atom yadrosi

DOC 18 pages 217.0 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 217.0 KB

File type DOC

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

atom yadrosi reja: 1. atom yadrosining tarkibi. 2. yadro kuchlari va ularning xossalari. 3. yadro massasi va bog’lanish inergiyasi. 4. tabiiy radioaktivlik. sun’iy radioaktivlik. 5. radioaktivlik qonunlari. 1. atom yadrosining tarkibi. atom markazida yadro joylashgan va uning atrofida turli orbitalar bo'yicha elektronlar tinimsiz harakat qiladi. atom yadrosi atomning markaziy qismida joylashgan bo'lib, proton va neytronlardan tashkil topgan. atomning ichki tuzilishi qanday? - bu savol xx asr boshlarigacha yechilmay keldi. shu davrga qadar faqat atomning o'lchami 10- 8 sm atrofida ekanligi, musbat va manfiy zarralar esa atom ichida muallaq harakatda ekanligi, hamda elektron massasi atom massasiga nisbatan bir necha ming marta kichik bo'lishligi ma'lum edi, xolos. yana bir elementar zarra - neytronni 1932-yil chedvik aniqladi. shundan so'ng fizik d.d.ivanenko va nemis olimi v.geyzenberg bir-biridan mustaqil ravishda atom yadrosi proton va neytronlardan tashkil topgan, degan fikrni ilgari surdilar. shu tariqa atom yadrosining proton-neytron modeli yaratildi. proton va neytronning birgalikdagi nomi nuklon deb …

2 / 18

on yoxud neytronning spini 1/2 ga teng deyilganda, nuklon spinining ixtiyoriy yo'nalishga (masalan tashqi magnit maydon yo'nalishiga) proyektsiyasi ga teng ekanligini tushunishimiz lozim. proton va neytronlar xususiy magnit momentlarga ham ega, ularning qiymatlari quyidagicha: (r = + 2,79 (ya (n = ( 1,91 (ya bu ifodadagi yadrolar va zarralarning magnit momentlarini o'lchash uchun qo'llaniladigan va yadroviy magneton deb ataluvchi kattalik. bu tushuncha bor magnetoniga qiyoslab kiritilgan. agar bor magnetoni ifodasining maxrajidagi elektron massasi me o'rniga proton massasi mr qo'ysak, yadroviy magnetonning ifodasi hosil bo'ladi: d.i.mendeleyev davriy jadvalidagi elementlarning tartib nomeri z shu element atomi yadrosining zaryadini aniqlaydi. yadrodagi nuklonlar soni, ya'ni yadro tarkibidagi barcha protonlar soni z va barcha neytronlar soni n ning yig’indisi z + n = a yadroning massa soni deyiladi. yadrolarni belgilashda elementning ximiyaviy simvolidan foydalanib, simvolning yuqoridagi o'ng tomonida yadroning massa soni yoziladi. masalan: li7, au197 va hokazo. ba'zan simvolning pastki chap tomonida elementning tartib nomeri …

3 / 18

biga kiruvchi nuklonlarning orbital va xususiy momentlarining vektor yig’indisi shaklida aniqlanadi. yadrolar spinlarining qiymatlari z va n larning toq va juftligiga bog’liq: · z va n lari juft sonlar bilan ifodalangan barcha yadrolar (bunday yadrolar juft-juft yadrolar deb ataladi) ning spinlari nolga teng. · z va n lari toq sonlar bilan ifodalangan yadrolar (bunday yadrolar toq-toq yadrolar deb yuritiladi) ning spinlari butun sonli qiymatlarga (masalan 0,1,2,…) ega bo'ladi. · nuklonlarning umumiy soni a=z+n toq sonli qiymatlar bilan aniqlanadigan yadrolar (z-toq, n-juft, yoki aksincha, bo'lishi lozim) ning spinlari 1/2, 3/2, 5/2 va hokazo qiymatlarga teng bo'ladi. yadroning magnit momentini yadro tarkibidagi nuklonlar xususiy magnit momentlarining vektor yig’indisi tarzida ifodalash mumkin emas. bu fikrimizning isboti tariqasida h2 (deyteriy) yadrosi ustida mulohaza yuritaylik. h2 yadrosi bitta proton va bitta neytrondan tashkil topgan. uning spini 1 ga teng. bundan proton va neytronning spinlari bir xil yo'nalishga ega (chunki 1/2+1/2=1), degan xulosaga kelamiz. u holda …

4 / 18

2. yadro kuchlari va ularning xossalari. nuklonlar orasidagi o’zaro gravitatsion tortishish kuchi demak, bu aqlga sig’maydi. chunki tortishish kuchi juda kichik. ikkita proton orasida o’zaro tortishish kuchi, ular orasidagi kulon ta’sir ichida ham 1036 marta kichik. bu kuch kulon kuchi ham bo’lishi mumkin emas. chunki yadrodagi protonlar orasida tortishish emas, balki itarishish kuchlari mavjud bo’lishi kerak. proton va elektrneytral neyton hamda neytron – neytron orasida umuman kulon ta’sir bo’lishi mumkin emas. bundan tahsqari, elektr xarakteriga ega atomdagi elektronning energiyasi ev lar tartibida bo’lsa, yadrodagi nuklonlarning energiyasi undan million marta kattaligini oldingi mavzuda qayd etdik. bularning hammasi, yadroda bizga noma’lum bo’lgan boshqa kuch mavjud, degan xulosaga kelishimizga sabab bo’ldi. yadroni kulon kuchi ta’sirida parchalanib ketishidan saqlab turadigan bunday tortishish kuchlari yadro kuchlari deyiladi. 3. yadro massasi va bog’lanish inergiyasi. turli kimyoviy elementlar izotoplarining massalari mass-spektrometr deb ataluvchi qurilmalar yordamida yetarlicha aniqlik bilan o'lchanadi. mass-spektrometrlarning tuzilishi rasmda tasvirlangan. ion manbaida (im) jism …

5 / 18

radiusi u tezla-tuvchi potentsial bilan aniqlanadi. shuning uchun tezlatuvchi potentsial-ni asta-sekin o'zgartirib, ion orbita-sining radiusini kamera radusiga moslashtirish mumkin. natijada ionlar d3 to'siqdagi tirqishdan o'tib e elektrometrga tushadi, bu esa o'z navbatida elektrometr tokining qiymatini keskin oshishiga sabab bo'ladi. (2.4) ifodadan foydalanib ion massasi aniqlanadi. yadro massasi haqida axborot olish uchun ion massasidan uning tarkibidagi barcha elektronlar massalalarini ayirish kerak, albatta. mass-spektrometrlar yordamida olingan ma'lumotlar shuni ko'rsatadiki, yadroning massasi uning tarkibidagi nuklonlar massalarining yig’indisidan kichik. masalan, he4 yadrosining massasi 4,001523 m.a.b. ga teng. bu yadro ikki proton va ikki neytrondan tashkil topgan. bu nuklonlarning umumiy massasi 2 mr + 2 mn = (2 ( 1,007276 + 2 ( 1,008665) m.a.b. = 4,031882 m.a.b. ga teng. demak, he4 yadrosining massasi uning tarkibidagi nuklonlarning umumiy massasidan (m = (2mr+ 2mn) - mne4 = (4,031882 - 4,001523) m.a.b. = 0,030359 m.a.b. qadar kichik. bu muammoni qanday tushunmoq kerak. mazkur savolga javob berish uchun …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "atom yadrosi"

atom yadrosi reja: 1. atom yadrosining tarkibi. 2. yadro kuchlari va ularning xossalari. 3. yadro massasi va bog’lanish inergiyasi. 4. tabiiy radioaktivlik. sun’iy radioaktivlik. 5. radioaktivlik qonunlari. 1. atom yadrosining tarkibi. atom markazida yadro joylashgan va uning atrofida turli orbitalar bo'yicha elektronlar tinimsiz harakat qiladi. atom yadrosi atomning markaziy qismida joylashgan bo'lib, proton va neytronlardan tashkil topgan. atomning ichki tuzilishi qanday? - bu savol xx asr boshlarigacha yechilmay keldi. shu davrga qadar faqat atomning o'lchami 10- 8 sm atrofida ekanligi, musbat va manfiy zarralar esa atom ichida muallaq harakatda ekanligi, hamda elektron massasi atom massasiga nisbatan bir necha ming marta kichik bo'lishligi ma'lum edi, xolos. yana bir elementar zarra - ...

This file contains 18 pages in DOC format (217.0 KB). To download "atom yadrosi", click the Telegram button on the left.

Tags: atom yadrosi DOC 18 pages Free download Telegram