shajarayi turk

PPTX 23 pages 858.2 KB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 858.2 KB

File type PPTX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

name of presentation abulg’oziy bahodirxon va uning “shajarayi turk” asari subtitle here reja: abulg’oziy bahodirxonning ilmiy merosi va uning o’rganilishi. 1 abulg’oziy bahodirxon va uning shajarayi turk asari 2 abulg’oziyning so’zlar etimologiyasi haqidagi qarashlari. 3 xvii asrda yashab ijod qilgan abulg’oziy bahodirxon xorazm saltanatida o’z sulolasining shonu shavkatini saqlash yo’lida tinimsiz kurash olib borgan toj sohibi bo’lish bilan birga, sharq xalqlari tarixi, madaniyati, tili va adabiyotining o’tkir bilimdoni, ilm-fanga chuqur e'tiqod qo’ygan, o’z ona tilining sofligi uchun tolmas kurashchi, nodir me'moriy yodgorliklarning yuzaga kelishida bevosita homiylik qilgan ma'rifatparvar davlat arbobi abulg’oziy bahodirxon (1603-1664) abulg’oziy bahodirxon nomi ijodkor-olim sifatida xvii asr madaniy hayotida alohida mavqega va rutbaga ega. u “shajarai tarokima” va “shajarai turk”, “manofe'ul-inson” (“inson uchun foydali tadbirlar”) kabi tarixiy-badiiy hamda tabiblikka oid nodir asarlar yozdi. bu asarlar abu rayhon beruniy nomidagi sharqshunoslik institutining qo’lyozmalar fondida inv. №7668 (“shajarai turk”), inv. №1223 (“shajarai tarokima”), inv. №4017 (“manofe'ul-inson”) raqamlari ostida saqlanmoqda. …

2 / 23

hajarai turk»dir. asar muallifi vafoti munosabati bilan to’la yozilib, tugallanmay qoladi. abulg’oziy vafotidan so’ng uning o’g’li anushaxon topshirig’i bilan urganchlik ziyoli olimlardan biri mahmud ibn muhammad urganchiy asarning yozilmay qolgan 21 sahifasini nihoyasiga etkazadi. anushaxon bu to’g’rida asarning o’zida quyidagicha ma'lumot keltiriladi: “ma'lum bo’lsinkim, abulg’oziyxoni jannatmakon bu kitobni tasnif qilib yarmiga yetkanda xasta bo’ldilar. ul vaqtda o’g’ullarig’a vasiyat qilib tururlar kim, bu kitobni notamom qo’ymang, itmomig’a sa'yi qiling. ul sababdin abul muzaffar val mansur anushaxon ibn abulg’oziyxon marhum va mag’furat bu bandai bebizoat va kaminai beistito'atki mahmudiy ibn mullo muhammad zamon urganchiy bo’lg’ayman, bu kitobni itmomg’a etkur, deb hukm qildilar. agarchi banda bu amrni mushkulga loyiq va sazavor ermas erdim, andoq ham bo’lsa, bu hodisa nabavatki, al - ma'zurun turur, aning mazmunig’a amal qilib bu shahanshohi oliy joh hukmi birlan bilganimga loyiq bu kitobning itmomg’a tavajjuq qildim”. “shajarai turk” 1663-1664 yillarda yozilgan. asarning yozilishi sabablari to’g’risida muallifning o’zi quyidagilarni yozadi: …

3 / 23

ga baho berib shunday yozgan edi: “abulg’oziy bahodirxonning ko’pgina ishlari boburni xotirga tushiradi... jahon uning “shajarai turk” asari uchun undan minnatdordir”. abulg’oziy bahodirxonning tarixiy asarlari xix asrdan boshlab rus va g’arbiy ovropa tarixchilari, etnograflari va tilshunoslarining diqqatini jalb etganini bu katta madaniy yodgorliklarning tarixiy va ilmiy ahamiyatining jahon ilm-fani zukkolari tomonidan e'tirof etilishi deb baholamoq joizdir. “shajarai turk” qozon shahrida 1825 yilda rumyantsev, 1854 yilda sablukov, 1871 yilda esa p.i.demezon tomonidan nashr etilgan. p.n.demezon bu asarni 1871-1874 yillar orasida frantsuz tiliga tarjima qiladi. asarning bu tarjimasi orqali abulg’oziyning nomi faqat frantsiyadagina emas, balki angliya va amerika xalqlari o’rtasida ham tanilishiga yordam beradi abulg’oziyxon nafaqat adib va tarixchi, balki yetuk tilshunos ham bo’lgan. u arab, fors, xitoy, mo’g’ul tillarini yaxshi bilgan. asarlarida toponimlar, antroponimlar, gidronimlar, etnonimlar etimologiyasi haqida so’z yuritib, ularning turli tillardagi nomlanishini ham qayd etadi. abulg’oziy bahodirxonning tilshunos olim sifatidagi faoliyati haqida ayrim kuzatishlar olib borilgan. shunday ishlardan biri …

4 / 23

ator tarixiy va afsonaviy shaxslar hamda ayrim laqab nomlari, qabila va urug’ nomlari ham izohlanadi. qipchaq: “xon aydi: “muning otasi bizning oldimizda o’ldi. g’amxo’ri yo’q”, teb. o’g’ul o’kundi, otini qipchoq qo’ydi. qadim turk tilinda ichi qo’sh yog’ochni qipchoq derlar erkandur. aning uchun ul o’g’lon yog’och ichinda tug’di deb, otin qipchoq qo’ydilar. bu vaqtda ham ichi qo’sh yog’ochni qipchoq deytururlar”. shish – payg’ambar nomi. asarda bu nom quyidagicha izohlanadi: “shishning ma'nosi haybatulloh temak bo’lur”. anush - shish payg’ambarning o’g’li. bu nom quyidagicha izohlangan: “anushning ma'nosi sodiq temak bo’lur”. debboqo’yxon – “yofas avlodidan to’takning nabirasi, ablachaxonning o’g’li. o’lar vaqtinda o’g’li debboqo’yxonni o’rnida o’lturtdi. debning ma'nosi taxtning yeri, boqo’yning ma'nosi el ulug’i temak bo’lur”. kirayt: “kiraytning ma'nosi qora buran temak bo’lur. bir kishining etti o’g’li bor erdi. shundan tuqqanlarig’a kiraytlar tedilar”. arlat: “ikkilanchi o’g’li arlat. aning ma'nosi otaning sevar o’g’li temak bo’lur. arlat bir kishining oti turur. aning otasi ko’p sevar erdi. aning …

5 / 23

manba sifatida ahamiyati tarixiy maʼlumotlar: turk va moʻgʻul xalqlari tarixi, xiva xonligi siyosiy hayoti etnografik maʼlumotlar: urugʻ-qabila tuzilmalari, urf-odatlar ijtimoiy-iqtisodiy maʼlumotlar: xorazmning ijtimoiy-iqtisodiy ahvoli 6. adabiy ahamiyati badiiylik: maqol, ertak, hikoyatlardan foydalanish tasviriy vositalar: oʻxshatish, tashbeh, kinoya qahramonlar tasviri: tarixiy shaxslarning obrazli tasviri til va uslubiy xususiyatlar leksika: xalq tiliga yaqin soʻzlar, iboralar sintaksis: sodda va ravon gap tuzilmalari stilistik xususiyatlar: oʻziga xos uslub, xalqona ifodalar 8. ilmiy ahamiyati tarixiy manba sifatida: turk xalqlari tarixini oʻrganishda asosiy manba etnologik tadqiqotlar uchun: urugʻ-qabila tuzilmalari, etnonimlar tilshunoslik uchun: oʻzbek tilining tarixiy rivojlanishini oʻrganishda muhim tarjimalar va nashrlar tarjimalar: rus, fransuz, nemis tillariga tarjima qilingan nashrlar: turli yillarda nashr etilgan, qoʻlyozma nusxalari mavjud saqlanayotgan joylar: toshkent, ashxobod, sankt-peterburgdagi fondlar 10. “boburnoma” bilan qiyosiy tahlil janr jihatidan: har ikkisi memuar xarakteriga ega yozilish uslubi: “boburnoma” muallif tomonidan yozilgan, “shajarayi turk” ogʻzaki aytilgan va kotiblar tomonidan yozilgan badiiylik: har ikkisi badiiy tasvirlarga boy xiva xonligi …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "shajarayi turk"

name of presentation abulg’oziy bahodirxon va uning “shajarayi turk” asari subtitle here reja: abulg’oziy bahodirxonning ilmiy merosi va uning o’rganilishi. 1 abulg’oziy bahodirxon va uning shajarayi turk asari 2 abulg’oziyning so’zlar etimologiyasi haqidagi qarashlari. 3 xvii asrda yashab ijod qilgan abulg’oziy bahodirxon xorazm saltanatida o’z sulolasining shonu shavkatini saqlash yo’lida tinimsiz kurash olib borgan toj sohibi bo’lish bilan birga, sharq xalqlari tarixi, madaniyati, tili va adabiyotining o’tkir bilimdoni, ilm-fanga chuqur e'tiqod qo’ygan, o’z ona tilining sofligi uchun tolmas kurashchi, nodir me'moriy yodgorliklarning yuzaga kelishida bevosita homiylik qilgan ma'rifatparvar davlat arbobi abulg’oziy bahodirxon (1603-1664) abulg’oziy bahodirxon nomi ijodkor-olim sifatida xv...

This file contains 23 pages in PPTX format (858.2 KB). To download "shajarayi turk", click the Telegram button on the left.

Tags: shajarayi turk PPTX 23 pages Free download Telegram