badiiy asarda mavzu va g'oya hikoya tahlili

DOC 13 стр. 129,5 КБ Бесплатная загрузка

13 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 129,5 КБ

Тип файла DOC

Страницы 13

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 13

maktabgacha yosh davri psixologiyasi badiiy asarda mavzu va g'oya hikoya tahlili reja: 1. badiiy asar tahlili 2. badiiy asarda mavzu va g'oya 3. hikoya tahlili badiiy asar tahlili tahlil va talqin tushunchalari, ularning tushunish jarayonidagi nisbati haqida. badiiy asarni tushunish jarayonidagi obyektiv va subyektiv jihatlar haqida. kontekstual va immanent tahlil. tahlil metodlari. adabiyotshunoslikda tahlil va talqin tushunchalari juda keng qo`llanilib, ular badiiy asarni tushunish jarayonining bir-biriga bog`liq jihatlaridir. badiiy asarni tushunish, uning mazmun mohiyatini anglash jarayonida tahlil va talqin amallari har vaqt hozirdir. tahlil atamasi odatda ilmda "analiz" deb yuritiladigan istilohning sinonimi sifatida tushuniladi. analiz esa, ma'lumki, butunni anglash uchun uni qismlarga ajratishni, qismning butun tarkibidagi mohiyatini, uning boshqa qismlar bilan aloqasi va butunlikning yuzaga chiqishidagi o`rnini o`rganishni ko`zda tutadi. ayrimlar badiiy asarni tirik organizmga qiyos etishadi-da, "uni qismlarga ajratish jonsiz tanaga aylantirishdan boshqa narsa emas" degan qarashga tayanib, tahlilga qarshi chiqadilar. biroq bu xil qarash asossizdir. zero, adabiyotshunoslikdagi tahlil …

2 / 13

arini anglatadi. shu ma'noda qaralsa, mumtoz adabiyotshunosligimizda, umuman, o`tmish ilmida "talqin" so`zining ma'nosi qisman "sharh", "tafsir" atamalari bilan ham berilgan. yana ham aniqroq aytsak, talqin badiiy asardagi "obrazlar tili"ni "mantiq tili"ga o`girmoq, obrazlar vositasida ifodalangan mazmunni tushunish va tushuntirmoqdir. yuqorida aytdikki, badiiy asarni tushunish jarayonida tahlil va talqin amallari har vaqt hozir, ular tushunish jarayonining ikki qirrasidir. aytaylik, "o`quvchi badiiy asarni tushundi" degani, mohiyatan, "o`quvchi asarni o`zicha talqin qildi" deganidir. ayni paytda, uning asarni tushunishida tahlil unsurlari ham mavjud, zero, oddiy o`quvchi ham tushunish jarayonida asar qismlarini (mas., alohida epizodlarni, personajlarni, ularning turli holatlardagi xatti-harakati, gap-so`zlarini va h.), ularning o`zaro mazmuniy aloqalarini tasavvur qiladi. ilgari ham aytganimizdek, konkret badiiy asar turli o`quvchilar tomonidan turlicha tushunilishi mumkin. biroq shunisi ham aniqki, o`quvchilar ongidagi minglab talqinlarni umumlashtiradigan mushtarak nuqtalar ham mavjud. demak, konkret asar talqinlari nechog`li turfa bo`lmasin, ularning chegaralarini belgilab beruvchi muayyan asos, deylik, yadro (javhar) mavjudki, barcha talqinlar shu yadro …

3 / 13

haqiqatdir. chunki ijodkorning assotsiativ fikrlashi mahsuli o`laroq yaratilgan va asarda aksini topgan obrazning mazmun qirralari faqat subyekt ongidagina (ya'ni, uning ham assotsiativ fikrlashi asosida) qayta tiklanishi mumkin bo`ladi. aytilganlar tushunish jarayonida tahlil va talqin har vaqt hozirligining yorqin dalilidir. oddiy o`quvchidan farq qilaroq, adabiyotshunos badiiy asarni talqin qilarkan, tahlilga tayanadi, uning talqini tahlil asosida yuzaga kelgani uchun ham ilmiy sanaladi. shu ma'noda tahlil badiiy asarni tadqiqotchi sifatida o`qish va uqish demakdir. yuqoridagilardan ma'lum bo`ladiki, badiiy asar tahlilining maqsadi - asarni tushunish (asarni baholash ikkilamchi maqsad). xo`sh, "asarni tushunish" deganda nima nazarda tutiladi? bu masalada ham adabiyotshunoslikda turlichalik mavjud: ayrimlar asarga muallif tomonidan yuklangan mazmunni tushunishni nazarda tutsalar, boshqalari asarda tasvirlangan narsalardan (obyektiv ibtidodan) kelib chiqadigan mazmunni tushunishni nazarda tutadilar. bu qarashlarning birinchisiga ko`ra tushunish jarayonida tahlil yetakchilik qilsa, ikkinchisida talqinning mavqei ustunroq ekanligi tayin; birinchisi badiiy asarni uning ichki va tashqi aloqalarini birlikda olib o`rganishni (kontekstul tahlil) taqozo etsa, ikkinchisi …

4 / 13

al tahlilda "kontekst" tushunchasining ko`lami kengayib boradi (konkret asar "yozuvchi biografiyasi", "muallif yashagan davr shart-sharoitlari", "muallifning ijodiy merosi", "asar yaratilgan davr adabiyoti", "milliy adabiy an'analar" kabi kontekstlar doirasiga kiradi). kontekstual tahlil asarga muallif tomonidan yuklangan mazmunni tushunishga yo`l ochsa, immanent tahlil asarda tasvirlangan narsalarga (va, albatta, undagi muallif obraziga) tayangan holda o`quvchiga o`z mazmunini shakllantirish imkonini beradi. mutaxassisdan farqli o`laroq, oddiy o`quvchilarning asarni tushunishida immanent tahlil unsurlari yetakchilik qiladi (shu bois ham o`quvchilar ongida konkret asarning turfa talqinlari mavjud). zero, aksariyat o`quvchilar uchun konkret asarning qay maqsadda, qanday omillar ta'sirida yozilgani ahamiyatsiz - ular asarning o`zinigina taniydilar, uning o`zidangina zavq oladilar. aksincha, adabiyotshunos uchun bularning bari muhim, chunki asarni tarixiylik tamoyiliga tayanib, biografik yoxud sotsiologik metodlar (kontekstual tahlil) asosida tekshirib chiqarilgan xulosalar adabiy-nazariy tafakkur rivojida hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. ular, tabiiyki, badiiy adabiyot rivoji hamda badiiy did tarbiyasiga ham bilvosita ta'sir qiladilar, bu xil xulosalar bilan badiiy didga bevosita …

5 / 13

ilarga singdirmoqchi bo`lsak, bu bilan ijodiy o`qish imkoniyatlarini cheklagan, badiiy didga jiddiy zarar yetkazgan bo`lib chiqamiz. masalan, aksariyat kishilarda sho`ro davrida yozilgan asarlarning o`sha davrda amalga oshirilgan talqinlari o`rinlashib qolgan. bu esa davr adabiyoti haqida muayyan tasavvur, munosabatga asos bo`ladiki, yuqoridagi mulohazalardan kelib chiqilsa, ularni ilmiy jihatdan to`g`ri deb bo`lmaydi. demak, talqinlar yangilanishi zarur. zero, adabiyotshunosning vazifasi ham mavjud talqinlarni bilish emas, balki ularga tayangan (ularga ba'zan qo`shilib, ba'zan inkor etib) holda asarni bugungi kun nuqtayi nazaridan talqin qilish va baholashdir. xulosa qilib aytsak, badiiy asarni alohida butunlik sifatida ham, kontekst doirasida ham tushunish (tahlil va talqin qilish) mumkin, faqat har ikkisining ham o`z o`rni, vazifasi va maqsadi tayinli ekanligini unutmaslik darkor. badiiy asarni kontekstual tahlil qilishda unga turli jihatlardan yondashish mumkinki, shu asosda bir qator tahlil metodlari haqida gapirish mumkin bo`ladi. sotsiologik tahlil metodi tadqiqotchini badiiy asar voqeligi bilan real voqelik munosabatlari, uning tarixan haqqoniylik darajasi, hayot haqiqati bilan …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 13 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "badiiy asarda mavzu va g'oya hikoya tahlili"

maktabgacha yosh davri psixologiyasi badiiy asarda mavzu va g'oya hikoya tahlili reja: 1. badiiy asar tahlili 2. badiiy asarda mavzu va g'oya 3. hikoya tahlili badiiy asar tahlili tahlil va talqin tushunchalari, ularning tushunish jarayonidagi nisbati haqida. badiiy asarni tushunish jarayonidagi obyektiv va subyektiv jihatlar haqida. kontekstual va immanent tahlil. tahlil metodlari. adabiyotshunoslikda tahlil va talqin tushunchalari juda keng qo`llanilib, ular badiiy asarni tushunish jarayonining bir-biriga bog`liq jihatlaridir. badiiy asarni tushunish, uning mazmun mohiyatini anglash jarayonida tahlil va talqin amallari har vaqt hozirdir. tahlil atamasi odatda ilmda "analiz" deb yuritiladigan istilohning sinonimi sifatida tushuniladi. analiz esa, ma'lumki, butunni anglash uchun uni qismla...

Этот файл содержит 13 стр. в формате DOC (129,5 КБ). Чтобы скачать "badiiy asarda mavzu va g'oya hikoya tahlili", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: badiiy asarda mavzu va g'oya hi… DOC 13 стр. Бесплатная загрузка Telegram