gapning ifoda maqsadiga ko‘ra turlari

DOCX 39 pages 64.4 KB Free download

39 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 64.4 KB

File type DOCX

Pages 39

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 39

mavzu: gapning ifoda maqsadiga ko‘ra turlari kurs ishi mundarija kirish………..………………………………………………………………...3 i.bob.gapning ifoda maqsadiga ko‘ra turlari………………5 1.1. darak gaplarning xususiyatlari ……..…………………………………...6 1.2. so‘roq gaplarning xususiyatlari…………………………………………..8 1.3. buyruq gaplarning xususiyatlari…………………………………….......10 1.4. undov gaplarning xususiyatlari…………………………………………11 ii.bob. ifoda maqsadiga ko‘ra olimlar nazariyasi ………12 2.1 gaplarning funksiyasiga ko‘ra turlari……………………………….........20 xulosa………………………………….…………….....................................34 foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati ……………………….............................36 kirish mavuning dolzarbligi. yosh avlodni barkamol qilib tarbiyalash uchun bizda yetarlicha asos bor. buni respublikamiz prezidenti sh.mirziyoev 2016-yil 14- dekabr kuni bo‘lib o‘tgan oliy majlis palatalarining qo‘shma majlisidagi nutqida: “... bizning eng katta boyligimiz – bu xalqimizning ulkan intellektual va ma’naviy salohiyatidir”[footnoteref:1] birinchi prezidentimiz islom karimov “ona tili – millatning ruhidir” iborasini bejiz ta’kidlamagan edilar[footnoteref:2]. [1: mirziyoev sh.m. erkin va farovon, demokratik o‘zbekiston davlatini mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz. //xalq so‘zi. 2016- yil 16 dekabr.] [2: karimov i. yuksak ma’naviyat engilmas kuch. –toshkent 2008.] dunyodagi fanlarning eng qadimiylaridan bo`lmish tilshunoslik necha o‘n asrlardiki, til deyiladigan tilsimning tabiatini, tub mohiyatini …

2 / 39

ing qo`llanish doirasi amalda nihoyatda kengaygani, uni ilmiy asosda rivojlantirishga qaratilgan tadqiqotlar, tilimizning o‘ziga xos xususiyatlariga bag‘ishlangan ilmiy va ommabop kitoblar, o‘quv qo`llanmalari, yangi-yangi lug‘atlar ko‘plab chop etilayotgani jamiyat tafakkurini yuksaltirishga o‘z hissasini qo‘shmoqda”, – deya ta’kidlagan edi prezidentimiz islom karimov. aytishimiz kerakki, o‘zbek tilshunosligi fani oldida hali hal etilishi lozim bo‘lgan muammolar juda ko‘p. masalan, morfologik qo‘shimchalar tasnifi va ularning sintaktik imkoniyatlari tilshunoslik, jumladan, o‘rta va oliy ta’lim grammatik tizimining muhim tushunchalaridan biri bo‘lganligi sababli hamma davrning dolzarb mavzusi bo‘lib kelgan. o‘tgan vaqt mobaynida o‘zbek tili morfologik ko‘rsatkichlarining tasnifi yaratildi, ammo xulosalar avvaliga arab, keyinchalik rus tili grammatik me’yorlariga asoslangan holda berib kelindi. istiqlol sharofati bilan, “kadrlar tayyorlash milliy dasturi” ning amaldagi tadbiqi asosida uzluksiz ta’limda “hozirgi o‘zbek adabiy tili”ning barcha sohalaridaizlanishlar olib borilmoqda. davr va fanlarning taraqqiyoti tadqiqotchilar zimmasiga har doim yangi ma’suliyatlarni yuklab kemoqda. bugungi kunda mamlakatimizda erishilgan milliy istiqlol va jamiyatda yuz bergan ma’naviy – mafkuraviy …

3 / 39

tiladigan asosiy birlik, fikr ifodalashning eng oddiy va usullik ko‘rinishi. u so‘zlovchi uchun fikr ifodalash va axborot uzatish, tinglovchi uchun axborot qabul qilish vositasi[footnoteref:3]. [3: sayfullayeva r., mengliyev b., boqiyeva g., qurbonova m., yunusova z., abuzalova m. hozirgi o‘zbek adabiy tili. – toshkent: fan va texnologiya, 2009. – 416 b.] gapning asosiy funksional belgisi kommunikativlik, ya’ni fikr ifodalash va bayon qilish vazifasidir. kommunikatsiya jarayoni uchun jamoa zarur. aniqrog‘i, muayyan tilda axborot uzatish va qabul qilish shu tilda so‘zlashish malakasiga ega kishilarni taqozo qiladi. bu esa kommunikatsiya jarayonining ijtimoiy tabiatliligidan dalolat beradi. gap boshqa sintaktik birliklardan predikativlik belgisi orqali farqlanadi. gapni kommunikativ birlik sifatida shakllantiruvchi vosita predikativlikdir masalan: bahor keldi va bahorning kelishi qurilmalarining axborot hajmi bir xil. birinchisida predikativlik bor, ikkinchisida esa yo‘q. gap termini umumlashgan birlik mohiyat sifatida til birligini ham, reallashgan birlik, hodisa sifatida nutq birligini ham ifoda etadi[footnoteref:4]. gap biror voqea-hodisa haqidagi xabarni, so‘roqni yoki buyruqni ifodalovchi …

4 / 39

b.gapning ifoda maqsadiga ko‘ra turlari so‘zlovchi o‘z oldiga turli maqsadni qo‘yadi. ma’lum voqea hodisa haqida xabar beradi yoki noma’lum bo‘lgan biror voqea hodisa haqida ma’lumot olishni istaydi, yoki tinglovchini biror narsani bajarishga undaydi, yoki shu haqida istak bildiradi, yoki turlicha xis-hayajonni bildiradi. shunga ko‘ra gaplar quyidagi turlarga bo‘linadi: 1. darak gaplar. 2. so‘roq gaplar. 3. buyruq gaplar. 4. undov gaplar r.r.sayfullayevaning fikricha ifoda maqsadiga ko‘ra gapning turlanishi sof nutqiy hodisa. so‘zlovchi nutq jarayonida fikr ifodalash bilan birga, ma’lum bir maqsadni ko‘zlaydi ham. gap so‘zlovchining ko‘zlagan maqsadiga ko‘ra turli-tuman: 1) darak gap: uzoqdagi zalvorli tog‘lar xayolimni keldilar bosib. (a.orip.); 2)so‘roq gap: sen bahorni sog‘inmadingmi. (a.orip.); 3) buyruq gap: meni kutgil. (k.s.). ammo bu turlar orasiga keskin chegara qo‘yib bo‘lmaydi. bir tur ikkinchi tur vazifasini bajaraverishi mumkin. deylik, shaklan darak gap so‘roq mazmunini, so‘roq gap esa darak mazmunini ifodalashi mumkin. misollar: 1.onani kim sevmaydi? (shaklan so‘roq, mazmunan darak.) 2. dasturxonga qaramaysizmi? (shaklan …

5 / 39

taqdiri yangi zo‘r boshimiz bir. (r.b) 5. olmosh bilan: uning haqqi senda emas, sening haqqing unda. (p.t.) 6. ravish bilan: har qanchalik motam unga oz, olam-olam gap unga oz.(x.o.) bog‘im boru, gulzorimda gulim ko‘p, haryoqda gul, shohlarida bulbulim ko‘p.(x.o.) 7. ish otlari bilan: insonga hurmat bu o‘zini tanimoq. (g.g.) 8. bor yoki yo‘q so‘zlari bilan: xalqimizning chuqur idroki bor, g‘ururi, an’anasi bor. bu-sharqning yulduzi o‘zbekistondir, o‘rta erlarning osiyosi yo‘q! (g.g.). tinch ohang bilan aytilib, darak-xabar ma’nosini ifodalagan nominativ va to‘liqsiz gaplar ham darak gap hisoblanadi.masalan: kuz achchiq shamol. (o). darak gap turlariga qaraganda ko‘proq qo‘llaniladi. bu hol darak gapning ifodalanishi xilma-xilligidan kelib chiqadi. xatto butun-butun matnlar darak gap harakterida bo‘ladi. darak gap darak intonatsiyasi bilan aytiladi. bunda gapning birinchi qismida ohang ko‘tariladi. ikkinchi qismida esa pasayadi. masalan: biz butun mashg‘ulotlarda aktiv ishtirok etamiz. darak gapning mazmun turlari. darak gaplar turli mazmunni ifodalaydi va uning har bir turning o‘ziga hos intonatsiyasi …

Want to read more?

Download all 39 pages for free via Telegram.

Download full file

About "gapning ifoda maqsadiga ko‘ra turlari"

mavzu: gapning ifoda maqsadiga ko‘ra turlari kurs ishi mundarija kirish………..………………………………………………………………...3 i.bob.gapning ifoda maqsadiga ko‘ra turlari………………5 1.1. darak gaplarning xususiyatlari ……..…………………………………...6 1.2. so‘roq gaplarning xususiyatlari…………………………………………..8 1.3. buyruq gaplarning xususiyatlari…………………………………….......10 1.4. undov gaplarning xususiyatlari…………………………………………11 ii.bob. ifoda maqsadiga ko‘ra olimlar nazariyasi ………12 2.1 gaplarning funksiyasiga ko‘ra turlari……………………………….........20 xulosa………………………………….…………….....................................34 foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati ……………………….............................36 kirish mavuning dolzarbligi. yosh avlodni barkamol qilib tarbiyalash uchun bizda yetarlicha asos bor. buni respublikamiz prezidenti sh.mirziyoev 2016-yil 1...

This file contains 39 pages in DOCX format (64.4 KB). To download "gapning ifoda maqsadiga ko‘ra turlari", click the Telegram button on the left.

Tags: gapning ifoda maqsadiga ko‘ra t… DOCX 39 pages Free download Telegram