muhammadniyoz nishotiy

DOCX 23 стр. 41,4 КБ Бесплатная загрузка

23 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 41,4 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 23

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 23

dostonnavislik: muxammadniyoz nishotiy, nurmuxammad andalib, umar boqiy hayoti va ijodi reja: 1. muhammadniyoz nishotiy va uning dostonlari 2. umar boqiy va uning qissalari. 3. nurmuhammad andalib hayoti va ijodi i.muhammadniyoz nishotiyning hayoti va ijodi xviii asrning ii yarmida kechdi. u xorazmdagi adabiy hayotning faol ishtirokchilaridan va sermahsul vakillaridan biridir. uning hayoti va adabiy merosi xx asrning 60-yillarida kashf etildi. bunda akademik v.a.abdullayevning xizmati kattadir. u bu ajoyib shoir haqida qator salmoqli tadqiqotlar – ilmiy maqolalar, risolalar yaratdi. jumladan, “xoksor va nishotiy” (samarqand, 1960) monografiyasida shoir lirikasi alohida tadqiq etilgan. shuningdek, olim hamkasbi b.valixo’jayev bilan hammualliflikda yozgan «muhammadniyoz nishotiy» (v.abdullayev. saylanma. 1982. 259-300-sahifalar) adabiy portreti ham nishotiyning hayoti va adabiy merosini har jihatdan chuqur yoritib beruvchi tadqiqotlardan sanaladi. bu tadqiqotda, ayniqsa, shoirning «husn-u dil» dostoni tahliliga alohida e’tibor qaratilgandir. nishotiy dostoni hamda shu dostonning ungacha bo’lgan asrlarda yaratilgan tojik, turk tillaridagi namunalarining qiyosiy tahliliga bag’ishlangan ilmiy izlanishlar ham yo’q emas. adabiyotshunos …

2 / 23

tomonidan nashr qilindi. adibning “qushlar munozarasi” “guliston” jurnalida e’lon etildi (1970-yil, 1-son). muhammadniyoz nishotiy hayoti va ijodi haqida bizgacha kam ma’lumot yetib kelgan bo’lib, bunda shoir she’rlari va “husn-u dil” dostoniga tayanamiz. «husn-u dil» dostoni muqaddimasida yozilishicha, muhammadniyoz nishotiy xorazm diyorida tavallud topib, madrasa tahsilidan so’ng ma’lum yillar qozi va a’lamlik lavozimlarida ishlagan, xorazmda notinch yillar boshlanib, yashash va ijod qilish qiyinlashib ketganligidan ko’ngliga yaqin bir mansabdor do’stining maslahati va ko’magi bilan buxoroga ko’chib kelgan va o’z dostonini shu erda yaratgan: bor edi xorazm diyori erim, ondin edi yaxshi-yomon guharim… charxi duni nogoh o’lub badmizoj, dun elig’a berdi namolu rivoj. xullas, o’lub mulku vatandin judo, soldim o’zum g’urbati shiddat aro. toki buxoro sari qo’ydum qadam, oh, bu xoriy aro bo’ldum adam. garchi erur manzili dilkash base, lek musofirg’a emas xush base… nishotiy dostonning yozilish tarixini shunday ko’rsatadi: muddati tarixini etsam bayon, xatmi dil-u husndir, ey nuktadon. bu tarixdan doston milodiy …

3 / 23

a asarlar yaratishgan. nishotiy, albatta, bu asarlardan xabardor bo’lgan. biroq nishotiy dostoni ham hajmi, ham tasvir uslubi jihatidan ungacha yozilgan dostonlardan farq qiladi. nishotiy dostoni 15584 misra, 62 bobdan iborat.har bir bobga nasriy sarlavha qo’ylgan. so’ng voqea she’riy yo’lda bayon etilgan. asar aruzning .. yozilgan. dastlabki boblar kirishni o’z ichiga oladi. 6-bobda shoir o’zining musofirchilikdagi g’arib hayotini aks ettiradi. 7-bobda dostoning yozilish sabablari, 8-bobda so’z qudrati haqida gapiradi. u so’z xazinasini «malih»va «qabih» so’zlarga bo’lib, birinchisini gulobga, ikkinchisini esa gilobga o’xshatadi. shoir har qaysisidan o’rinli foydalanishi, so’z sehri, undan mahorat bilan bahramand bo’lish orqali ma’no teranligi va nafosat go’zalligiga erishishi lozim, deb hisoblaydi. ma’nosi va ta’siri yo’q so’zni nishotiy «gardi bod» bilan tenglashtiradi. arshning ostida erur ganji roz, olmoq ila bo’lmag’ay ul ganj oz. so’zki malohat ila marg’ub erur, ziynat anga bo’lsa agar xo’b erur… nuqta adosin dag’i oson degay, so’zni eshitganda ulus jon degay. dostoning 9-bobida “xamsa” yaratgan ustoz …

4 / 23

cha, «husnu dil» o’ziga xos struktural xususiyatga, majoziy-allegorik syujet liniyasiga ega bo’lgan original doston sifatida maydonga kelgan. shunga qaramay dostonda xamsanavis buyuk shoirlar dostonlariga xos qator xususiyatlar ustozlar an’anasi sifatida o’z izlarini qoldirgan. ayniqsa nishotiy dostonining «xamsa»lardagi birinchi dostonlar bilan mushtarak hamda farqli jihatlari bor. eng katta farq nishotiy dostonining voqeaband syujet asosida yaratilganligidir. asarning 11-bobidan dostonning syujeti boshlanadi. undagi 50ga yaqin majoziy-timsoliy obrazlar orqali aqlshohning o’g’li dil (fuod) bilan ishqshohning qizi husn oralaridagi sevgi sarguzashtlari, ular duch kelgan qiyinchiliklar, g’ayri tabiiy voqea-hodisalar, ezgulik kuchlari bilan yovuzlik kuchlari o’rtasidagi kurash yarim sehrli-fantastik lavhalar yordamida hikoya qilinadi. asarning so’nggi fasllarida dil bilan husn topishib, aqlshoh bilan ishqshohlar sulhga, ittifoqga kelishib, yoshlarning to’y bazmlari o’tkaziladi. ikki yoshning murodu maqsadlari ushaladi. «husnu dil» dostonini boshqa dostonlardan farqlantirib turuvchi bir xususiyat shundaki, unda ishtirok etuvchi personajlar insonning ichki va tashqi qiyofasi (siyrati va suvrati, botini va zohiri)-dil, husn, ishq, aql, gesu; fazilat va psixik …

5 / 23

lan daf” (childirma), “binafsha va chang”. mazkur munozaralarda kamtarlik, mag’rurlanmaslik, xush fazilatlilik masalalari talqin etiladi. ularning har birini bir masal – hikoya deb atash mumkin. shunday qilib, nishotiy xilma-xil majoziy obrazlar, tasvirlar orqali insoniy fazilatlarni ulug’lashga intiladi, adolatparvarlik, tinchlik, mardlik, sadoqat g’oyalarini targ’ib etadi. asarda ezgulik targ’ibiga qaratilgan dono fikrlar tez-tez uchrab turadi: ular xalq maqollaridagi xususiyatlarni esga keltiradi: har kishining bor esa gar aqli tuz, avval anga ko’z keragu so’ngra so’z. kimki qozar oqibat ul tushgusi, kimki yoqar oxir o’shul pishgusi. har kishi o’z rutbasida xub erur, har nima o’z haddida marg’ub erur. ishki o’tar anga pushaymon na sud, qushki tutildi anga afg’on na sud. dostonda shayx zarq, foruqa, raqib, vahmi balo kabi salbiy timsollar ham borki, ular tasvirida shoir hajviyotga xos tasviriy bo’yoqlarni, nafrat qo’zg’atuvchi so’zlarni qo’llay boshlaydi. vahmi baloni: oti oning vahmi balo jo’ edi, baddilu, badbin edi, badgo’ edi- kabi takroriy, qora bo’yoqlar bilan tavsiflasa, uning …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 23 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "muhammadniyoz nishotiy"

dostonnavislik: muxammadniyoz nishotiy, nurmuxammad andalib, umar boqiy hayoti va ijodi reja: 1. muhammadniyoz nishotiy va uning dostonlari 2. umar boqiy va uning qissalari. 3. nurmuhammad andalib hayoti va ijodi i.muhammadniyoz nishotiyning hayoti va ijodi xviii asrning ii yarmida kechdi. u xorazmdagi adabiy hayotning faol ishtirokchilaridan va sermahsul vakillaridan biridir. uning hayoti va adabiy merosi xx asrning 60-yillarida kashf etildi. bunda akademik v.a.abdullayevning xizmati kattadir. u bu ajoyib shoir haqida qator salmoqli tadqiqotlar – ilmiy maqolalar, risolalar yaratdi. jumladan, “xoksor va nishotiy” (samarqand, 1960) monografiyasida shoir lirikasi alohida tadqiq etilgan. shuningdek, olim hamkasbi b.valixo’jayev bilan hammualliflikda yozgan «muhammadniyoz nishotiy» (v.abdullay...

Этот файл содержит 23 стр. в формате DOCX (41,4 КБ). Чтобы скачать "muhammadniyoz nishotiy", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: muhammadniyoz nishotiy DOCX 23 стр. Бесплатная загрузка Telegram