tanani chiniqtirishning ilmiy asoslari

DOCX 13 pages 201.4 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 201.4 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

tanani chiniqtirishning ilmiy asoslari organizmni chiniqtirish -organizmning noqulay iqlim sharoitlari (havoning past va yuqori harorati, past atmosfera bosimi va boshqalar) taʼsiriga chidamini oshirish tadbirlari. organizmni chiniqtirishni bolalikdan boshlash muhim. odam organizmi oʻzgarib turadigan tashki muhit sharoitlariga muvofiqlashgan holda (qarang adaptatsiya) chiniqib boradi. biror omil (sovuq, issiq va boshqalar)ning muntazam, koʻp marta taʼsir etishi va ular dozasini tobora oshira borish yoʻli bilan chiniqtiruvchi effektga erishiladi, chunki shunday sharoitlardagina organizmda moslashadigan uzgarishlar rivojlanadi: neyrogumoral va moddalar almashinuvi jarayoni takomillashadi, atrof muhitdagi no-xush omillar taʼsiriga organizmning umumiy qarshiligi oshadi. organizmni chiniqtirishga organizmning muayyan fizik omillar taʼsiriga sezuvchanligini astasekin pasaytirish orqali erishiladi. chunonchi, maʼlum darajadagi sovuq bilan muntazam taʼsir koʻrsatish, asosan, past harorat taʼsiriga, issiq bilan taʼsir koʻrsatish esa yuqori harorat taʼsiriga chidamlikni oshiradi. organizmning sovuqqa chidami oshirilgan bulsada, issiqqa yoki past atmosfera bosimi va boshqalarga chidash bera olmaydi. chiniqtiruvchi muolajalar toʻxtatilgandan sung chiniqish kuchi pasayadi va, odatda, 1 — 1,5 oydan keyin biror …

2 / 13

ng hatto ozgina qismining sovqotishi va umumiy sovqotish burun shilliq pardasi tomirlarining kengayishiga, uning yalligʻlanib, sekretor suyuklikning koʻp ajralishiga, yaʼni yuqori nafas yoʻllarining oʻtkir respirator kasalliklariga olib keladi. sovuqqa chiniqqan kishilarda yuqori nafas yoʻllari shilliq pardasida bunday reaksiya kuzatil-maydi. oftob, havo (qarang havo va quyosh van-nalari) va suvdan oqilona foydalanish yoʻli bilan ham organizmni sovuqqa chiniqtirish mumkin. hoʻl sochiq bilan artinish, boshdan suv quyish, dush kabul qilish, choʻmilish eng qulay va taʼsir-chan suv muolajalaridan hisoblanadi. ularni dastlab uy temperaturasidagi suvdan boshlash, soʻngra temperaturani asta-sekin pasaytirib, muolaja muddatini oshira borish lozim. atrof muhit issiq boʻlganda bunday haroratga odatlanmagan odam organizmi issiqlab ketishi mumkin (qarang issiq urishi). koʻp marta va uzoq muddat issiq taʼsir etishi natijasida organizmning yuqori temperatura taʼsiriga chidami oshadi, gʻaraq-gʻaraq terlash va ter tarkibining oʻzgarishi hisobiga organizm koʻp issiqlik ajrata boshlaydi. yuqori temperaturaga chidamli kishilarda issiklik ajralishining yaxshilanishi tufayli issiq iklim sharoitida ishlaganda tomir oʻrtacha tezlikda urib, mehnat qobiliyati …

3 / 13

di. chiniqishning hamma turlari ayrim organ va sistemalarning funktsional holatini yaxshilagan holda organizmga umuman yaxshi ta'sir ko’rsatadi. chiniqishning moxiyati termoregulyator apparatni chiniqtirishdan, issiqlikni hosil qilish va berishni regulyatsiya qiladigan7 mexanizmlarni takomillashtirishdan iborat. u yoki bu ko’zgatuvchilarning muntazam ta'siri organizmda ularning ta'siriga bo’lgan sezuvchanlikni pasaytiradigan ximoya reaktsiyalarining kuchaytirishiga olib keladi. shu tufayli tashqi muhit temperaturasining o`zgarishiga bo’lgan chidamlilliq qobiliyati kuchayadi. bunda markaziy nerv sistemasining oliy bo’limlari etakchi rol o’ynaydi, chunki ular fizikaviy va ximiyaviy termoregulyatsiya protsesslarini ma'lum darajada belgilab turadi. chiniqish maqsadida havo, suv va quyosh qo’llaniladi, bulardan tinch holatda yoki jismoniy mashqlarga qo’shib foydalanish mumkin. muskul faoliyati, chiniqish jarayonini meteorologik faktorlar holatiga qarab dozirovka qilinganda, tashqi muhitning past hamda yuqori temperaturasida ham chiniqish effekti oshadi (m.i.bogachev, k.m.smirnov, a.i.yarotskiy). har qanday chiniqish turida ham quyidagi fiziologik printsiplarga amal qilish kerak: 1.ko’zgatuvchi kuchini asta-sekin oshirib borish. masalan, suv jarayoniga o’tishdada illiq suvdan boshlash, keyin sovuq suvga o’tishda kerak. 2.chiniqishning muntazamliligiga rioya qilish. …

4 / 13

oshirib yubormaslik kerak. organizmni havo bilan chiniqtirish. teri havo temperaturasiga juda ham sezuvchandir. gavda turli kismlarining sovuq yoki issiqqa moslashishiga bog’liq holda u har xil bo’ladi: gavdaning odamda kiyim berkitib turadigan kismlari ochiq joylariga nisbatan sovuqka sezuvchan bo’ladi. demak, gavdaning katta qismiga ta'sir qilish va organizmning kuchli javob reaktsiyasini yuzaga keltirish uchun havo bilan chiniqishni yalangoch yoki yarim yalangoch holda o’tkazish maqsadga muvofik bo’ladi. havo vannalari issiqrok havo vannasiga, ya'ni bunda havoning temperaturasi 30os –dan to 20os –gacha, havo vannasiga 20 dan 14os –gacha va 14os past sovuq havo vannasiga bo’linadi. havo vannasi dozirovkasini belgilab beradigan asosiy faktor havo temperaturasi hisoblanadi. biroq uni qabul qilishda, bundan tashqari havo namligini va uning harakat tezligini hisobga olish kerak. havo bilan chiniqishni yaxshisi soya joyda, havosi chang, tutun va zaharli gazlardan ifloslanmaydigan, kukalamzor joylarda o’tkazish kerak. shu maqsadga davolash-profilaktik, bolalar muassasalari va boshqa muassasalarda taxtadan yoki matodan yopilgan, yonlari ochiq aeroriylar ko’riladi. bu …

5 / 13

tez bajarilishi kerak. havo bilan chiniqishda o’z-o’zini qontrol qilib borish muhim ahamiyatga ega havo vannasining to’g’ri qabul qilinganligi va ijobiy natijasining ko’rsatkichlari yaxshi kayfiyat, uyqu, yaxshi ishtaxa, ish qobiliyatining oshishi va boshqalar hisoblanadi. havo vannasi butun organizmga yaxshi ta'sir ko’rsatadi, nerv tizimini tarangligini oshiradi, qon aylaishini, modda almashinishini yaxshilaydi va organizmning shamollash kasalliklariga chidamini oshiradi. havo vannasini qabul qilish kerakligini ko’rsatadi. vanna qabul qilishga past yoki yuqori temperaturadan tashqari, yana yomgir, tuman, kuchli shamolda ham ruxsat etilmaydi (havo harakatining tezligi 3mg`sek –dan ko’p bo’lsa, havo vannasini kiyimsiz qabul kilinmaydi). organizmni suv bilan chiniqtirish. suvning issiqlik o’tkazuvchanligi katta bo’lganligi sababli bir xil temperaturada havo vannasiga nisbatan kuchliroq termin ta'sir qiladi. agar odam 24os temperaturada yechingan holda o’zini yaxshi his qilsa, xuddi shu temperaturadagi suv unga sovuqlik qiladi va oldinga issiqlikni sezish suvni 32-35os –gacha isitilganda qayta tiklanadi. temperatura omili suvning organizmga asosan tashqi tomondan ta'sirida ko’rinadi, dush qabul qilganda, chumilganda va …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tanani chiniqtirishning ilmiy asoslari"

tanani chiniqtirishning ilmiy asoslari organizmni chiniqtirish -organizmning noqulay iqlim sharoitlari (havoning past va yuqori harorati, past atmosfera bosimi va boshqalar) taʼsiriga chidamini oshirish tadbirlari. organizmni chiniqtirishni bolalikdan boshlash muhim. odam organizmi oʻzgarib turadigan tashki muhit sharoitlariga muvofiqlashgan holda (qarang adaptatsiya) chiniqib boradi. biror omil (sovuq, issiq va boshqalar)ning muntazam, koʻp marta taʼsir etishi va ular dozasini tobora oshira borish yoʻli bilan chiniqtiruvchi effektga erishiladi, chunki shunday sharoitlardagina organizmda moslashadigan uzgarishlar rivojlanadi: neyrogumoral va moddalar almashinuvi jarayoni takomillashadi, atrof muhitdagi no-xush omillar taʼsiriga organizmning umumiy qarshiligi oshadi. organizmni chiniqtirish...

This file contains 13 pages in DOCX format (201.4 KB). To download "tanani chiniqtirishning ilmiy asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: tanani chiniqtirishning ilmiy a… DOCX 13 pages Free download Telegram