intellektual boshqaruv tizimlari

DOCX 15 pages 35.1 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 35.1 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

2-ma'ruza: mavzu: intellektual boshqaruv tizimlari. 1. intellektual tizimlar maqsadi, funksiyalai va uslubiyati. 2. ekspert tizimlari. 3. ekspert tizimining sinflanishi, strukturasi. intellektual tizimlar - xisoblash texnikasini takomillashtiruvchilarning diqqat e’tibori yetuk ekspert tizimlarini yaratishga qaratilgan. bu birinchidan, exmda yoki shaxsiy kompyuterda (shk) yechiladigan masalalar sinfini, exmning mavjud imkoniyatlarini va undan foydalanuvchilar ishtiyoqini kengaytirish, ikkinchidan ulardan foydalana bilish, shk va dasturlash sohasiga mansub bo‘lmagan shaxsiy kompyuterlardan foydalanuvchilar bilan aloqasini soddalashtirishdir. yetuk shklar topshiriqlarni kiritish va ijodiy jarayonni amalga oshirish, haqiqiy (tabiiy) til so‘rovlarini qabul qilish, axborotni belgi, tasvir, signal ko‘rinishida qayta ishlash, shkdagi bor bilimlarni yig‘ish imkoniyatiga ega. shkda joylashtirilgan yetuk interfeys kompyuterlarining bir qismi bilangina tanish bo‘lgan insonlarni mashinada ishlashiga yordam beradi. shuning uchun yetuk ehmlarning kelajagi porloqdir. intellektual tizimlar haqida umumiy ma’lumot. “intellekt” (intelligence) termini lotinchadan (intellectus) so‘zidan kelib chiqib - aql, idrok, fikr, mulohaza ya’ni insonning fikrlash qobiliyati ma’nosini anglatadi. intellekt - inson miyasining intelektual masalalarni yechish qobiliyatiga aytiladi. ushbu …

2 / 15

tushuncha, fikrlash va nazariya hisoblanadi, hamda hayot jarayonida o‘rganish natijasida rivojlanib boradi. sun’iy intellekt (artificial intelligence) esa - bu avtomatik tizimlarning o‘ziga inson intellektining alohida funktsiyalarini bajaraolish qobiliyatiga aytiladi. masalan, oldin olingan tajriba asosida tanlab va tashqi ta’sirlarni tahlil etib optimal savolga javob qabul qilish hisoblanadi. yuqorida keltirilganlarni amalga oshirish uchun va intellektual masala oddiy masalalardan farqini bilish uchun albatta “algoritm” terminidan foydalaniladi. algoritm - bu har qanday masalani yechish uchun aniq ketma - ketlik yo‘lini aniqlab va ko‘rsatib beruvchi qoida hisoblanadi. intellektual masalalar - bu shunday algoritm yaratish yoki topish kerakki, u aniq fikrlash, mantiqiy isbotlangan va juda yuqori darajali aniqlik bilan yechimini topish kerak bo‘lgan masalalar hisoblanadi. intellektual tizim (it) - bu dasturiy ta’minotga ega bo‘lgan texnikaviy qurilma (kompyuter) bo‘lib, tashqi xolat va ta’sirlarga qarab o‘z parametrlarini sozlab, masalani yechish qobiliyatiga ega bo‘lgan qurilma hisoblanadi. intellektual informatsion tizim (iit) - bu vositalar, usullar va inson bir-biri bilan bog‘langan …

3 / 15

boshladi. ishlanmalarning maqsadi – murakkab funksiyalarni bajarishda natija beradigan, ekspert yoki mutaxassis-ekspertlar guruhi taklif qilgan yechimlardan sifat va samaradorligi bo‘yicha qolishmaydigan dastur yaratishdir. ekspert tizimlarning ishlab chiqaruvchilari o‘z fanlari nomi uchune. feygenbaum tomonidan kiritilgan “bilimlar injeneriyasi” degan atamadan foydalandilar. ushbu atama mazkur bilim sohasi nomi sifatida keyinchalik keng tarqaldi. mantiqiy xulosa chiqarish tizimlaridan (ekspert tizimlaridan) tashqari boshqa yo‘nalishlar ham rivojlantirildi (masalan, neyron tarmoqlar). obrazlarni farqlay olish uchun tizimlar, jumladan, tabiiy tilni idrok qiladigan tizimlar paydo bo‘ldi. ba’zi ishlanmalar foydalanishda shu darajada qulay bo‘ldiki, ularning tijorat analoglari ham paydo bo‘la boshladi. sun’iy va tabiiy intellekt orasidagi o‘xshashliklar. zamonaviy ekspert tizimlar ekspertlarning – ma’lum doiradagi masalalarni hal etishda chuqur anglaydigan kishilar (mazkur bilim sohasida mutaxassislar)ning bilim va ichki 2 hissiyotlari bilan sezishlaridan foydalanadilar. ekspert tizimlar hisoblash tuzilmasibo‘lib, tuzilgan mantiqiy tanlov kichik tizimlari va hisoblash operatsiyalarining ehtimoliy to‘plamidan ekspertlar taklifiga ko‘ra, mustaqil ravishda, yechim algoritmini shakllantiradi. operatorlarning u yoki boshqa kichik tizimlarini tanlashi …

4 / 15

zi tahlil qilish va o‘z ichki tuzilmasini takomillashtirish ko‘zda tutilmagan. hozirgi zamonaviy dinamik ekspert tizimlar esa ma’lum darajada tashqi muhit o‘zgarishlarini hisobga oladi hamda o‘z ma’lumotlar bazasining tuzilmasini o‘zgartirishga qodir va hozircha bu kerakliyo‘nalishdagi ehtiyotkorona qadamlar hisoblanadi. ekspert tizimlaristandart qobiqlari dasturiy ta’minotni yaratishda erishgan katta yutuqlariga qaramasdan (endilikda ularni har bir ekspert mustaqil ravishda, hatto muhandisdasturchilarning yordamisiz, to‘ldirishi mumkin), mazkur murakkab uskunalar hozircha sun’iy intellektning to‘laqonli tizimlari hisoblanmaydi. biroq ekspert tizimlari mutaxassis ekspertlarning tajribasi va bilimlaridan global miqyoslarda foydalanishga imkon beradi, ularning bilim va tajribasini qo‘llash hatto tajribasiz foydalanuvchilarga ham qiyinchilik tug‘dirmaydi. neyron tarmoqlar yanada qiziqarliroqdir. dastlab neyron tarmoq perseptron (perseptio – idrok qilish) debnomlangan, chunki ularni shakllantirishda asosiy vazifa obrazlarni farqlab olish bo‘lgan. dastlabki perseptron – mark-i – birinchi neyrokompyuter (uning yaratish tamoyillari va texnik amalga oshirish variantlari 1957-yilda (f.rosenblatt) ishlab chiqilgan, 1985-yilda esa birinchi tijorat neyrokompyuteri – mark–iii yaratilgan). neyron tarmoqlar elementlari sifatida neyronlarning chiziqli bo‘lmagan matematik 3 …

5 / 15

qatordagi masalalarga to‘g‘ri javob berishiga qodir bo‘ladi. matematiklar asosli ravishda ekspert tizimlarda va neyron tarmoqlarda masalalar yechish mexanizmi deyarli bir xil deb taxmin qiladilar. ammo agar neyron tarmoq holida, hatto uning sozlovchisi uning tuzilmasida o‘rgatish va o‘zini-o‘zi o‘rgatish jarayonida bilim qanday qilib shakllanishini tushunmasa (ya’ni tarmoq “qora quti”ni ifodalaydi ), u holda ekspert tizimga uning yaratuvchilari ushbu ma’lumotlarni (ma’lum rasmiyatchilikdan foydalangan holda) oldindan ma’lum shaklda kiritib qo‘yishlari lozim. 1-jadval intellektual tizimlarning afzallik va kamchiliklari intellektual tizimlar afzalligi kamchiligi neyron tarmoqlar obrazlarni farqlay olish uchun bilimlarni yaxshi o‘zlashtiradi. qanday ishlashi va qanday qilib xulosa olishi noma’lum. o‘rgatilgan tarmoqni tahlil qilish juda murakkab – bu qora quti bo‘lib, apriorli axborotni (ekspertlar bilimini) kiritish mumkin emas. mantiq chiqarish tizimlari ular qanday ishlashini tushuntirishga imkon beradi (nima ko‘zda tutilgan). bunday tizimlarning ishlash, tuzilish va chiqarish usullarini tahlil qilish mumkin. bilimlarni avtomatik ravishda egallay olmaydilar. universal to‘plamlar turli sohalarda berilgan, bu esa ko‘p miqdordagi o‘zgaruvchilardan …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "intellektual boshqaruv tizimlari"

2-ma'ruza: mavzu: intellektual boshqaruv tizimlari. 1. intellektual tizimlar maqsadi, funksiyalai va uslubiyati. 2. ekspert tizimlari. 3. ekspert tizimining sinflanishi, strukturasi. intellektual tizimlar - xisoblash texnikasini takomillashtiruvchilarning diqqat e’tibori yetuk ekspert tizimlarini yaratishga qaratilgan. bu birinchidan, exmda yoki shaxsiy kompyuterda (shk) yechiladigan masalalar sinfini, exmning mavjud imkoniyatlarini va undan foydalanuvchilar ishtiyoqini kengaytirish, ikkinchidan ulardan foydalana bilish, shk va dasturlash sohasiga mansub bo‘lmagan shaxsiy kompyuterlardan foydalanuvchilar bilan aloqasini soddalashtirishdir. yetuk shklar topshiriqlarni kiritish va ijodiy jarayonni amalga oshirish, haqiqiy (tabiiy) til so‘rovlarini qabul qilish, axborotni belgi, tasvir, signa...

This file contains 15 pages in DOCX format (35.1 KB). To download "intellektual boshqaruv tizimlari", click the Telegram button on the left.

Tags: intellektual boshqaruv tizimlari DOCX 15 pages Free download Telegram