rganish,publitsistikaningbadiiyquroltarzidaijtimoiy,adabiy-estetik tafakkurtaraqqiyotidatutgano‘rniniko‘rsatibberishdir. kursishiningvazifalari. ishningasosiymaqsadidankelibchiqqanholdaquyidagivazifalar belgilandi: –jadidlarpublitsistikasiningkelibchiqishivarivojlanishiniko‘rsatibberish; –jadidlarmatbuotiningadabiyotgata’siriniifodalash; –jadidlarpublitsistikasidaqo‘llanilganjanrlarningxilma-xilligi,mavzu ko‘lamivatadrijinitadqiqetish; –jadidlarpublitsistikmaqolalariasosidajanrlartaraqqiyotiniochibberish; –o`zbekbadiiypublisistikasitarixinio`rganish. i-bob.o`zbekistondajadidchilikharakati,jadididmaktablari. 1.1.o`zbekistondajadidchilikharakati. jadidlarmaorifi. jadidchilik harakati,shuvaqtgachaislomdunyosidasira hamko‘rinmaganilg‘orvatezkoro‘qitish“savtiya”(tovush)usuliga asoslanganjadidmaktablaritashkiltopishidanboshlandi.bumaktablarda bolalarbiryildasavodchiqarib,mukammalo‘qishvayozishnio‘zlashtiradi. buninguchunesaqadiman’anaviymusulmonmaktablarida5-6yilo‘qish kerakbo‘laredi.aytishmumkinki,“savtiya”usulidagijadidmaktabi vatanimiztarixidagibuyukkashfiyotlarsilsilasiniboyitdi. jadidmaktabidadiniyvadunyoviyta’lim-tarbiyahamdailmo‘zaro uyg‘unlashtirildi.bolalarqulaypartalardao‘tirib,xaritavarasmlar yordamidatezsavodchiqardivadiniy–dunyoviyilmilarnio‘rgandi.jadid maktablaridaqur’oni-karim,matematika,geografiya, onatili,rus,arabtillari, ashulavahattojismoniytarbiyao‘qitilaboshlandi. jadidmaktablarito‘rt(boshlang‘ich)vayettiyillikedi.masalan, munavvarqoriabdurashidxonovningyettiyillikmaktabinibitirganyoshlar dunyoviyilmlarni,rustiliniyaxshio‘zlashtirganholdajadid
3 / 34
maktabida o‘qituvchi,maschitlardaimombo‘lish,madrasavahatto,xorijdagidunyoviy oliyo‘quvyurtlaridao‘qish,savdovaboshqakorxonalardakotibbo‘lib ishlashmalakasigaegabo‘lganlar.bundayyettiyillikmaktablar toshkentdantashqari,qo‘qon,samarqandkabiyirikshaharlardaham ochiladi. jadidmaktablaripullikedi.har oyigaota-onalarbaholiqudrat,elliktiyindan biryarimso‘mgachapulto‘ladi.buo‘rindaharota-onao‘zlariningboylikva kambag‘allikdarajalarinishariatasosidabelgilabpulberadilar.35 foizgachakambag‘alvanochorlarningbolalaritekino‘qitildi.o‘zigato‘q oilalaresao‘zxohishibilanuchso‘mdanvaundanhamko‘ppulbergan. bulardantashqarijadidlarningo‘zlaritashkiletganxayriyajamiyatlariham jadidmaktablarinimablag‘bilanta’minlabturgan. jadidmaktablariningochilishigarusamaldorlari,musulmonmutaassiblari qarshilikqiladilar.jadidlarkattamatonatvafidoyilikbilaneskimaktablarga tegmaynamunasifatidajadidmaktablarinitashkiletib,ommaorasidakatta obro‘qozondilar.jadidmaktablariqat’iynizomvadasturvadarsliklarga asoslandi.tarixdabirinchibo‘lib,jadidlaro‘quvchilargakundalik,chorakva yillikbaholarqo‘yishnijoriyetdilar.o‘quvchilarsinfdan-sinfgao‘tishva bitirishuchunjamoatchilikoldidaochiqchorak,yillikvabitiruvimtihonlarini topshirganlar. maktab ochganjadidlardastur,qo‘llanmavadarsliklarnihamo‘zlari yaratdilar.sayidrasulsayidazizovning“ustodiavval”,munavvarqori abdurashidxonovning“adibiavval”,“adibisoniy”,“tajvid”(qur’onniqiroat bilano‘qishusuligaoidqo‘llanma),“havoyijidiniya”(shariatqonunlari to‘plami),“yoryuzi”,“usulihisob”,“tarixianbiyo”,“tarixiislom”,abdulla avloniyning“birinchimuallim”va“ikkinchimuallim”,“turkiygulistonyohud ahloq“,mahmudxo‘jabehbudiyning“qisqachaumumiygeografiya”,“bolalar maktubi”,“islomning qisqacha tarixi”,“amaliyotiislom”,“aholi geografiyasigakirish”,“rossiyaningqisqachageografiyasi”vaboshqalar shularjumlasidandir. jadidmaktablariochilishibilanba’zijoylardaqadimmaktablaribo‘shab qoldilar.natijadaeskivajadidmaktabdorlario‘rtasidajiddiyqaramaqarshiliklarpaydobo‘ldi.bungamutaassibqozi,mullavaul
4 / 34
amolarham qo‘shildilar. jadidmaktablariningjamisonivaularqayerlardaochilibfaoliyat yuritganligihaqidahozirchato‘lama’lumotyo‘q.lekin1903yildabirgina toshkentda20ta(shundan2tasio‘rta),jadidmaktablaribo‘lgan.ma’lumki, 1909yildankeyinjadidmaktablariqattiqnazoratostigaolinadi,arzimas bahonalarbilanyopiladi.ulardao‘qitiladiganadabiyotvadarsliklar “oxranka”ningdiqqatmarkazidabo‘ladi.jadidmaktablaribuxoro, samarqand, toshkent,andijon,xiva,to‘qmoq,yangimarg‘ilon,yeski marg‘ilon,kattaqo‘rg‘on,qizilo‘rda,turkiston,chust,chorjo‘y,termiz,marv shaharlaridaochiladi.shuningdek,juma(samarqandviloyati),qovunchi (toshkentviloyati),to‘raqo‘rg‘on(namanganviloyati),po‘stindo‘z(buxoro viloyati)kabikattaqishloqlardahamjadidmaktablariochilgan.jadid maktablarim.behbudiyningyozishicha,15-20yilichidajamikavkaz mamlakatlari,eron,hind,misr,hijozvaboshqajoylaridahamjoriybo‘ldilar. jadidchilikningasosiymaqsadlaridanbirimamlakatdazamonaviy (yevropacha)oliyta’limniyo‘lgaqo‘yishbo‘ldi.universitettashkiletish g‘oyasiturkistondailkbor1892yildaismoilbekgaspiralitomonidanolg‘a surildi.i.gaspirali1906-yilda,yana“tarjimon”gazetasidato‘g‘ridanto‘g‘ri buxoroamirivaxivaxonigamurojaatqilibshundaydeydi: “fuqoroyi islomsizlardanmolistamas,oshistamas.din-”qur’on”dan,jonxudodan.sizdavlatlikxonlardanaholigaehsonetiladigannarsa-nashri maorifga,taraqqiyotvakamolatgaomilbo‘luvchioliydarajalikmaorif maktablaridir.ko‘hnamadrasalariko‘pbuxoroisharifdavaxivadaendi birordorilfununiislomiyata’sisetmoqlozim.budorilfununlargabirdaraja ilmolgantalabaqabulqilinib,tarix,jo‘g‘rofiya,kimyo,handasa,ilmihuquq, usuliidorayidavlat,ilmi iqtisodvaboshqalozimfanlar,turkiy,forsiy,rusiy vafransaviytillaro‘rgatilsa...ushbudorilfununlardamuallimvamudarrislik qilaoladiganahlikamolbor” jadidlaroliyta’limningasosi-universitettashkiletishuchuntoshkent shahardumasidanhamfoydalandilar.munavvarqori,fitrat,m.behbudiy,u. asadullaxo‘jayevvaboshqajadidlarmilliydunyoviyoliyta’limg‘oyasinio‘z asarvamaqolalaridakengtarg‘ibot-tashviqotqiladilar.oliyta’lim
5 / 34
gazamin yaratishuchun,jadidmaktablaridadunyoviyilmlaro‘qitildi,xorijgayoshlar o‘qishgayuborildi. dunyoviyhozirgizamonoliyo‘quvyurti–universitetgaasossolishga jadidlarfaqat1918-yildamusulmonxalqdorulfununinitashkiletishbilan muvaffaqbo‘ldilar. umuman,jadidlarjudaqisqavaqtichidabutunlayyangiya’nijadidxalq maorifitizimiya’ni,hozirgizamonxalqmaorifitizimigaasossoldilar. 1.2.jadidmatbuotivajurnalistikasi. jadidchilikharakatiningikkinchibirmuhimfaoliyatimilliymatbuotva jurnalistikasigaasossolishbo‘ldi.turkistonjadidlarirusdemokratikva inqilobiyharakatiningyutuqlaridanhamsamaralifoydalandilar. zolim“oqposhsho”nikolayiiinqilobiy-demokratikharakatbosimiostida 1905-yil17-oktyabrdamaxsusmanifestgaimzochekib, demokratiya, matbuotvaso‘z,harxilyig‘inlaro‘tkazisherkinliginijoriyqilishgamajbur bo‘ldi.bunijadidlarkattaquvonchbilankutiboldilar. manashundanso‘ngjadidlarmillathimoyasiuchunjangovarqalqonva muazzamminbarbo‘lgangazetavajurnallarnitashkiletishuchunjuda shaxdamkurashadilar. toshkentda ismoil obidiy “taraqqiy” (1906), munavvarqori abdurashidxonov“xurshid”(1906),abdullaavloniy“shuhrat”(1907), sayidkarimsayidazimboyev“tujjor”(1907),ahmadjonbektemirov“osiyo” (1908),ubaydullaxo‘jaasadullaxo‘jayev“sadoiturkiston”(1914-1915) gazetalari,shuningdek,abdurahmonsodiqo‘g‘li(sayyox)“al-isloh”(1915) jurnalininashretishgamuvaffaqbo‘ldilar.samarqanddaesamuhmudxo‘ja behbudiy“samarqand”ruscha(1913)gazetasiva“oyna”(1913-1915) jurnalini,qo‘qondaobidjonmahmudov“sadoifarg‘ona”(1914)gazetalarini chiqardi.bugazetavajurnallardoimomahfiypolitsiya“oxranka”ning ayg‘oqchilarikuzatuvi,ta’qibiostidabo‘ldilar. jadidmatbuoti1917-yilfevraldaruspodshositaxtdanag‘darilgach,yanada rivojlandi.judaqisqavaqtoralig‘idafevraldanoktyabrgachatoshkentda munavvarqoriabdurashidxonov“najot”(1917y.mart),a.battol“sho‘roi islom”(1917y.may),abdullaavloniy“turon”(1917y.),ahmadzakivalidiy va munavvarqoriabdurashidxonov “kengash” (1917 yiliyun), “ulug‘turkiston”(1917y.),qo‘qondabo‘latsoliyev“yelbayrog‘i”(1917y. sentyabr)gazetala

Want to read more?

Download all 34 pages for free via Telegram.

Download full file

About "jadid romanlarida ijtimoiy masalalar talqini"

jadid romanlarida ijtimoiy masalalar talqini kurs ishi reja: asosiy qism: 1.o`zbekistonda jadidchilik harakati. 2.jadid matbuoti va jurnalistikasi. 3.jadidlar nasrida ma`rifat. 4.jadid publitsistikasining rang-barangligi. 5.jadidlar publitsistikasi va badiiy adabiyot. xulosa. foydalanilgan adabiyotlar ro`yhati. kirish. mavzuning dolzarbligi.o‘zbekiston mustaqilligio‘zbek adiblari oldigayangidan-yangivazifalarqo‘ydi.ayniqsa,badiiypublitsistika yo‘nalishidaasarlaryozayotganijodkorlarningso‘zimillatningijtimoiysiyosiyongini,ma’naviyaxloqiydunyoqarashinishakllantirishdamuhim ahamiyatkasbetadi.mamlakatimizprezidentii.a.karimovshuxususda fikryuritibyozadi:“barchamizgaayonki,xxiasrintellektualsalohiyat, tafakkurvama’naviyatasrisifatidainsoniyatoldidayangi-yangiufqlar ochishbilanbirga,bizilgariko‘...

This file contains 34 pages in DOCX format (57.5 KB). To download "jadid romanlarida ijtimoiy masalalar talqini", click the Telegram button on the left.

Tags: jadid romanlarida ijtimoiy masa… DOCX 34 pages Free download Telegram