galileo galiliei

DOCX 1 стр. 33,0 КБ Бесплатная загрузка

1 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 33,0 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 1

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 1

galileo galiliei galiley galileo (1564.15-fevral, piza-1642.1-yanvar, archetri, florensiya yaqinida) – italyan fizigi, astronomi va mexanigi; aniq tabiatshunoslik asoschilaridan biri. galiley aslzodalar oilasida dunyoga kelgan. otasining undovi bilan piza universitetiga kirib (1581), tibbiyotni oʻrgana boshlagan. bu yerda aristotel fizikasi bilan tanishgan, yevklid va arximed matematikasini oʻrgangan. geometriya va mexanikaga qiziqib ketgach, galiley tibbiyotdan voz kechib, 4 yil mobaynida matematikani oʻrgangan va ixchamgina „kichik tarozular“ asarini yozgan (1586; 1655-yil nashr qilingan). bu asari uni italyan matematiklari orasida mashhur qilgan. galiley mexanika bilan astoydil shugʻullangan. keyinchalik inersiya qonunini kashf etgan, kuchlarni qoʻshish qoidasini ifodalab bergan, koʻchirma harakat tezligi doimiy boʻlgan chogʻdagi nisbiylik prinsipini yaratgan, mexanik harakatning asosiy kursatkichlarini miqdoriy jihatdan aniqlagan. jismning qiya tekislikdagi harakati, maʼlum burchak ostida otilgan jismning harakati, erkin tushish haqidagi qonunlarni dastlab galiley kashf etgan, harakatning saqlanishi toʻgʻrisidagi muhim fikrga tegishli tushunchalarni kiritgan. galiley – nyuton mexanikasi ilmning muhim tarmogʻiga aylandi. galile olam tuzilishini tushuntirishda nikolay kopernik yoʻlidan bordi. …

2 / 1

unyoqarashi – mexanistik materializm. u olamdagi barcha hodisalar moddiy asosga ega boʻlib, mexanika qonunlariga boʻisunadi, deb tushungan, sxolastikata qarshi chiqqan. mexanistik materializmning barcha nuqsonlari g. dunyoqarashiga ham taalluqli. galile oʻz zamonasining igʻlor goyali kishilaridan boʻlgan. galileyning isteʼdodi fan sohalari bilan cheklanib qolmaydi: u musiqachi, rassom, sanʼat shinavandasi, adabiyotshunos ham boʻlgan. uning ilmiy risolalari ravon va oddiy tilda yozilganligi uchun ularni ham badiiy adabiyot jumlasiga qoʻshish mumkin. u lotin tilini mukammal egallagan. n. kopernikning geliotsentrizmini qatʼiy yoqlagani uchun g. 1633-yilda katolik cherkov tomonidan inkvizitsiya sudiga berilgan, natijada n. kopernik taʼlimotidan voz kechishga majbur boʻlgan va 1633-yil 22-iyunda cherkovda taz chukib tavba qilgan; unga yer harakati toʻgʻrisida gapirish va asarlarini nashr qilish taqiqlab qoʻyilgan. galiley umrining oxirigacha „inkvizitsiya asiri“ hisoblangan. galiley 1637-yilda koʻr boʻlib qolgan. asrlar oʻtib xaqikat qaror topdi: 1992-yilda rim papasi ioann pavel 2 inkvizitsiya sudi karorini notoʻgʻri deb topdi va galileyni oqladi. ilk yillar galiley 1564-yili italiyaning piza shahrida …

3 / 1

bu bilan u arastu vaqtidan beri hukm surgan „tushish tezligi“ tana ogʻirligiga proporsional degan nazariyaga chek qoʻyadi. galiley piza minorasining tepasida turib, har xil massali jismlarni pastga otib, ularning tushishini ifodalagan, degan afsona mavjud. boʻlishi mumkinki, galiley bunday tajribani bajargan, ammo mashhur pizadagi minoraga buning aloqasi yoʻq. galiley klassik mehanikadagi nisbiylik prisipining asoschilaridan biridir. keyinchalik bu prinsip uning nomi bilan ataladi. galiley qayd etadiki, bir xil boshlangʻich sharoitlarda istalgan mehanik jarayon izolyatsiyalangan tizimda bir hil kechadi. 1593-yili galiley „mehanika“ nomli kitobni nashr etadi, u yerda oʻzining izlanishlarini bayon etadi. astronomiya 1609-yili galiley mustaqil ravishda oʻzining birinchi teleskopini yasaydi. u qavariq obyektivli va botiq okulyarli boʻladi. truba tahminan uch karra kattalashtirardi. tez orada u 32-marta kattalashtirishga imkon beradigan teleskopni qurishga muvaffaq boʻladi. teleskopdagi izlanishlar oy togʻlar bilan qoplanganini va kraterlar bilan qazib tashlanganini koʻrsatadi, yulduzlar oʻzlarining hajmlarini yoʻqotadilar va birinchi marta ularning kolossal uzoqligi kashf etiladi. yupiterda oʻzining toʻrt oyiga-toʻrt yoʻldoshiga …

4 / 1

da yer qimir etmasligi haqida aytilgan edi. galileyni rimga chaqirtirishadi va oʻz qarashlarining propagandasini toʻxtatishini talab etishadi, galiley bunga boʻysunishga majbur boʻladi. galileo galiley qabri. santa kroche sobori, florensiya. 1632-yili „dunyoning eng bosh ikki tizimi dialogi – ptolemey va kopernikning suhbati“ nomli kitob chiqadi. kitob kopernikning ikki tarafdori va arastuning bir tarafdori hamda ptolemeyning ham bir tarafdori oʻrtasidagi dialog shaklida yozilgan. kitobning nashri galileyning doʻsti urban viii papasi tomonidan ruhsat etilgan boʻlsa ham, bir necha oydan soʻng kitobni sotishni man etishadi, galileyni esa rimga sudga chaqirishadi, u yerga u 1633-yil fevralida keladi. tergov 1633-yilning 21-aprelidan 21-iyunigacha davom etadi, 22-iyunda esa galiley unga taklif etilgan inkorlik matnini aytishga majbur boʻladi. umrining soʻnggi yillarida u juda ogʻir sharoitda ishlaydi. oʻzining archertri dala-hovlisida (florensiya) u uy qamali ostida edi (inkvizitsiyaning doimiy nazorati ostida) va unga shaharga (rim) kelish ruhsat etilmasdi. 1634-yili galileyga qarayotgan sevimli qizi vafot etadi. galiley „suhbatlar va matematik isbotlar…“ni yozadi, …

5 / 1

-oktabrda papa ioann-pavel ii rasman tan oladiki, 1633-yili inkvizitsiya olimni kopernik nazariyasini inkor ettirtirib xatoga yoʻl qoʻygan. shuni bilish muhimki, galileo galiley xudoga ishonar edi. katolik cherkovi bilan sudidan soʻng, galiley chiqib „u baribir oʻz oʻqi atrofida alanadi!“ deb aytgan. image1.jpeg

Хотите читать дальше?

Скачайте все 1 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "galileo galiliei"

galileo galiliei galiley galileo (1564.15-fevral, piza-1642.1-yanvar, archetri, florensiya yaqinida) – italyan fizigi, astronomi va mexanigi; aniq tabiatshunoslik asoschilaridan biri. galiley aslzodalar oilasida dunyoga kelgan. otasining undovi bilan piza universitetiga kirib (1581), tibbiyotni oʻrgana boshlagan. bu yerda aristotel fizikasi bilan tanishgan, yevklid va arximed matematikasini oʻrgangan. geometriya va mexanikaga qiziqib ketgach, galiley tibbiyotdan voz kechib, 4 yil mobaynida matematikani oʻrgangan va ixchamgina „kichik tarozular“ asarini yozgan (1586; 1655-yil nashr qilingan). bu asari uni italyan matematiklari orasida mashhur qilgan. galiley mexanika bilan astoydil shugʻullangan. keyinchalik inersiya qonunini kashf etgan, kuchlarni qoʻshish qoidasini ifodalab bergan, koʻchi...

Этот файл содержит 1 стр. в формате DOCX (33,0 КБ). Чтобы скачать "galileo galiliei", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: galileo galiliei DOCX 1 стр. Бесплатная загрузка Telegram