monopolistik raqobatlashgan bozor muvozanati

PPTX 23 pages 310.0 KB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 310.0 KB

File type PPTX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

prezentatsiya powerpoint monopolistik raqobatlashgan bozor muvozanati reja: 2 monopoliyalarning iqtisodiy asosi va ularning turlari 3 o`zbekistonda raqobatchilik muhitining vujudga kelishi va monopoliyaga qarshi qonunchilik raqobatning mohiyati 1 sadiqova xulkar bir tarmoq ichidagi raqobatning shakllari raqobat-bozor sub`ektlari iqtisodiy manfaatlarining to`qnashuvidan iborat bo`lib, ular o`rtasidagi yuqori foyda va ko`proq naflilikka ega bo`lish uchun kurashni agnlatadi monopolistik raqobat o‘z ichiga ham monopoliya, ham raqobat unsurlarini oladi. bunda tarmoqdagi bir turdagi mahsulotning o‘nlab ishlab chiqaruvchilari bir-birlari bilan qulay narx hamda ishlab chiqarish hajmiga erishish borasida raqobatlashadilar. oligopoliya – tarmoqda u qadar ko‘p bo‘lmagan korxonalarningmavjud bo‘lishi va hukmronlik qilishidir. turli monopollashuv darajasidagi tuzilmalar o‘rtasida mavjud bo‘lishiga ko‘ra quyidagi raqobat turlarini ajratib ko‘rsatish mumkin: monopollashmagan korxonalar o‘rtasidagi raqobat; monopoliyalar hamda monopolistik birlashmalarga kirmagan ishlab chiqaruvchilar o‘rtasidagi raqobat; turli monopoliyalar o‘rtasidagi raqobat; 4 «monopoliya» atamasining kelib chiqishi bozorga oid tushunchalardan (ya’ni, grekcha «monoc» - yagona, bitta va «poleo» - cotaman) tarkib topsada, biroq uning iqtisodiy asoslari aslida …

2 / 23

armoqdagi yagona ishlab chiqaruvchi yoki sotuvchining narx va ishlab chiqarish hajmini belgilashdagi yakkahukmronlik holati hisoblanadi. monopsoniya – tarmoqdagi ishlab chiqaruvchi yoki sotuvchilar soni juda ko‘p bo‘lib, ular tovar yoki xizmatlarining yagona iste’molchisi yoki xaridori mavjud bo‘lgan sharoitdagi yakkahukmronlik holati hisoblanadi monopoliyaning vujudga kelishi sababi va tavsifiga ko‘ra: tabiiy monopoliya, legal monopoliya, sun’iy monopoliya. tabiiy monopoliya – korxonaning texnologik xususiyatlari sababli mahsulotga bo‘lgan talabni qondirish raqobat mavjud bo‘lmagan sharoitda samaraliroq amalga oshiriluvchi tovar bozorining holati. legal (qonuniy) monopoliya – bu qonuniy tarzda tashkil etiluvchi monopolistik holat. sun’iy monopoliya – monopol foyda olish maqsadida tashkil etiluvchi birlashmalarning shartli (tabiiy monopoliyalardan ajratib turish uchun) nomi. sun’iy monopoliyalar kartel, sindikat, trest, konsorsium, konsern kabi aniq shakllarda namoyon bo‘ladi. kartel – bitta sanoat tarmog‘idagi bir necha korxonalarning uyushmasi bo‘lib, uning ishtirokchilari ishlab chiqarish vositalari va mahsulotlariga o‘z mulkiy egaligini saqlab qoladi. sindikat – bir turdagi mahsulot ishlab chiqaruvchi bir necha korxonalarning birlashmasi. trest – ishlab …

3 / 23

koniyatlarining oldini olish. iqtisodiy adabiyotlarda sof monopoliyani o’rganishga ham keng o’rin ajaratiladi. chunki, birinchidan, sof monopoliyalar iqtisodiy faoliyatda sezilarli o’rin tutsalar (ba’zi hollarda yammning 5-6% darajasida), ikkinchidan, bozorning monopolistik raqobat, oligopoliya kabi real modellarini tushunishga yordam beradi. sof monopoliya tarmoqda mahsulot ishlab chiqaruvchi va xizmat ko’rsatuvchi yagona firma mavjud bo’lib, bu mahsulot va xizmatlarning yaqin o’rinbosarlari bo’lmagan sharoitda amal qiladi. monopol hukmronlik tog’risida tushuncha sof monopoliyaning asosiy tavsiflovchi belgilari quyidagilar orqali namoyon bo’ladi: 1. tarmoqda yagona sotuvchining mavjudligi. sof monopolist bita firmadan iborat bo’lgan tarmoq hisoblanadi. bu o’rinda firma va tarmoq aynan bir tushunchadan iboratdir. 2. yaqin o’rinbosar mahsulot va xizmatlarning mavjud emasligi. monopoliyalarning iqtisodiy asoslari va ularning turlari sof monopoliyaning vujudga kelishining asosiy sababi – uning mahsulotining yaxshi va yaqin o’rinbosarlari mavjud emasligidir. natijada xaridor uchun tanlov imkoniyati mavjud bo’lmay, u mazkur mahsulotni monopolistdan sotib olmagan taqdirdan umuman undan voz kechishiga to’g’ri keladi.sof monopoliya sharoitida tovarlar reklamasi o’ziga xos …

4 / 23

ketguday bo’lsa, u mahsulot ishlab chiqarish hajmini qisqartirish orqali narxni tartibga solishi mumkin. 4. tarmoqqa kirishda to’siqlarning mavjudligi. sof monopolist uchun raqobatchilarning mavjud bo’lmasligi tarmoqqa kirish uchun ma‟lum iqtisodiy, texnik, huquqiy va boshqa turdagi to’siqlar qo’yilishi bilan izohlanadi. sof monopoliya – tarmoqdagi yagona ishlab chiqaruvchi yoki sotuvchining narx va ishlab chiqarish hajmini belgilashdagi yakkahukmronlik holati hisoblanadi. o’zbekistonda sof monopoliyalar sifatida «o’zbekiston havo yo’llari» dak, «o’zbekiston temir yo’llari» dak, ular o’z tarmoqlaridagi tegishli faoliyatlarning yagona ishlab chiqaruvchisi hisoblanadilar. o’zbekistonda raqobatchilik muhitining vujudga kelishi va monopoliyaga qarshi qonunchilik. iqtisodiyotda davlat monopolizmining har qanday namoyon bo’lishini maksimal darajada bartaraf etish. buning uchun tadbirkorlikni rivojlantirish va iqtisodiyotni davlat tomonidan boshqarish tizimini takomillashtirish uchun nisbatan qulay shart-sharoitlarni yaratishga qaratilgan chuqur institutsional islohotlar zarur; bozor sharoitida vujudga kelayotgan monopoliyalarning bozordagi o’z ustunlik mavqelarini suiste‟mol qilish imkoniyatlarining oldini olish. davlat muassasalari raqobatning rivojlanishini ta‟minlashlari lozim. busiz samarali innovatsiyalar, past xarajatlar va narxlar, mahsulotning yuqori sifatiga erishish, boshqacha …

5 / 23

xo’jalik shakllarining mavjudligiga asoslangan va iloji boricha erkin raqobatni taqozo etuvchi bozor tizimiga o’tishdir. o’zbekistonda «monopol faoliyatni cheklash to’g’risida»gi qonun (1992 yil, avgust) kuchga kiritildi hamda uning asosida raqobatchilikni rivojlantirishga qaratilgan bir turkum me’yoriy hujjatlar ishlab chiqildi. mazkur qonunga ko’ra, bozorda ataylab taqchillik hosil qilish, narxlarni monopollashtirish, raqobatchilarning bozorga kirib borishiga to’sqinlik qilish, raqobatning g’irrom usullarini qo’llash man etiladi. qonunni buzuvchilar raqibiga yetkazgan zararni qoplashlari, jarima to’lashlari, g’irromlik bilan olgan foydadan mahrum etilishlari shart. o’zbekiston respublikasi oliy majlisi tomonidan 1996 yil 27 dekabrda «tovar bozorlarida monopolistik faoliyatni cheklash va raqobat to’g’risida»gi yangi qonun qabul qilindi. ushbu qonun monopolistik faoliyat va g’irrom raqobatning oldini olish, uni cheklash, to’xtatishning tashkiliy va huquqiy asoslari belgilab berib, respublikaning tovar bozorlarida raqobat munosabatlarini shakllantirish va samarali amal qilishini ta’minlashga qaratilgan. quyidagi hatti-harakatlar monopoliyaga qarshi qonunchilikka zid hisoblanadi: xo’jalik yurituvchi sub’ekt tomonidan bozordagi ustunlik holatining suiste’mol qilinishi (5-modda); xo’jalik sub’ektlarining raqobatni cheklashga qaratilgan bitimlari (o’zaro kelishilgan …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "monopolistik raqobatlashgan bozor muvozanati"

prezentatsiya powerpoint monopolistik raqobatlashgan bozor muvozanati reja: 2 monopoliyalarning iqtisodiy asosi va ularning turlari 3 o`zbekistonda raqobatchilik muhitining vujudga kelishi va monopoliyaga qarshi qonunchilik raqobatning mohiyati 1 sadiqova xulkar bir tarmoq ichidagi raqobatning shakllari raqobat-bozor sub`ektlari iqtisodiy manfaatlarining to`qnashuvidan iborat bo`lib, ular o`rtasidagi yuqori foyda va ko`proq naflilikka ega bo`lish uchun kurashni agnlatadi monopolistik raqobat o‘z ichiga ham monopoliya, ham raqobat unsurlarini oladi. bunda tarmoqdagi bir turdagi mahsulotning o‘nlab ishlab chiqaruvchilari bir-birlari bilan qulay narx hamda ishlab chiqarish hajmiga erishish borasida raqobatlashadilar. oligopoliya – tarmoqda u qadar ko‘p bo‘lmagan korxonalarningmavjud bo‘lishi ...

This file contains 23 pages in PPTX format (310.0 KB). To download "monopolistik raqobatlashgan bozor muvozanati", click the Telegram button on the left.

Tags: monopolistik raqobatlashgan boz… PPTX 23 pages Free download Telegram