ta'lim va tarbiya tarixi

DOCX 26 pages 80.9 KB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 80.9 KB

File type DOCX

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

2-ma’ruza antik davrdan vii asrgacha bo’lgan davrda tarbiya. sharq uyg’onish davrida fan va pedagogik fikrlar. xiv asrdan xx asrning 90-yillarigacha bo’lgan davrda tarbiya, maktab va ta’lim tizimi. iqtisodiy rivojlangan davlatlarda va o’zbekiston respublikasining ta’lim tizimi. reja. 1 eng qadimgi davrlardan eramizning xii asrlarigacha o’qituvchilik faoliyati to’g’risida ijtimoiy qarashlar. 2.yunon faylasuflari asarlarida o’qituvchilarning kasbiy mahorati haqidagi g’oyalar. 3. o’zbekiston respublikasi ta’lim tizimi. tayanch tushunchalar: mudarrislar; murabbiylar; ulamolar; miloddan avvalgi vii – vi asrlar; ibtidoiy jamoa; zardushtiylik dini; “avesto”; kohin muallimlari; axura mazda; uyg’onish davri; suxandon; “guliston” asari; mutaasib johil mudarrislar; “qobusnoma”; “qattiq” va “yumshoq” usullar; iqtidor; ma’naviy didaktik qarashlar; “axloqi muhsiniy” asari; ustozlik shartlari; javonmardlik tariqati; antik davr; akademiya; sparta; afina; notiqlik san’ati; pedagogik–psixologik takt; jargon; varvarizm;vulgarizm; kontselyarizm; burch va mas’uliyat. eng qadimgi davrlardan eramizning xii asrlarigacha o’qituvchilik faoliyati to’g’risida ijtimoiy qarashlar. ta’lim va tarbiya tarixini o’rganar ekanmiz, uning rivojlanishi, yillar davomida shakllanib borishi ustoz va shogird faoliyatiga bog’liqligining guvohi bo’lamiz. …

2 / 26

il hayotga tayyorlashda asrlar davomida qo’llanib kelingan, yerli millatning o’ziga xos urf – odati va an’analariga mos ravishda tatbiq etilgan ta’lim va tarbiyaning noyob usul va vositalari, tadbir va shakllari vujudga kela boshladi. hali maktab bo’lmagan, pedagogik fikr tarkib topmagan davrdayoq qabila a’zolari bolalarda mehnatsevarlik, axloq-odob, nafosat, do’stlik, mehr-shafqat, insonparvarlik sifatlarini tarkib toptirish sohasida aql idrok bilan faoliyat olib borishgan. ularning ta’lim-tarbiya usullari yillar davomida hayot tajribasi va sinovlaridan o’tib, sayqallanib o’sha davrning olijanob mevasi sifatida bizning davrimizgacha yetib keldi. vii asrlarga kelib o’rta osiyoda ilm-fan va madaniyat sohasidagi rivojlanish bevosita ta’lim va tarbiya beruvchi mudarrislarning qizg’in faoliyati hamda ularga qo’yiladigan talablarning nihoyatda rang-barangligi va xilma-xilligi bilan diqqatga sazovordir. ilk ibtidoiy jamoa va quldorlik davrlaridan boshlab, bolalarning ta’lim va tarbiyasiga javobgar ulamolar hamda mudarrislar nasihat, tushuntirish, rag’batlantirish, maqtash, namuna ko’rsatish, tanbeh berish, ta’qiqlash, majbur qilish, po’pisa qilish, qo’rqitish kabi usullardan foydalanganlar. biroq mudarrislarning o’zi bolaga ta’lim-tarbiya berish uchun mukammal amaliy …

3 / 26

y belgilangan qoidalar asosida yoshlarga ta’lim va tarbiya berishgan. “avesto”da bolalarni o’qitish va tarbiyalash qoidalari quyidagi tartibda tavsiya etilgan: a) diniy va axloqiy tarbiya; b) jismoniy tarbiya; v) o’qish va yozishga o’rgatish. maxsus tayyorgarlikdan o’tgan muallimlar bolalarni yetti yoshidan boshlab, diniy tarbiyaga asoslangan maktablarga jalb qilishgan. maktablarda “muqaddas yashil ko’ylak” kiydirish marosimi o’tkazilgach, kohin muallimlar bolalarni “avesto”da keltirilgan madadkor kuchlarni ulug’lovchi ezgulik va yaxshilik ma’budasiga sig’intirishgan. duolar quyidagi so’zlar bilan boshlangan: “men zardushtiylik diniga sodiq qolishga va’da beraman, men yaxshi fikrlar, yaxshi so’zlar, yaxshi amallarga ishonaman...”. marosimdan so’ng muallimlar bolalarga sovg’alar ulashishgan. muallimlar mashg’ulotlar jarayonida bolalarga nisbatan jismoniy jazodan ko’ra ko’proq o’z diniga ishonch va e’tiqodni, dunyodagi barcha yaxshilik va ezguliklarning bunyodkori, ilohiy axuramazdaga sig’inishni, odamlar boshiga yovuzlik va yomonliklarni yog’diruvchi axrimandan esa nafratlanish hissini tarbiyalar edilar. bolalarning sog’lom va baquvvat bo’lib o’sishi bilan birga o’z dinining barcha rasm-rusumlarini to’liq bajarishiga, o’rganilayotgan fanlarni puxta bilishiga, axloqiy pokligiga, mehnatsevarlik, rostgo’ylik, saxovatlilik …

4 / 26

ofligi, so’zning sobitligi, amallarning insoniyligi. muallimlar ta’lim va tarbiyada yoshlar ongiga “bergan so’zning uddasidan chiqish, unga sodiq qolish, savdo–sotiq va shartnomalarga qat’iy amal qilish, qarzni o’z vaqtida to’lash, aldamchilik va xiyonatdan xoli bo’lish, halol mehnat, yaratuvchilik, yovuzlikni qalbdan chiqarib tashlash, iymon–e’tiqodli bo’lish, miskinlarga yordam berish, yaxshi niyat, yaxshi so’z va yaxshi amallarga qo’l urish” kabi insoniy tuyg’ularni singdirish uchun qizg’in mehnat qilganlar. xullas, “avesto” dunyodagi eng qadimgi din – zardushtiylik ta’limotining axloqiy falsafasi sifatida e’tirof etiladi. buyuk allomalarimiz o’z asarlarida mudarrislar kasbining nozikligini, mas’uliyatli ekanligini va murakkabligini, shu bilan birga sharafli ekanligini, yoritib, muallimning mahorati, ularga qo’yilgan talablar, fazilatlariga oid qarashlar, shogirdlar bilan munosabatga kirishish mahorati, muomalasi to’g’risida o’z mulohazalarini bildirganlar. uyg’onish davrining yetuk namoyondalari abu nasr forobiy, abu rayhon beruniy, abu ali ibn sino, unsurul maoliy kaykovus, abul-qosim umar az-zamaxshariy, shayx sa’diy sheroziy, alisher navoiy, abdurahmon jomiy, jaloliddin davoniy, husayn voiz al-koshifiy kabilarning ijodiy merosi pedagogik tafakkurni shakllantirishda bo’lajak …

5 / 26

shimiz mumkin. abu nasr forobiy (873-930) o’rta osiyo xalqlari madaniyatini rivojlantirishga ulkan hissa qo’shgan olimdir. forobiy arifmetika, geometriya, astronomiya va musiqani muhim tarbiyaviy fanlar deb atadi. ushbu fanlarni o’rgatuvchi o’qituvchini har tomonlama mukammal bilimga va tajribaga ega bo’lishi lozimligini ta’kidlaydi. forobiy ta’limotiga ko’ra, ta’lim-tarbiya jarayoni tajribali va bilimli o’qituvchilar tomonidan tashkil etilishi, boshqarilib turilishi va ma’lum maqsadlarga yo’naltirilgan bo’lishi lozim, chunki “har bir bola o’zicha narsa va hodisalarni bila olmaydi hamda baxtga erisholmaydi. unga buning uchun o’qituvchi lozim” [footnoteref:1]. ta’lim va tarbiya berishda “...ustoz shogirdlariga qattiq zulm ham, haddan tashqari ko’ngilchanlik ham qilmasligi lozim. chunki ortiqcha zulm, shogird dilida ustozga nisbatan nafrat uyg’otadi, bordiyu ustoz juda ham yumshoq ko’ngilli bo’lsa, shogird uni mensimay qo’yadi va u beradigan bilimdan sovib qoladi. shuning uchun o’qituvchi bolalarning fe’l-atvoriga qarab ta’lim-tarbiyaning “qattiq” yoki “yumshoq” usullaridan foydalanishi mumkin” deydi. bunda ustoz mudarrisga quyidagi talablarni qo’yadi: [1: forobiy. fozil odamlar shahari. – t.:, “a.qodiriy nomidagi xalq …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ta'lim va tarbiya tarixi"

2-ma’ruza antik davrdan vii asrgacha bo’lgan davrda tarbiya. sharq uyg’onish davrida fan va pedagogik fikrlar. xiv asrdan xx asrning 90-yillarigacha bo’lgan davrda tarbiya, maktab va ta’lim tizimi. iqtisodiy rivojlangan davlatlarda va o’zbekiston respublikasining ta’lim tizimi. reja. 1 eng qadimgi davrlardan eramizning xii asrlarigacha o’qituvchilik faoliyati to’g’risida ijtimoiy qarashlar. 2.yunon faylasuflari asarlarida o’qituvchilarning kasbiy mahorati haqidagi g’oyalar. 3. o’zbekiston respublikasi ta’lim tizimi. tayanch tushunchalar: mudarrislar; murabbiylar; ulamolar; miloddan avvalgi vii – vi asrlar; ibtidoiy jamoa; zardushtiylik dini; “avesto”; kohin muallimlari; axura mazda; uyg’onish davri; suxandon; “guliston” asari; mutaasib johil mudarrislar; “qobusnoma”; “qattiq” va “yumshoq” ...

This file contains 26 pages in DOCX format (80.9 KB). To download "ta'lim va tarbiya tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: ta'lim va tarbiya tarixi DOCX 26 pages Free download Telegram