radioaktivlik.dozimetriya

PPTX 40 pages 178.1 KB Free download

40 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 178.1 KB

File type PPTX

Pages 40

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 40

slayd 1 radioaktivlik. dozimetriya reja: 1.radioaktiv parchalanish :a,b,g – nurlanish. 2. radioaktiv parchalanishning asosiy qonuni. 3.radiodiagnostika. avtoradiografiya. 4.dozimetriya.yutilish dozasi.o’lchov birliklari. 5.ekspozitsion doza.ekvivalent doza.ularning o’lchov birliklari. 6.dozimetrlar,rentgenometrlar .radiometrlar. 7.ionlovchi nurlarning organizm to’qimasiga ta’siri. 8.ionlovchi nurlanishlardan himoyalanish. 1 tashqi ta’sirsiz,ma’lum elementlarni o’zida mujassamlashtirgan moddalarning o’z-o’zida ko’rinmaydigan murakkab tuzilishga ega bo’lgan nurlarni chiqarishga tabiiy radioaktivlik deyiladi. uran tuzlarining tabiy radioaktivligini 1896-yilda fransuz olimi bekkerel ochgan. radioaktiv moddalar chiqaradigan nurlanish murakkab tuzilishga egadir.agar radioaktiv nurlanishning ingichka dastasini magnit maydonidan o’tkazilsa, dasta parchalanadi: a-nurlar,a-zarrachalar - sust eguluvchan musbat zarrachalar oqimi; b-nurlar,b-zarrachalar - kuchli eguluvchan manfiy zarrachalar oqimi; g-nurlar,g-zarrachalar – egilmaydigan neytral zarrachalar oqimi; a b g g a,b,g- nurlar har xil o’tish va ionizatsiyalash qobiliyatiga egadir.g – nurlarning o’tish qobiliyati maksimal bo’lib, a- nurlarniki minimaldir.g – nurlarning ionizatsiyalash qobiliyati minimal bo’lib, a – nurlarniki maksimaldir. a,b,g – nurlarning barchasini faqat bir necha radioaktiv elementlarni o’zida mujassamlashtirgan birikmalar nurlatadi. toza radioaktiv elementlar alohida a- yoki b …

2 / 40

larda harakatlanganda o’lcamlar olib borilgan. g- nurlar katta energiyaga ega bo’lgan kvantlar oqimidan iborat bo’lib,yuqori chastotaga ega.uning tabiati rentgen yoki yorug’lik nurlariga o’xshashdir. radioaktiv nurlanishda bir elementning boshqasiga aylanishi ma’lum qonuniyat asosida sodir bo’ladi, uni siljish qoidasi deyiladi. masalan, radiyning parchalanishida ikkita gaz hosil bo’ladi – radon va geliy . radon parchalanib poloniy va geliyni beradi va h.k. a- radioaktivlikda yadroning zaryadi 2ta birlikka kamayadi, massa soni esa 4birlikka kamayadi. parchalanish maxsuloti mendelyeyev jadvaliga 2ta katakka chapga joylashadi. parchalanishning umumiy sxemasi: x y + he z z-2 2 a a-4 4 a b-parchalanish 3xil bo’ladi: elektron, pozitron va e-yutish. elektron parchalanishda massa soni(a) massa soni o’zgarmaydi,zaryadi bir birlikka ortadi,mendelyeyev jadvalida o’ngga bitta katak surilish ro’y beradi: n →p+b- +v (antineytrino) pozitron parchalanishda massa soni o’zgarmaydi.zaryadi bir birlikka kamayadi: zxa →z-1ya+-1b0+0 misol p →n+b+ +v (neytrino) z a x y z+1 a + b + 0 -1 o b b + …

3 / 40

nini ifodalaydi. x a z + x a z hv g parchalanishlarga misollar: (radiyni radonga ) 88ra226 → 86rn222+ 2he4 (uranni toriyga) 92u235 →90tr231+2he4 (kaliyni kalsiyga) 19k40 →20ca40+b-+v h3 →he3 +b- +v a a b b parchalanish maxsuloti o’z navbatida radioaktiv bo’lishi mumkin. bu holat radioaktiv zanjir yani qatorni chiqaradi, ularda bir element boshqasini tug’diradi. bunday zanjirni hosil qiluvchi elementlar to’plami radioaktivlik oilasi deyiladi. patchalanadigan element onalik, hosil bo’lgani qizlik deyiladi. tug’dirishni boshlang’ich elementi boshtug’diruvchi deyiladi. 3ta tabiiy va 1ta sun’iy radioaktiv oilasi ma’lum.(neptuniya oilasi) qizlik yadroning va a-zarrachaning tinchlikdagi massa yig’indisi onalik yadroning tinchlikdagi massasidan kichik bo’lib, ularning tinchlikdagi energiyalariga nisbatan ham shunday deyish mumkin. bu energiyalarning farqi a-zarracha va qizlik yadroning kinetik energiyasiga tengdir. radioaktiv parchalanishning asosiy qonuni radioaktiv parchalanish ehtimollik hodisadir ya’ni barqaror bo’lmagan yadroning qachon parchalanishini oldindan aniq aytib bo’lmaydi. shuning uchun uni faqat statistikbaholash mumkin. dt vaqt intervalida dn yadro parchalanadi deylik. bu son - …

4 / 40

lnish tezligi bo’lib,uni aktivlik deb ataladi. demak aktivlik deb vaqt birligi ichidaparchalanish soniga aytiladi: a=-dn/dt, agar n=n0e-λt ni hisobga olinsa, natijada : at=a0e-λt hosil qilish mumkin. a0- boshlang’ich vaqt (t=0) momentidagi aktivlik. aktivlik vaqt o’tishi bilan eksponensial qonun bo’yicha kamayadi. 1ku(kyuri)=3,7*1010 parch/c =3,7*1010 bk 1mku=1(millikyuri)=10-3ku = 3,7*1010 parch/c 1mkku=1(mikrokyuri)=10-6ku = 3,7*104 parch/c 1rd(rezerford)= 106parch/c, bundan 1mku=37rd radiodiagnostika – bu organizmga radionuklidlarni (nishonlangan atomlarni) kiritish va schyotchiklar yoki gamma-topograflar yordamida ularning joylashishini va aktivligini aniqlash usulidir (masalan, qalqonsimon bez kasalliklarida unga radioaktiv yod 53j125 yoki 53j131 larni kiritilishi). avtoaradiografiya – diagnostika usuli bo’lib, unda radionukleotidlarni mos kelgan joylarda to’qimalarga joylashtirilgan fotoemulsiyada iz qoldirishi yani fotosuratini olish hisoblanadi. fotoemulsiya gistologik kesimda surkaladi va proyav- kadan keyin mikroskopda ko’riladi. radionurlanish izlari fotoemulsiya preparat radioaktiv nuqtalar 22 asas ionlovchi nurlanishlarning organizmga salbiy ta’siri va nur kasalligini rivojlanishi ular ta’sirini miqdoriy baholashga, natijada atom fizikasida ilmiy yo’nalishini vujudga kelishiga olib keldi,u dozimetriya deb nom oldi. …

5 / 40

-2j/kg=10-2gr = 100epg/g) doza quvvatining birligi ryu= dyu/t=>j/kgc=vt/kg=gr/c (si). sistemadan tashqari birligi ryu= rad/c tana bir jinsli bo’lmaganligi uchun u ionlovchi nurlanishni bir tekist yutmaydi, bundan tashqari nurlanish ulardan barcha yo’nalishlarda sochiladi, shuning uchun “yutilisj doza” degan jumladan foydalanilmaydi, balki uning tanani o’rab turgan havodagi ionizatsiya ta’siri bo’yicha baholanadi. rentgen va gamma nurlarining havodagi ionizatsiyasining o’lchovi ekspozitsion doza do hisoblanadi. doni si sistemasidagi birligi (kl/kg) qabul qilingan. amaliyotdagi birligi 1rentgen (r). 1r=2,58*10-4 kl/kg ekspozitsion dozaning quvvati : p0=do/t[1a/kg] va [1r/c] yutilish va ekspozitsion doza orasida bog’lanish mavjud: dyu=ƒdo,bunda ƒ - o’tish koeffisenti bo’lib,u nurlantiradigan moddaga,foton energiyasiga bog’liq. suv va odam tanasining yumshoq to’qimalari uchun ƒ =1, shuning uchun rad lardagi yutilish dozasi son jihatdan rentgenlarda ifodalanuvchi ekspozitsion dozaga tengdir . berilgan nurlanish turi uchun uning biologik ta’siri shuncha ko’p bo’ladi, yutilish dozasi qancha ko’p bo’lsa,lekin har xil nurlanishlar yutilish dozasi bir xil bo’lganda ham har xil ta’sir ko’rsatish mumkin. bunda …

Want to read more?

Download all 40 pages for free via Telegram.

Download full file

About "radioaktivlik.dozimetriya"

slayd 1 radioaktivlik. dozimetriya reja: 1.radioaktiv parchalanish :a,b,g – nurlanish. 2. radioaktiv parchalanishning asosiy qonuni. 3.radiodiagnostika. avtoradiografiya. 4.dozimetriya.yutilish dozasi.o’lchov birliklari. 5.ekspozitsion doza.ekvivalent doza.ularning o’lchov birliklari. 6.dozimetrlar,rentgenometrlar .radiometrlar. 7.ionlovchi nurlarning organizm to’qimasiga ta’siri. 8.ionlovchi nurlanishlardan himoyalanish. 1 tashqi ta’sirsiz,ma’lum elementlarni o’zida mujassamlashtirgan moddalarning o’z-o’zida ko’rinmaydigan murakkab tuzilishga ega bo’lgan nurlarni chiqarishga tabiiy radioaktivlik deyiladi. uran tuzlarining tabiy radioaktivligini 1896-yilda fransuz olimi bekkerel ochgan. radioaktiv moddalar chiqaradigan nurlanish murakkab tuzilishga egadir.agar radioaktiv nurlanishning ingi...

This file contains 40 pages in PPTX format (178.1 KB). To download "radioaktivlik.dozimetriya", click the Telegram button on the left.

Tags: radioaktivlik.dozimetriya PPTX 40 pages Free download Telegram