ichki nazorat tizimi

DOCX 17 pages 356.5 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 356.5 KB

File type DOCX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

ix-bob. ichki nazorat tizimi va uning auditdagi axamiyati 9.1. ichki nazorat tizimining mohiyati va zaruriyati ichki nazorat tizimiga ko’p hollarda korxona rahbariyati tomonidan shu korxona xodimlari firibgarliklari- ning oldini olish uchun amalga oshiriladigan ishlar majmuyi sifatida qaraladi. aslida, bu vazifa ichki nazorat tizimining ko’plab vazifalaridan faqatgina birini tashkil etadi. umuman olganda, ichki nazorat tizimi korxonaning o’z oldiga qo’ygan ma’lum maqsadlariga erishishini ta’minlash uchun ishlab chiqilgan chora-tadbirlar majmuyidir. korxonada ichki nazorat tizimini tashkil etishdan maqsad quyidagilar: 1. korxona egaligida bo’lgan aktivlarning isrof bo’lishi, suiste’mol qilinishining oldini olish; 2. buxgalteriya ma’lumotlarining to’g’ri va to’liq ishlab chiqilishini ta’minlash; 3. korxona xodimlari va bo’limlarining korxona siyosatiga mos ravishda ish olib borishlarini ta’minlash; 4. korxona xodimlari va bo’limlari faoliyatini samaradorlik nuqtai nazaridan o’rganish. bir so’z bilan aytganda, ichki nazorat tizimi korxona rahbariyati uchun shu korxona ish faoliyati belgilangan rejaga, tartib - qoidaga mos ravishda borayotganini yoki rejadan chetlanishlar bo’layotgan muammoli nuqtalarni aniqlash imkonini beradi. ichki …

2 / 17

izimining bir ko’rinishidir. ichki nazorat tizimining axamiyati ayniqsa yirik, murakkab ishlab chiqarish tizimiga ega bo’lgan korxonalar uchun katta axamiyatga ega. bir qator rivojlangan davlatlar, xususan aqshda yirik korporatsiyalarda ichki nazorat tizimini tashkil etish xorijda korruptsion faoliyatga qarshi qonun (foreign corrupt practices act) bilan belgilangan va majburiydir. bu qonunning qabul qilinishiga sabab, o’tgan asrning 70-yillarida aqshning bir qator yirik korporatsiyalari xorijiy davlatlar bozorlarida o’z o’rinlarini mustahkamlab olish maqsadida shu davlatlar yuqori mansabdor shaxslariga katta miqdordagi mablag’larni ajratganliklari ma’lum bo’ldi. bu mablag’lar shu davlatlar qonunlariga ko’ra qonuniy, ammo aqsh qonunchiligiga ko’ra pora berish hisoblangan. ba’zan bu mablag’lar shu korporatsiyalar bosh rahbarlariga xech qanday xabar bermasdan ajratilgan. aqsh kongressi tomonidan 1977 yilda qabul qilingan xorijda korruptsion faoliyatga qarshi qonun bu ishga chek qo’ydi. xorijiy mamlakatlar bozorlarida o’z o’rnini mustahkamlab olish uchun shu davlatlar yuqori mansabdor shaxslariga mablag’ ajratish qonun bilan qat’iyan ta’qiqlandi. shu bilan birga, bu qonunga ko’ra aqsh qimmatli qog’ozlar va birja …

3 / 17

tur korxonalarda samarali ichki nazorat tizimini tashkil etmay turib samarali boshqaruvni yuritishning imkoni yo’q. sababi rahbariyat korxona faoliyatining xar bir sohasi bo’yicha o’z vaqtida ishonchli va to’liq ma’lumotga ega bo’la olmaydi. buning natijasida korporatsiya rahbariyatning noto’g’ri qaror qabul qilishi sabab bankrotlikka uchrasa, bu holat millionlab investorlar, bank muassasalari va umuman milliy iqtisodiyot uchun katta zarar olib kelishi mumkin. xx asr oxiri va xxi asr boshida texnologiya yangiliklarining keng ko’lamda ishlab chiqarish jarayoniga tadbiq etilishi va buning natijasida ishlab chiqarish jarayonining murakkablashishi, yirik korxonalarda minglab xodimlar ish yuritishi kabi xodisalar korxona rahbariyati uchun korxona faoliyati ustidan be’vosita nazorat olib borishni, korxona faoliyati natijalari va moliyaviy holatini shaxsan tahlil qilishni imkonsiz qilib qo’ydi. natijada rahbariyat boshqaruv va nazorat qarorlarini qabul qilish uchun korxonada tayyorlangan buxgalteriya va statistika ma’lumotlariga tayanishga majbur bo’lib qoldi. bu ma’lumotlar korxonaning joriy faoliyati natijalari va istiqboli yuzasidan ma’lumotlarni aks ettiradi. bu ma’lumotlar asosida rahbariyat korxona faoliyatini tartibga solish, …

4 / 17

a’minlaydi. korxona rahbariyati tomonidan qabul qilingan qarorlar korxona siyosati xisoblanadi va korxona xodimlari, shuningdek, bo’limlari bu siyosatga amal qilgan holda ish yuritishlari lozim. bu vaziyatda ichki nazorat tizimi shu siyosatga amal qilinishini ta’minlaydi yoki amal qilinmayotgan holatlarni aniqlaydi. shu bilan birga, “buxgalteriya hisobi to’g’risida”gi qonunga asosan, buxgalteriya hisobini yuritish va moliyaviy hisobotlarni tayyorlash korxona rahbariyati vazifasi xisoblanadi. bu vazifani amalga oshirishda ichki nazorat tizimi buxgalteriya ma’lumotlarining to’g’ri va to’liq bo’lishini ta’minlaydi. mustaqil auditorlar uchun ichki nazorat tizimining axamiyati shundan iboratki, u auditor tomonidan o’tkazilishi lozim bo’lgan tekshiruv xajmi va vaqtini oldindan belgilash imkonini beradi. sifatli ichki nazorat tizimiga ega bo’lgan korxonada audit tekshiruvini kamroq xajmda o’tkazish mumkin. chunki sifatli ichki nazorat tizimi natijasida auditor tekshirgan ma’lumotlar to’g’ri va shu sabab qolgan shu tur ma’lumotlarni tekshirib o’tirishga xojat yo’q. aksincha, sifatsiz ichki nazorat tizimiga ega korxonada esa tekshiruv ko’lamini kengaytirish va iloji boricha ko’proq ma’lumotlarni tekshirib chiqish zarurati yuzaga keladi. sababi, …

5 / 17

rlangan hisoboti bilan shu korxonada be’vosita pul mablag’lari bilan ishlamaydigan xodim tomonidan solishtirilishini keltirib o’tishimiz mumkin. buning natijasida buxgalteriya tizimi va moliyaviy hisobotlardagi pul mablag’lari bo’yicha ma’lumotlarning ishonchli bo’lish extimoli ortadi. be’vosita buxgalteriya tizimi va moliyaviy hisobotlar ma’lumotlari bilan bog’liq bo’lmagan boshqa barcha tur nazorat tizimlari ichki boshqaruv nazorati tizimi deyiladi. ammo xozirgi kunda xalqaro standartlarda ichki buxgalteriya nazorati tizimi va ichki boshqaruv nazorati tizimi aloxida ko’rsatilmaydi. ularda faqatgina auditor buxgalteriya tizimi va moliyaviy hisobotlarda ishonchsiz ma’lumotlarni aniqlash va bartaraf etishga qaratilgan ichki nazorat tizimini o’rganishlari lozimligi ko’rsatiladi. ichki nazorat tizimining murakkabligi yoki soddaligi korxonaning tuzilishi, xajmi va faoliyat turiga bog’liq. lekin xar qanday turdagi korxonada ichki nazorat tizimi quyida keltirilgan uch asosiy elementdan tashkil topgan: 1. nazorat muxiti; 2. buxgalteriya tizimi; 3. nazorat amaliyotlari. nazorat muxiti korxona o’z oldiga qo’ygan maqsad va vazifalarga erishishi uchun amalga oshirishi lozim bo’lgan chora – tadbirlar majmuyidir. bu chora – tadbirlar majmuyi quyidagilardan …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ichki nazorat tizimi"

ix-bob. ichki nazorat tizimi va uning auditdagi axamiyati 9.1. ichki nazorat tizimining mohiyati va zaruriyati ichki nazorat tizimiga ko’p hollarda korxona rahbariyati tomonidan shu korxona xodimlari firibgarliklari- ning oldini olish uchun amalga oshiriladigan ishlar majmuyi sifatida qaraladi. aslida, bu vazifa ichki nazorat tizimining ko’plab vazifalaridan faqatgina birini tashkil etadi. umuman olganda, ichki nazorat tizimi korxonaning o’z oldiga qo’ygan ma’lum maqsadlariga erishishini ta’minlash uchun ishlab chiqilgan chora-tadbirlar majmuyidir. korxonada ichki nazorat tizimini tashkil etishdan maqsad quyidagilar: 1. korxona egaligida bo’lgan aktivlarning isrof bo’lishi, suiste’mol qilinishining oldini olish; 2. buxgalteriya ma’lumotlarining to’g’ri va to’liq ishlab chiqilishini ta’minl...

This file contains 17 pages in DOCX format (356.5 KB). To download "ichki nazorat tizimi", click the Telegram button on the left.

Tags: ichki nazorat tizimi DOCX 17 pages Free download Telegram