botanika va o'simliklar fiziologiyasi taqdimotlar

PPT 41 pages 2.4 MB Free download

41 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.4 MB

File type PPT

Pages 41

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 41

mavzu: botanika va o`simliklar fiziologiyasi fanidan taqdimotlar o’qituvchi: z.yusupova 3-mavzu o`simlik to‘qimalari va ularning qishloq xo`jaligidagi ahamiyati. reja 1.to‘qimalar haqida umumiy tushuncha. 2. hosil qiluvchi yoki meristema to‘qimalari. 3. assimilyasiya qiluvchi to‘qima; 4. aerenxima to‘qimasi; -so‘ruvchi to‘qimalar haqida tushuncha. 1o‘simlik to‘qimasi haqidagi dastlabki ma’lumot xvi asrda malpigi va gryu asarlarida bayon etilgan. bu davrda o‘simlik ular birinchi bo‘lib fanga parenxima va prozenxima hujayralarini aniqlab berdilar. xix asrning oxiri va xx asrning boshlarida o‘simliklar anatomiyasi ancha rivojlandi. bu davrda o‘simlik to‘qimalarining kelib chiqishi va bajaradigan vazifalarini e’tiborga olib ular klassifikatsiyalandi. biroq to‘qimalarning bunday klassifikatsiyasi bir qancha qarama-qarshi fikrlarning paydo bo‘lishiga sabab bo‘ldi. 1. o‘simliklarning ko‘pchilik to‘qimalari har xil vazifalarni bajarishiga moslashgan, ya’ni bir xil shakldagi to‘qima bir necha vazifani bajarishi ham mumkin. masalan: assimilyasiya to‘qimalari oziq moddalarni g‘amlovchi, mexanik to‘qimalar esa mustahkamlik berib turuvchi vazifani bajaradi. bundan tashqari har xil vazifani bajaruvchi elementlardan tashkil topgan to‘qimalar murakkab to‘qimalar deyiladi. 2. to‘qimalarning …

2 / 41

tiga moslashib rivojlangan va nasldan-naslga o‘tib takomillashgan. masalan, bakteriyalarda sodda suvo‘tlarida hamma hujayralar bir xil bo‘lib, ayrimlari takomillashgan. qo‘ng‘ir suvo‘tlarida 10 xil, yo‘sinlarda 20 xil, paporotniklarda 40 ga yaqin, yopiq urug‘li o‘simliklarda esa 80 ga yaqin hujayr xillari bor. 4.2-ilova yon xosil qiluvchi to'qima birlamchi ikkilamchi prokambiy peritsikl kambiy fellogen poya ildizlarining po'stloq qismida joylanib peridermani, ya'ni ikkilamchi po'stni xosil qiladi poya va ildizni apeksiga yaqin joyda paydo bo'ladi va undan birlamchi o'tkazuvchi va qolgan barcha asosiy to'qimalar hosil bo'ladi yosh ildizlarning markaziy tsilindrini o'rab turadi va undan yon ildizlar paydo bo'ladi poya va ildiz, barg tomirlarida ksilema bilan fimema to'qimalarining oralig'ida joylashadi va ularni eniga o'sishini ta'minlaydi 2-rivojlangan elodiya poyasining uchki meristemasi. 1-o'sish konusi, barg, rivojlangan novda. odatda yuksak o‘simliklarning hujayralar har tomonga qarab bo‘linadi, hosil bo‘lgan yangi yosh hujayralar tuzilishi jihatdan bir-biridan juda oz farq qiladi. keyinchalik ontogenez davrida ularning tuzilishi va shakllarida takomillashish boshlanadi. natijada o‘zaro o‘xshash …

3 / 41

iz. hosil qiluvchi to‘qima (meristema), qoplovchi to‘qima (birlamchi epiderma, ikkilamchi – periderma, uchlamchi - po‘stloq), asosiy to‘qima (assimilyasiya, g‘amlovchi, shamollashtiruvchi aerinxima), mustaxkamlik berib turuvchi (mexanik), o‘tkazuvchi (ksilema, floema), ajratuvchi, so‘ruvchi to‘qimalar. hosil qiluvchi to‘qimalardan boshqa hamma to‘qimalar doimiy to‘qimalar hisoblanadi. meristema (yunoncha meristos – bo‘luvchi, ajratuvchi) hosil qiluvchi to‘qima, bo‘linish yo‘li bilan yangi to‘qima hosil qilish hususiyatiga ega. shu to‘qimaning bo‘linishi hisobidan. o‘simlik tanasida yangidan yangi to‘qimalar hosil bo‘ladi va o‘sishi umr bo‘yi davom etadi. hayvonlarda meristema to‘qimasi bo‘lmaydi, shuning uchun ham ularning o‘sishi chegaralangan. o‘simliklar mana shu xususiyatiga ko‘ra hayvonlardan farq qiladi. o‘simlik tanasida kristema har xil joylashadi. rivojlanayotgan urug‘dagi embrion (murtak) dastlab birlamchi meristemadan iborat bo‘ladi. uning keyingi taraqiyotida birlamchi meristema novdalarning uchki apikal (lotin: apeks - uchki) va bargga yon yoki lateral (lotin: latus - yon)kurtaklarda hamda ildizlarning uchiga yaqin joyda bo‘ladi. o‘sish nuqtalarida initsial (lotin: initsialis - boshlang‘ich) hujayralar bo‘lib, ularni bo‘linishi natijasida meristema to‘qimasi hosil …

4 / 41

. meristema to‘qimasining hujayralari o‘sish xususiyatiga ega. ular bir necha marta bo‘linadi va u yoki bu xildagi to‘qima xujayralariga aylanadi. ma’lum bir vaqt o‘tgandan keyin meristematik xususiyatini yo‘qotib doimiy xujayralarga aylanadi. dastlab bu xujayralarning xajmi kattalashadi: xujayra po‘sti notekis qalinlashganligi sababli yiriklashayotgan xujayralarning shakli o‘zgaradi va ba’zan bo‘yiga cho‘ziladi hamda ko‘p qirrali shaklga aylanadi. boshqa yon meristemalar (kambiy, fellogen) keyinroq yuzaga keladi. shuning uchun ham ular shartli ravishda ikkilamchi meristema deb ataladi. ko‘pchilik vaqtda ikkilamchi meristema, masalan fellogen, doimiy to‘qimaning qayta takomillashishidan yuzaga keladi va o‘zidan tashqarida po‘kak qatlamini hosil qiladi. ammo, ko‘pchilik g‘alladoshlar vakillarida ikkilamchi meristema bo‘lmaydi va o‘simlikning poyasi faqat birlamchi meristemadan tashkil topadi. odatda yon to‘qimalar apekal meristemadan akropetal (yunoncha akros – tepa, uch; petere - intilish) tarzda yuzaga keladi va yuqoriga qarab o‘sadi. akropetal o‘sish ildizlarda yaqqol ko‘rinadi, lekin novdalarda bu qonuniyat tez-tez buzilib turadi, chunki poyalarda interkalyar (lotincha interkalyar – orqaga qo‘yish, joylashtirish) o‘sish bo‘g‘im …

5 / 41

hi vaqtida har qaysi yon novda va yon ildiz initsial xujayralardan tashkil topgan meristemaga ega bo‘ladi. yon (lateral) meristemalar apikal meristemalardan bir oz pastroqda joylashgan bo‘lib, uning faoliyati natijasida xalqasimon qatlam yuzaga keladi. bu xujayraning bo‘linishidan birlamchi kambiy, peritsikl hosil bo‘ladi. assimilyasion to‘qima assimilyasion to‘qima yupqa qobiqli, sitoplazmasida xloroplastlar saqlovchi tirik parenxima hujayralaridan tashkil topgan. bu to‘qimani xlorenxima ham deyiladi. hujayrada xloroplastlar hujayra qobig‘i tagida bir qator bo‘lib joylashadi. assimilyasion to‘qima organlarda tiniq epiderma tagida joylashadi. bu esa og‘izchalar orqali gaz almashinuvini engillashtiradi. assimilyasion to‘qima barglarning, yosh novdalarning va pishmagan mevalarning asosiy to‘qimalari bo‘lib, siyrak hujayralari orasida yirik gazlarni to‘plovchi hujayra oraliqlariga ega bo‘g‘im oralig‘idagi interkalyar meristemaning apekal va lateral meristemalardan farqi shundaki birinchidan, bunda bir qancha elementlar (masalan, o‘tkazuvchi) naylar takomillashmagan, ikkinchidan xech qachon initsial xujayralar bo‘lmaydi. shuning uchun ham bo‘g‘in oralig‘idagi meristema vaqtinchalik to‘qima hisoblanadi. ular keyinchalik doimiy to‘qimalarga aylanadi. yopig‘ urug‘li o‘simliklarda barg plastinkasi bazipetal (yunoncha bazis …

Want to read more?

Download all 41 pages for free via Telegram.

Download full file

About "botanika va o'simliklar fiziologiyasi taqdimotlar"

mavzu: botanika va o`simliklar fiziologiyasi fanidan taqdimotlar o’qituvchi: z.yusupova 3-mavzu o`simlik to‘qimalari va ularning qishloq xo`jaligidagi ahamiyati. reja 1.to‘qimalar haqida umumiy tushuncha. 2. hosil qiluvchi yoki meristema to‘qimalari. 3. assimilyasiya qiluvchi to‘qima; 4. aerenxima to‘qimasi; -so‘ruvchi to‘qimalar haqida tushuncha. 1o‘simlik to‘qimasi haqidagi dastlabki ma’lumot xvi asrda malpigi va gryu asarlarida bayon etilgan. bu davrda o‘simlik ular birinchi bo‘lib fanga parenxima va prozenxima hujayralarini aniqlab berdilar. xix asrning oxiri va xx asrning boshlarida o‘simliklar anatomiyasi ancha rivojlandi. bu davrda o‘simlik to‘qimalarining kelib chiqishi va bajaradigan vazifalarini e’tiborga olib ular klassifikatsiyalandi. biroq to‘qimalarning bunday klassifikatsiya...

This file contains 41 pages in PPT format (2.4 MB). To download "botanika va o'simliklar fiziologiyasi taqdimotlar", click the Telegram button on the left.

Tags: botanika va o'simliklar fiziolo… PPT 41 pages Free download Telegram