atom fizikasi

DOC 14 pages 133.0 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 133.0 KB

File type DOC

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

atom fizikasi. reja: 1. atom tuzilishi nazariyasiga kirish 2. to’lqin-zarra dualizmi. lui-de-broyl gipotezasi. kvant mexanikasi haqida tushuncha 3. eletron spini. atom sistemasini xarakterlovchi kvant sonlari. pauli prinsipi kirish fizika - asosiy tabiiy fanlarning biri bo’lib, u jonsiz tabiatning qonunlarini o’rganadi. tabiatda sodir bo’ladigan hodisa va jarayonlar ma’lum qonunlar asosida ro’y beradi. bu hodisalar va ularning qonuniyatlari orasidagi bog’lanishni o’rganish har bir fanning asosiy vazifasidir. fizika sohasiga asosan, jismlarning o’zaro ta’siri va ularning harakat qonunlari hamda elektromagnit va yorug’lik bilan bog’langan hodisalar, atom va uning yadrosini o’rganish kiradi. ammo fizika fanining aniq chegarasini hozirgi vaqtda ko’rsatish qiyin. chunki har bir yangi ochilgan va ochilayotgan kashfiyotlar – fizikaning qo’llanish chegaralarini yanada kengaytirmoqda deb aytish mumkin. fizikaning asosiy qonunlarini bayon etishdan avval ba’zi fizik tushunchalar bilan tanishamiz. fizik hodisa: fizik hodisa yoki fizik jarayon deb berilgan jismlarda vaqt o’tishi bilan ma’lum qonuniyatlar asosida sodir bo’ladigan o’zgarishlarga aytiladi. bu o’zgarishlar o’lchov vositasida miqdoriy baholanadilar. …

2 / 14

y ishlarda fizik kattaliklarni aniq o’lchash tajribaning asosiy qismi hisoblanadi. fizik qonunlar: barcha hodisalar va jarayonlar o’zaro bir-biri bilan bog’langan holda sodir bo’ladi. kuzatish va tajriba yo’li bilan bu bog’lanishlar qonuniyatlari aniqlanadi va ulardan umumiy xarakterga ega bo’lgan qonuniyatlar fizik qonunlarni tashqil etadi. har bir fizik hodisa tekshirilganda bu fizik qonunlar asos qilib olinadi. hozirgi zamon atom fanining, texnikaning va energetikaning ulkan yutuqlari – atom va yadro fizikasining intensiv rivoshlanishi natijasidir. hozirgi zamon atom va yadro fizikasi modda tuzilishi haqidagi ta’limotning negizi hisoblanadi. bundan tashqari, nafaqat modda ( gazlar, suyuqliklar va qattiq jismlar ), balki materiyaning boshqa turlari ham atomistik tabiatga ega. shuning bilan bir qatorda materiya harakati ham atomistik qonunlar bilan aniqlanadi. aytilganlardan, materiya tuzilishi va harakati haqidagi atomistik ta’limot hozirrgi zamon fizikasida hukmron ta’limotdir, degan xulosa kelib chiqadi. atom va yadro fizikasi mikrodunyo ( kvant ) fizikasining boshlanishi desak ham bo’ladi. shu tufayli atom fizikasi – atom va …

3 / 14

statsionar orbitalarda aylanib, bu orbitalarga diskret energiyalar to’g’ri keladi; 2. atom yoki undagi elektronlar bir statsionar m-holatdan ikkinchi n- holatga o’tganda o’zidan nur chiqaradi yoki nur yutadi. ushbu nurning chastotasi (1.1) shartdan topiladi. 3. orbita bo’ylab yadro atrofida harakatlanayotgan elektronning impuls momenti plank doimiysiga karralidir: (1.2) bu yerda butun sonlar, - plank doimiysi. bor o’z postulatlarini eng oddiy atom sistemasi – vodorod atomi nazariyasini yaratish uchun qo’llagan va uning asosida (1.3) kattalik – birinchi bor orbitasining radiusi aniqlangan. 2. to’lqin-zarra dualizmi. lui-de-broyl gipotezasi. kvant mexanikasi haqida tushuncha 1924-yilda fransuz fizigi l.v.de-broyl yorug’lik kabi barcha mikrozarralar korpuskulyar xususiyatga ega bo’lishi bilan birgalikda, to’lqin xususiyatga ham ega bo’ladi, degan farazni ilgari surgan. uning g’oyasiga ko’ra, yorug’lik tezligidan ancha kichik bo’lgan tezliklar bilan harakatlanadigan zarrachalar to’lqin uzunligi (2.1) bilan aniqlanadi, agar zarra yorug’lik tezligiga yaqin tezlik bilan harakatlansa, uning to’lqin uzunligi (2.2) bilan aniqlanadi. mikrozarralar dunyosining o’ziga xos xususiyatlaridan biri – diskret energetik …

4 / 14

impuls momentiga ega bo’lib, u orbital moment ( ) deb yuritiladi. uning modulini (3.1) orqali topiladi. buerdagi l kattalik orbital kvant soni bo’lib, u ( n – bosh kvant soni ) qiymatlarni qabul qiladi. elektron orbital momentini z o’qidagi proeksiyasi uchun (3.2) o’rinli bo’ladi. bu yerdagi m magnit kvant soni deb atalib, u qiymatlarni qabul qiladi. energetik sathlarning ajralishini tushuntirish uchun 1925-yilda gaudsmit va ulenbeklar elektronlar xususiy orbital moment ( spin – s )ga ega bo’lishi to’g’risidagi farazni ilgari surdilar. keyinchalik tajribalar elektronning spini mavjudligini isbotladi. spin (3.3) asosida aniqlanadi, bunda s – cpin kvant soni bo’lib, elektron uchun ga teng. kvant mexanikasining qonunlaridan yana biri pauli prinsipi hisoblanadi. bu prinsip quyidagicha ta’riflanadi: atomda yoki biron-bir kvant sistemada to’rtta n, l, m ,s kvant sonlariga ega bo’lgan ikkita elektron bitta kvant holatida bo’lishi mumkin emas. mendeleev davriy sistemasining to’ldirilishida pauli prinsipi asosiy rol o’ynaydi. 4. atom yadrosining tarkibi rezerford tajribalaridan …

5 / 14

1h3. yadrodagi neytronlar soni o’zgarmaydigan yadrolar guruhiga izotonlar deyiladi. masalan: 1h3, 2he4, 3li7, 4be8. massa soni o’zgarmasdan qoladigan yadrolar guruhiga izobarlar deyiladi. masalan: 1h3, 2he3, 18az40, 20ca40. 5. yadroning bog’lanish va solishtirma bog’lanish energiyasi. yadro kuchlari yadroning massalarini eng aniq o’lchash natijalari shuni ko’rsatadiki, yadrroning tinchlikdagi massasi m uni tashkil qilgan protonlar bilan neytronlarning tinchlikdagi massalari yig’indisidan hamisha kichik bo’ladi: . (5.1) yadroni alohida nuklonlarga to’liq ajratish uchun zarur bo’lgan energiya yadroning bog’lanish energiyasi deyiladi va u quyidagi ifodadan topiladi: (5.2) bunda - massa defekti deb ataladi va u (5.3) dan topiladi. (5.3) dan foydalanib (5.2) ni ko’rinishini (5.4) ga o’zgartiramiz. bitta nuklonga to’g’ri keluvchi yadroning bog’lanish energiyasi yadroning solishtirma bog’lanish energiyasi ( ) deyiladi. (5.5) nuklonlar o’rtasida ta’sir etuvchi va yadroning turg’unligini ta’minlovchi kuchlarga yadro kuchlari deyiladi. yadro kuchlari gravitatsion va elektromagnit ta’sirlashuv kuchlaridan farqli o’laroq, o’ziga xos kuchlar bo’lib hisoblanadi. 6. radioaktivlik hodisasi. radioaktiv yemirilish turlari va zaralari …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "atom fizikasi"

atom fizikasi. reja: 1. atom tuzilishi nazariyasiga kirish 2. to’lqin-zarra dualizmi. lui-de-broyl gipotezasi. kvant mexanikasi haqida tushuncha 3. eletron spini. atom sistemasini xarakterlovchi kvant sonlari. pauli prinsipi kirish fizika - asosiy tabiiy fanlarning biri bo’lib, u jonsiz tabiatning qonunlarini o’rganadi. tabiatda sodir bo’ladigan hodisa va jarayonlar ma’lum qonunlar asosida ro’y beradi. bu hodisalar va ularning qonuniyatlari orasidagi bog’lanishni o’rganish har bir fanning asosiy vazifasidir. fizika sohasiga asosan, jismlarning o’zaro ta’siri va ularning harakat qonunlari hamda elektromagnit va yorug’lik bilan bog’langan hodisalar, atom va uning yadrosini o’rganish kiradi. ammo fizika fanining aniq chegarasini hozirgi vaqtda ko’rsatish qiyin. chunki har bir yangi ochilgan v...

This file contains 14 pages in DOC format (133.0 KB). To download "atom fizikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: atom fizikasi DOC 14 pages Free download Telegram