d-blok elementlari biokimyoviy xossalari

PDF 60 pages 10.1 MB Free download

60 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 10.1 MB

File type PDF

Pages 60

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 60

slayd 1 o‘zbekiston milliy universiteti kimyo fakulteti noorganik kimyo kafedrasi mavzu: d- bloklar elementlarining biokimyoviy xossalari. rux saqlagan ferfermentlar maʼruzachi: prof. daminova sh.sh. reja 1. d-blok elementlarning qisqacha xarakteristikasi, ular birikmalarining kimyoviy va biologik faolligi o‘rtasidagi bog‘liqligi. 2. rux elementining biokimyoviy roli. rux saqlagan metallofermentlar. gidrolazalar. karboangidraza. karboangidrazada metallning roli. faol markaz 3. proteazalar. karboksipeptidaza, vazifasi, faol markaz. karboksipeptidaza a tomonidan peptid gidrolizi mexanizmi 4. ishqoriy fosfataza, faol markaz. ishqoriy fosfatazaning ta’sir mexanizmi. 5. zuxning etishmovchiligi va ortiqchaligi belgilari. rux saqlagan preparatlar, dori vositalari d- blok elementlarining xarakteristikasi atomlarida tashqi energiya pog’onasidan oldingi d-orbitallari elektronlar bilan to'lgan elementlar d-elementlar deyiladi. d.i. mendeleyevning elementlar davriy sistemasida hozirgi vaqtda 38 ta d-elementlar 3, 4 va 5-davrlarda 10 ta elementdan joylashgan. bular i- viii guruhlarning qo’shimcha guruhlari elementlari. bir nechta d-elementlar tugallanmagan ettinchi davrda ham joylashgan. h na mg k ca v mn fe co ni cu zn c n o f si …

2 / 60

joylashgan. nb, cr, mo, ru, rh, pt, cu, ag, au ning tashqi pog’onasida bitta electron mavjud bo’lsa, pd da esa elektronlarning "q’ulashi" oqibatida tashqi pog’onachasida elektronlar yo’q. umuman olganda, d-elementlar atomlarining elektron tuzilishining xususiyatlarini quyidagi formula bilan ifodalash mumkin (n – 1) d(1–10)ns2(1). elektron ko’chishning paydo bo'lishi d-pog’onacha barqarorligining oshishi bilan izohlanadi: a) to'liq elektronlar bilan to'lgan (d10), b) yarmi to'lgan (d5) d- blok elementlarining xossalari d-elementlar to'qqizta valent orbitalga ega: bitta ns-orbital, uchta np-orbital va beshta (n-1) d-orbital. d-elementlar uchun valent orbitallar soniga qarab o'zgaruvchan valentlik xarakterlidir. ko'pgina hollarda, d-elementlar o'zgaruvchan oksidlanish darajasini ko'rsatadi va ularning aksariyati uchun maksimal oksidlanish darajasi guruh raqamiga to'g'ri keladi. ko'pgina d-elementlar birikmalardagi atomlarning turli xil oksidlanish darajalari bilan tavsiflanadi. sc ti v cr mn fe co ni cu zn +3 +4 +5 +6 +7 +6 +5 +4 +3 +2 +3 +4 +5 +6 +5 +4 +3 +2 +2 +3 +4 +5 +4 +3 …

3 / 60

tali, asosli yoki amfoter xususiyatlarga ega. oksidlanish darajasining oshishi bilan d-elementlarning oksidlari va gidroksidlarining kislotalilik xossalari ortadi. masalan, cro asosli oksid, cr2o3 amfoter oksid, cro3 kislotali oksiddir. d-elementlarning atomlari va ionlari tashqi pog’onasida bo'sh orbitallarning mavjudligi ularning kompleks birikmalar hosil qilishini belgilab beradi. akseptorlik vazifasini bajaradi. d- blok elementlarining xossalari d-elementlar uchun xarakterlidir: a) davrda bir elementdan ikkinchi elementga o‘tganda atom radiusi va ionlanish potentsiallari nisbatan kam o‘zgaradi; b) ionlanish potentsiallarining qiymatlari asosiy guruhlardagi metallarga qaraganda yuqori. bu, ayniqsa, lantanoidlardan keyingi 4d- va 5d-elementlarda yaqqol koʻrinadi; v) 3d elementlarning xossalari 4d va 5d elementlarning xossalaridan farq qiladi. d-elementlarning o'ziga xos xususiyati guruhlarda yuqoridan pastga, davrlarda chapdan o'ngga tomon o’tganda ularning xossalaririni o'zgartirishda monotonlikning yo'qligi. d- blok elementlarining xossalari bo'sh d-qobiqlar va energiya jihatidan yaqin bo'lgan to’lmagan ns-, np-pog’onachlarning mavjudligi sababli, d-elementlar yaxshi kompleks hosil qiluvchi elementlardir. d-elementlarning kationlari geometrik jihatdan har xil koordinatsion sferalarga ega bo'lgan ko'p sonli kompleks birikmalar …

4 / 60

pleks hosil bo'lish qobiliyati murakkab tarzda o'zgaradi, bu ionning zaryadi, uning radiusi bilan bog'liq. kam zaryadli va katta radiusli d-elementlarning ionlari ko'p sonli turli xil komplekslarni hosil qiladi, ammo ularning barqarorligi past. d-elementlar eng yaxshi kompleks hosil qiluvchi moddalardir, chunki ular kichik ion radiuslari va nisbatan yuqori oksidlanish darajasi bilan ajralib turadi. d- blok elementlarining xossalari d-elementlar hosil qilishi mumkin: a) neytral komplekslar: [fe(co)5] — pentakarbonil fe(0); [ni(co)4] — tetrakarbonil ni(0); [pt(nh3)2ci2] — dixlorodiamminplatina (ii); b) kation komplekslar: [ag(nh3)2]ci —diammin ag(i) xlorid; [fe(h2o)6]ci3 —geksaakva fe(iii) xlorid; v) anion komplekslari: k3[fe(cn)6] — kaliy geksatsianoferrat (iii); na2[nici4] — natriy tetraxloronikelat (ii). d- blok elementlarining xossalari koordinatsion sferalarning xilma-xilligi, labilligi (hosil bo'lish va dissotsilanishning yuqori tezligi), oksidlanish- qaytarilish xususiyatlarini o'zgartirish qobiliyati d-elementlar komplekslarini hosil bo'lishiga biokimyoviy qimmatli xususiyatlarni beradi. aynan ular hujayradagi biosintez va bioenergetika jarayonlarini fermentativ katalizlashni, elektronlar va ionlarni uzatishni, hujayraning tartibga solish tizimlarining faoliyatini amalga oshiradigan bioaktiv molekulyar va supramolekulyar …

5 / 60

entativ funksiyalarni bajarish imkonini beradi. d- blok elementlarining xossalari organizmda d-elementlarning birikmalari shunday oksidlanish darajasiga ega bo’ladiki, ular kuchli oksidlanish-qaytarilish xossalarini ko'rsata olmaydi, shuning uchun organizmda quyi oksidlanish darajasiga ega d-elementlar birikmalarining mavjud bo’lishi mumkin. tarkibida fe+3, cu+2, ag+ saqlagan birikmalar biologik muhitda fiziologik ph qiymatlarida amalda oksidlovchilik xossasini namoyon qilmaydi. shuningdek, fe+2, co+2, mn+2 ni o'z ichiga olgan birikmalar kuchli qaytaruvchi moddalar emas. biosistemalarda d- elementlar bioligandlar bilan faqat kompleks birikmalar shaklida mavjud. d-blok biogen elementlariga zn, fe, co, mo, cu, mn kiradi. ular organizmda ko'plab funktsiyalarni bajaradigan mikro elementlar bo’lib: fermentlarni faollashtiradi, gormonlar va vitaminlarning bir qismi, qon aylanish va to'qimalarning nafas olish jarayonlarida ishtirok etadi zn zn kataliz reaksiyalari turiga ko'ra barcha fermentlar 6 sinfga bo'linadi 1-fk: oksidoreduktazalar – oksidlanish-qaytarilish reaktsiyalarini katalizlaydi; 2-fk: transferazalar – bir substrat molekulasidan boshqasiga kimyoviy guruhlarni tashilishini katalizlaydi; 3-fk: gidrolazalar – kimyoviy bog'larning gidrolizini katalizlaydi; 4-fk: liazalar – kimyoviy bog'larni gidrolizsiz uzishni, …

Want to read more?

Download all 60 pages for free via Telegram.

Download full file

About "d-blok elementlari biokimyoviy xossalari"

slayd 1 o‘zbekiston milliy universiteti kimyo fakulteti noorganik kimyo kafedrasi mavzu: d- bloklar elementlarining biokimyoviy xossalari. rux saqlagan ferfermentlar maʼruzachi: prof. daminova sh.sh. reja 1. d-blok elementlarning qisqacha xarakteristikasi, ular birikmalarining kimyoviy va biologik faolligi o‘rtasidagi bog‘liqligi. 2. rux elementining biokimyoviy roli. rux saqlagan metallofermentlar. gidrolazalar. karboangidraza. karboangidrazada metallning roli. faol markaz 3. proteazalar. karboksipeptidaza, vazifasi, faol markaz. karboksipeptidaza a tomonidan peptid gidrolizi mexanizmi 4. ishqoriy fosfataza, faol markaz. ishqoriy fosfatazaning ta’sir mexanizmi. 5. zuxning etishmovchiligi va ortiqchaligi belgilari. rux saqlagan preparatlar, dori vositalari d- blok elementlarining xarakteri...

This file contains 60 pages in PDF format (10.1 MB). To download "d-blok elementlari biokimyoviy xossalari", click the Telegram button on the left.

Tags: d-blok elementlari biokimyoviy … PDF 60 pages Free download Telegram