buddaviylik dinining tarixiy ildizlari

DOCX 16 pages 1.1 MB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.1 MB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

o‘zbekistonda buddaviylik dinining tarixiy ildizlari (qaratepa, fayoztepa, dalvarzintepa) va hozirgi zamon reja kirish i. buddaviylikning o‘zbekiston hududiga kirib kelishi ii. buddaviylik yodgorliklari va arxeologik topilmalar 1. qaratepa majmuasi 2. fayoztepa yodgorligi 3. dalvarzintepa shaharchasi iii. buddaviylikning o‘zbekiston madaniyatiga ta’siri iv. hozirgi zamonda buddaviylik izlari va ularni o‘rganish xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish buddaviylik — dunyodagi eng qadimiy diniy-falsafiy tizimlardan biri bo‘lib, uning shakllanishi miloddan avvalgi vi asrda hindiston hududida sodir bo‘lgan. bu din asoschisi siddhartha gautama, ya’ni budda deb tanilgan donishmanddir. u insonni azob-uqubatlardan xalos etish, ruhiy poklanish va tinchlikka erishish yo‘lini targ‘ib qilgan.buddaviylik g‘oyalari qadimgi davrlarda markaziy osiyoga, xususan, hozirgi o‘zbekiston hududiga ham kirib kelgan. kushonlar davrida (milodiy i–iii asrlar) buddaviylik dini keng tarqalib, yirik ibodatxonalar, monastirlar va san’at markazlari paydo bo‘lgan. ayniqsa, termiz atroflaridagi qaratepa, fayoztepa va dalvarzintepa yodgorliklari buddaviylik madaniyatining muhim markazlariga aylangan.bu davrda o‘zbekiston hududi sharq va g‘arbni bog‘lovchi buyuk ipak yo‘li chorrahasida joylashgani sababli turli dinlar, …

2 / 16

hindistondan boshlab, osiyo qit'asining turli mintaqalariga tarqalgan eng muhim diniy va madaniy oqimlardan biri bo‘lib, uning o‘zbekiston hududiga kirib kelishi milodiy i asrga to‘g‘ri keladi. bu jarayon, ayniqsa, kushon imperiyasi davrida kuchaygan bo‘lib, o‘rta osiyo, jumladan hozirgi o‘zbekistonning janubiy qismlari, savdo yo‘llari va madaniy almashinuv orqali buddaviylikning markaziy markazlaridan biriga aylangan. buddaviylikning tarqalishi nafaqat diniy ta’sir ko‘rsatgan, balki san’at, arxitektura va falsafiy tafakkurga ham katta ta’sir o‘tkazgan. ushbu bobda buddaviylikning dastlabki manbalari, tarqalish yo‘llari, kushonlar davridagi rivojlanish sharoitlari hamda xitoy, hindiston va o‘zbekiston o‘rtasidagi diniy-madaniy aloqalarni batafsil ko‘rib chiqamiz. buddaviylikning dastlabki manbalari va tarqalish yo‘llari buddaviylikning o‘zbekiston hududiga kirib kelishining asosiy manbalari hindistonning shimoliy viloyatlaridan, xususan gandxara mintaqasidan kelgan missionerlar va savdogarlar faoliyati bilan bog‘liq. milodiy i asr boshlarida, aşoka imperatori davridan beri mavjud bo‘lgan buddaviylik missionerlik harakati o‘rta osiyoga yetib kelgan. bu jarayonning asosiy yo‘llari ipak yo‘li deb atalgan savdo karvonlari orqali amalga oshirilgan bo‘lib, ular hindistonning shimoli-sharqiy qismlaridan, …

3 / 16

, ya’ni baktriya va sog‘diyaga tarqatgan. baktriya, hozirgi o‘zbekistonning janubi va afg‘onistonning shimoli bo‘ylab joylashgan bo‘lib, u yerda yunon-baktriya madaniyati bilan buddaviylik aralashib, gandxara san’ati deb atalgan noyob uslubni yaratgan. bu uslubda yunon haykaltaroshligi va hindu-budda ramzlari birlashgan, natijada o‘zbekiston hududida topilgan stupalar va monastirlar shu ta’sirni aks ettiradi.tarqalish yo‘llarining yana bir muhim jihati dengiz va quruqlik savdo yo‘llarining o‘zaro bog‘lanishi edi. hindistondan kelgan budda missionerlari, masalan, lokakshema kabi taniqli shaxslar, ipak yo‘li orqali o‘rta osiyoga yetib kelib, u yerdagi mahalliy aholi orasida diniy markazlar tashkil etgan. o‘zbekiston hududida, xususan surxon vodiysida, buddaviylikning dastlabki izlari milodiy i asrga oid bo‘lib, ular arxeologik qazishmalar orqali tasdiqlangan. masalan, termiz yaqinidagi joylarda topilgan budda haykallari va stupa poydevorlari shuni ko‘rsatadiki, bu din savdo karvonlari bilan birga kelib, mahalliy zoroastriylik va yunon madaniyati bilan aralashgan. buddaviylikning tarqalishida ayollarning roli ham katta bo‘lgan, chunki monastirlarda ayol rahibalar faoliyati haqida ma’lumotlar mavjud, bu esa dinning ijtimoiy …

4 / 16

ekiston hududi buddaviylikning sharqiy va g‘arbiy shakllari o‘rtasidagi ko‘prik vazifasini o‘tagan. kushonlar davrida buddaviylikning rivojlanish sharoitlari kushon imperiyasi (milodiy i-iii asrlar) buddaviylikning o‘zbekiston hududida gullab-yashnashi uchun eng qulay sharoitlarni yaratgan davr bo‘lib, bu imperiya kanishka imperatori rahbarligida o‘zining cho‘qqisiga chiqqan. kushonlar, yueji qabilalarining vorislari sifatida, hindistonning shimolini egallab, baktriya va sog‘diyani o‘z nazoratlariga olganlar. bu imperiyaning markaziy qismi hozirgi o‘zbekiston va afg‘oniston bo‘ylab joylashgan bo‘lib, u yerda buddaviylik nafaqat davlat dini, balki madaniy va iqtisodiy omil sifatida qabul qilingan. kanishka (milodiy 127-150 yillar) buddaviylikning katta homiysi bo‘lib, u peshovarda o‘tkazgan iv buddist konsil orqali dinning ta’limotlarini standartlashtirgan va uni o‘rta osiyoga tarqatgan.rivojlanish sharoitlarining asosiy omillaridan biri savdo va harbiy ekspansiya edi. ipak yo‘li kushonlar davrida gullab-yashnagan bo‘lib, bu yo‘l orqali hindistondan kelgan budda san’ati va matnlari o‘zbekiston hududiga olib kelingan. termiz kabi shaharlar savdo markazlari bo‘lib, u yerda monastirlar qurilgan va rahiylar ta’lim olgan. kushonlarning diniy bag‘rikengligi ham muhim: ular …

5 / 16

g barqarorligini ta’minlagan. o‘zbekiston hududida, xususan surxon vodiysida, kushonlar davriga oid 12 dan ortiq monastir topilgan bo‘lib, ularning har biri dinning rivojlanish bosqichlarini aks ettiradi.madaniy sharoitlar ham alohida e’tiborga loyiq. kushonlar davrida sanskrit va prakrit tillari ilmiy va diniy til sifatida ishlatilgan, bu esa buddaviylik matnlarining o‘rta osiyoda saqlanishini ta’minlagan. kanishka saroyida budda san’ati ustaxonalari tashkil etilgan bo‘lib, ular o‘zbekiston hududiga ham ta’sir ko‘rsatgan. rivojlanishning ijtimoiy jihati esa rahiblar jamiyatining shakllanishi: monastirlarda nafaqat diniy ta’lim, balki tibbiyot va falsafa o‘qitilgan. kushonlar davrining oxirida, milodiy iii asrda, buddaviylik o‘zbekiston hududida mustahkam o‘rin egallagan bo‘lib, keyingi davrlarda ham ta’sirini saqlab qolgan. xitoy, hindiston va o‘zbekiston o‘rtasidagi diniy-madaniy aloqalar xitoy, hindiston va o‘zbekiston o‘rtasidagi diniy-madaniy aloqalar buddaviylikning tarqalishida markaziy rol o‘ynagan bo‘lib, bu aloqalar ipak yo‘li orqali amalga oshirilgan. hindiston buddaviylikning tug‘ilgan joyi bo‘lsa, o‘zbekiston uning o‘rta osiyodagi ko‘prigi, xitoy esa sharqiy tarqalish markazi bo‘lgan. kushon imperiyasi bu uch mintaqa o‘rtasidagi aloqalarni kuchaytirgan, …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "buddaviylik dinining tarixiy ildizlari"

o‘zbekistonda buddaviylik dinining tarixiy ildizlari (qaratepa, fayoztepa, dalvarzintepa) va hozirgi zamon reja kirish i. buddaviylikning o‘zbekiston hududiga kirib kelishi ii. buddaviylik yodgorliklari va arxeologik topilmalar 1. qaratepa majmuasi 2. fayoztepa yodgorligi 3. dalvarzintepa shaharchasi iii. buddaviylikning o‘zbekiston madaniyatiga ta’siri iv. hozirgi zamonda buddaviylik izlari va ularni o‘rganish xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish buddaviylik — dunyodagi eng qadimiy diniy-falsafiy tizimlardan biri bo‘lib, uning shakllanishi miloddan avvalgi vi asrda hindiston hududida sodir bo‘lgan. bu din asoschisi siddhartha gautama, ya’ni budda deb tanilgan donishmanddir. u insonni azob-uqubatlardan xalos etish, ruhiy poklanish va tinchlikka erishish yo‘lini targ‘ib qilgan.buddaviyli...

This file contains 16 pages in DOCX format (1.1 MB). To download "buddaviylik dinining tarixiy ildizlari", click the Telegram button on the left.

Tags: buddaviylik dinining tarixiy il… DOCX 16 pages Free download Telegram