tibbiyotda fermentlarning qo'llanilishi

DOC 16 pages 73.5 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 73.5 KB

File type DOC

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

fermentlarning tasnifi va tavsifi tibbiyotda fermentlarning qo'llanilishi reja: 1. fermentlarning tasnifi va nomlanishi. 2. fermentlarining faollik birligi va aniqlash usullari. 3. fermentlarning ko`plik molekulyar shakllari. 4. poliferment sistemalar. 5. immobillangan fermentlar. 6. fermentlarning amaliy ahamiyati. 1. fermentlarning tasnifi va nomlanishi. hozirgi vaqtda fermentlarni ikki xil nomlash qabul qilingan: ishchi va sistematik. fermentlarning ishchi yoki rasional nomi enzim ta’sir etadigan modda (substrat) yoki reaktsiya nomining oxiriga aza qo`shimchasini qo`shish bilan tuziladi. binobarin aza bilan tugaydigan so`zlar, albatta, ma’lum fermentni ko`rsatadi. masalan, oqsil (protein)ni parchalovchi ferment proteinaza, gidrolizni tezlatuvchi ferment gidrolaza, oksidlovchi fermentlar oksidaza deb aytiladi. shunga o`xshash kraxmal (amylum), yog` (lipos), glikozid, peroksid, siydikchil (urea) ga ta’sir etuvchi fermentlar amilaza, lipaza, glikozidaza, peroksidaza, ureaza deb ataladi. ayrim fermentlarning ilmiy adabiyotlarga kirib qolgan trivial (tarixiy) nomlari ham saqlangan, masalan pepsin, tripsin, papain va boshqalar. fermentlarning sistematik nomlanishi murakkabroq hosil bo`ladi. fermentlarning umumiy tasnifi ularning ximiyaviy tuzilishi yoki bioximiyaviy vazifasiga, ya’ni ferment ta’sir …

2 / 16

tasnifga ko`ra barcha fermentlarning 6 sinfga va bu sinflar chegarasida ular kichik va eng kichik sinflarga bo`linadi. 1961 yildan so`ng nomenklaturani tuzatish va bu sohadagi keyingi ma’lumotlar bilan to`ldirib borish uchun doimiy qo`mita tuzilgan. 6 sinfga bo`lingan fermentlarning har bir sinfi qat’iy belgilangan tartib raqamiga ega: 1. oksidoreduktazalar 4. liazalar 2. transferazalar 5. izomerazalar 3. gidrolazalar 6. ligazalar (sintetazalar) sinf nomi ferment katalizlaydigan reaktsiya turini belgilaydi. bundan kelib chiqadiki, ferment ishtirokida boradigan reaktsiyalar 6 turga bo`linadi. sinflar kichik sinflarga, ular esa o`z navbatida eng kichik sinflarga bo`linadi. kichik sinf ferment ta’sir etadigan substratning kimyoviy guruhi tabiatiga ta’sirini aniqlashtiradi. eng kichik sinf ferment ta’sirini yanada aniqlashtirib, substrat bog`ining tabiati yoki reaktsiyada ishtirok etadigan akseptor tabiatini ravshanlashtiradi. tasniflash tizimi har bir ferment uchun nuqtalar yordamida ajratilgan, 4 ta kodli sondan iborat maxsus shifrni beradi: laktatdegidrogenaza 1. 1. 1. 27 sinfning tartib raqami kichik sinf eng kichik sinf eng kichik sinfdagi tartib raqami …

3 / 16

$. ayrim fermentlarning nomi quyidagicha tuziladi: donor (guruhni beruvchi) va akseptor (guruhni qabul qilib oluvchi) oksidoreduktaza. masalan, alkogol: nad – oksidoreduktaza; l-aminokislota; o2 – oksidoreduktaza. oksidoreduktazalar o`zi ta’sir etadigan ximiyaviy bog`lar va molekulalar (donor) xarakteriga qarab kichik sinflarga va har bir kichik sinf akseptor xarakteriga qarab eng kichik sinflarga bo`linadi. oksidoreduktazalar fermentlarning eng katta sinfidir. oksidoreduktazalarning vakillari, asosan, quyidagi guruhlarga kiradi: degidrogenazalar – substrat oksidlanishi vodorod (proton va elektron) ajratilishi (degidrogenlanish) bilan boradigan barcha reaktsiyalarni katalizlaydi. donorda ajralib chiqadigan vodorod turli akseptorlarga ko`chiriladi: h h r + r¹1 r + r¹ shape \* mergeformat h h aktseptor sifatida ko`pincha, nad va nadf ishtirok etadi. bunda nad va nadf ning oksidlangan shaklini nad+ va nadf+, vodorod atomlari qo`shilgandan so`ng hosil bo`lgan qaytarilgan koeffitsiyentini nadh + h+ va nadfh + h+ tarzida ifodalash qabul qilingan. masalan: alkogol + nad+ aldegid + nadh + h+ oksidazalar – agar vodorod donordan bevosita kislorodga ko`chirilsa, …$

4 / 16

sferazalar turli kimyoviy guruhlar va qoldiqlarning bir substrat (donor)dan boshqasi (aktseptor)ga ko`chirilishini katalizlaydi. transferazalar ko`chiradigan guruhlarga qarab 8 ta kichik sinfga bo`linadi. ular ko`chiradigan radikallarning tabiati har xil va bu sinfga kiradigan fermentlarning ahamiyati va soni yil sayin ortib bormoqda. transferazalar amino, fosfat, metil, sulfgidril guruhlarni, kislota, glikozil, aldegid va keton, bir uglerodli qoldiqlarning ko`chirilishini ta’minlab, juda ko`p metabolik jarayonlarda ishtirok etadi. transferaza fermentlarning sistematik nomi quyidagicha tuziladi: donor-aktseptor – ko`chiriladigan guruh – transferaza. masalan, atf: atsetat-fosfotransferaza; atsetil-koa; l-glutamat-n-atsetiltransferaza va hokazo. transferazalar ham oksidoreduktazalarga o`xshash keng tarqalgan fermentlardir. ular turli xil moddalarning o`zaro o`zgarishi, monomerlar sintezi, tabiiy va yot birikmalarning zararsizlantirilishida ishtirok etadi. transferazalar sinfiga quyidagi asosiy ferment guruhlari kiradi: aminotransferazalar (transaminazalar) – guruhlarni bir moddadan ikkinchi moddaga ko`chiradi: r r1 r r1 h – c – nh2 + c = o c = o + h –c – nh2 cooh cooh cooh cooh fosfotransferazalar – bu muhim fermentlar qatoriga …

5 / 16

`chiradi. metiltransferazalar – biologik metillashda donordan metil guruhni ko`chirish orqali bajaradi. transaldolaza va transketolazalar – transketolaza glikoaldegidni, transaldolaza esa dioksiatsetonni bir aldegiddan ikkinchi aldegidga ko`chiradi. har ikkala ferment ham fotosintez jarayonida va pentoza fosfatlarning oksidlanishli almashinuvlarida muhim rol o`ynaydi. 3.gidrolazalar – molekula ichidagi bog`larning gidrolitik parchalanishini tezlatadigan fermentlar. bu fermentlar 11 ta kichik sinfga bo`linadi. bu sinfga murakkab efirlar, glikozidlar, oqsillar, peptidlar, amidlarni parchalovchi fermentlar kiradi. gidrolazalarning nomi quyidagicha tuziladi: substrat + gidrolaza. masalan, peptidgidrolaza, atsetilxolingidrolaza va hokazolar. bu fermentlarni ham transferazalarga kiritish mumkin, ya’ni gidrolizni donor vazifasini bajaradigan substratning spetsifik guruhini aktseptor vazifasini bajaradigan suv molekulasiga o`tkazilishi deb qarash mumkin. ammo bu fermentlarning ta’sir etishida suv aktseptor sifatida asosiy o`rinni egallaydi, shu sababdan ushbu fermentlar alohida gidrolazalar sinfiga ajratilgan. gidrolazalarning eng muhim vakillari quyidagi kichik sinflarga tegishli. esterazalar – guruhiga juda ham o`ziga xos bir qator fermentlar kiradi. ular murakkab efir bog`larining gidrolizini kataliz qiladi va bir xil tezlikda …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tibbiyotda fermentlarning qo'llanilishi"

fermentlarning tasnifi va tavsifi tibbiyotda fermentlarning qo'llanilishi reja: 1. fermentlarning tasnifi va nomlanishi. 2. fermentlarining faollik birligi va aniqlash usullari. 3. fermentlarning ko`plik molekulyar shakllari. 4. poliferment sistemalar. 5. immobillangan fermentlar. 6. fermentlarning amaliy ahamiyati. 1. fermentlarning tasnifi va nomlanishi. hozirgi vaqtda fermentlarni ikki xil nomlash qabul qilingan: ishchi va sistematik. fermentlarning ishchi yoki rasional nomi enzim ta’sir etadigan modda (substrat) yoki reaktsiya nomining oxiriga aza qo`shimchasini qo`shish bilan tuziladi. binobarin aza bilan tugaydigan so`zlar, albatta, ma’lum fermentni ko`rsatadi. masalan, oqsil (protein)ni parchalovchi ferment proteinaza, gidrolizni tezlatuvchi ferment gidrolaza, oksidlovchi fermentlar...

This file contains 16 pages in DOC format (73.5 KB). To download "tibbiyotda fermentlarning qo'llanilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: tibbiyotda fermentlarning qo'll… DOC 16 pages Free download Telegram