islom oqimlari va yo‘nalishlarining paydo bo‘lishi sabablari

DOCX 15 стр. 387,6 КБ Бесплатная загрузка

15 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 387,6 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 15

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 15

islom oqimlari va yo‘nalishlarining paydo bo‘lishi sabablari, e’tiqodidagi bo‘linishlarning sabablari va oqibatlari reja kirish i. islomdagi ilk bo‘linishlarning tarixiy asoslari ii. asosiy oqim va yo‘nalishlar iii. e’tiqodiy bo‘linishlarning sabablari iv. bo‘linishlarning oqibatlari xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish islom dini vii asrda arabiston yarim orolida paydo bo‘lib, qisqa vaqt ichida keng hududlarga tarqaldi. dastlab musulmonlar yagona e’tiqod va maqsad atrofida birlashgan edilar. ammo muhammad (s.a.v.) vafotidan so‘ng siyosiy, ijtimoiy va dini tafovutlar yuzaga keldi.xalifalik masalasi, hokimiyat uchun kurash, qur’on va hadislarning turlicha talqini musulmonlar o‘rtasida bo‘linishlarga sabab bo‘ldi. shu tariqa, tarixda turli oqim va yo‘nalishlar — sunniylik, shialik, xorijiylik, so‘fiylik kabi diniy yo‘nalishlar shakllandi.bu bo‘linishlar faqat diniy emas, balki siyosiy va madaniy jarayonlarga ham chuqur ta’sir ko‘rsatdi. mazkur jarayonlar natijasida islom dunyosida boy ilmiy, falsafiy va ma’naviy meros vujudga keldi, biroq ummat birligiga putur yetdi. shu sababli, islom oqimlari va yo‘nalishlarining paydo bo‘lish sabablari, e’tiqoddagi farqlar hamda ularning ijtimoiy oqibatlarini tahlil qilish …

2 / 15

oqimlariga, xususan sunniylik va shialikning ajralib turishiga zamin yaratgan. ushbu bo‘limda biz bu jarayonlarni batafsil ko‘rib chiqamiz, chunki ular islom tarixidagi birinchi fitnalarning (ichki nizolar) asosini tashkil etadi.xalifalik masalasidagi ixtiloflar islom ummatining eng og‘ir sinovlaridan biri bo‘ldi. payg‘ambar muhammad (s.a.v.) vafot etganida, madinada yig‘ilgan sahobalar orasida xalifa (payg‘ambar vorisi) kim bo‘lishi kerakligi haqida keskin bahslar yuz berdi. bir tomondan, abu bakr (r.a.), payg‘ambarining eng yaqin do‘sti va ishonchli yordamchisi sifatida nomzod bo‘ldi. u 632-yilda saqifa bani sa‘ida yig‘ilishida xalifalikni qo‘lga kiritdi. abu bakrning xalifaligi davrida (632–634) musulmonlar ridda urushlarida (murtadlar qo‘zg‘oloni) g‘alaba qozondi va islomning birligini saqlab qoldi. uning rahbarligi ostida musulmon armiyasi suriya va iroqqa yurish qildi, bu esa islomning tez tarqalishiga yordam berdi. abu bakrning xalifaligi haqida sunnat tarixchilari, masalan, ibn ishoq va tabariy kabi mualliflar ijobiy baho berishadi, chunki u ummatni parokandalikdan saqlab qoldi.biroq, bu qaror ko‘pchilikning roziligini olmadi. ali ibn abu tolib (r.a.), payg‘ambarining amakivachasi va …

3 / 15

ida islom imperiyasi kengaydi: fors va vizantiya imperiyalariga qarshi g‘alabalar qozonildi. umar qattiq adolat va tartibni o‘rnatdi, ammo uning o‘limi (xalifalik uchun kurashda o‘ldirilgan) yangi ixtiloflarni keltirib chiqardi. usmon ibn affon (r.a.) (644–656) xalifaligi esa eng ko‘p tanqidlarga duch keldi. u banu umaviylar oilasidan bo‘lganligi sababli, qarindoshlarini yuqori lavozimlarga tayinlashi ijtimoiy norozilikni kuchaytirdi. misr, kufa va bosradan kelgan isyonchilar 656-yilda usmonni o‘ldirdi, bu esa ummatni yanada bo‘ldi. usmonning o‘limi aliyga xalifalikni topshirishga olib keldi, ammo bu qaror ham tinchlik keltirmadi. siffin jangi (657-yil) ali va muoviya o‘rtasidagi nizoni keskinlashtirdi, unda xorijiy harakati paydo bo‘ldi.bu ixtiloflar shunchaki shaxsiy emas, balki chuqur siyosiy va ijtimoiy ziddiyatlarning natijasi edi. siyosiy raqobat dastlabki xalifalar davrida arab qabilalari o‘rtasidagi hokimiyat uchun kurash shaklida namoyon bo‘ldi. masalan, abu bakr va umar davrida qabila rahbarlari markaziy hokimiyatga bo‘ysunishga majbur bo‘ldi, ammo usmon davrida umaviylar oilasining ustunligi boshqa qabilalarni norozi qildi. ijtimoiy ziddiyatlar esa yangi islomiy jamiyatning qadimgi …

4 / 15

ushlar bo‘lgan, ammo payg‘ambar (s.a.v.) ularni “ummat” tushunchasi ostida birlashtirdi. biroq, xalifalik davrida qabila sadoqati qayta tiklandi. banu xoshim (ali tarafdorlari) va banu umaviylar (muoviya tarafdorlari) o‘rtasidagi qabila raqobati siyosiy bo‘linishga aylandi. qabila tizimi xalifalikni merosxo‘rlik (nasab) asosida hal qilishni talab qilardi, shuning uchun shialar ali oilasini (ahl al-bayt) haqli voris deb bilishdi. aksincha, sunniylar xalifani ijtimoiy tanlov (bay’at) orqali saylashni himoya qilishdi. bu tizimning ta’siri keyingi asrlarda ham davom etdi: masalan, abbasiy xalifaligi (750-yildan) ham qabila ittifoqlariga asoslandi.ushbu tarixiy asoslar islomning dastlabki 30 yilida (fitna davri) ummatni ikkiga bo‘ldi. siffin va jahra janglari (657–661) minglab musulmonlarning hayotiga zomin bo‘ldi va aliyga qarshi xorijiylar alohida guruh bo‘lib ajraldi. bu bo‘linishlar nafaqat siyosiy, balki teologik ham bo‘ldi: kim xalifa bo‘lishi mumkinligi haqidagi bahslar “haqiqiy musulmon” tushunchasini o‘zgartirdi. natijada, islomning birligi zaiflashdi, ammo bu jarayon yangi oqimlarning paydo bo‘lishiga zamin yaratdi. tarixchilar bu davrni “rashidun xalifaligi” (to‘g‘ri yo‘l ko‘rsatuvchilar) deb atashadi, chunki …

5 / 15

unniylik: asosiy tamoyillar, to‘rt mazhab (hanafiya, shofi’iya, molikiya, hanbaliya). sunniylar “sunna va jamoa ahlilari” deb ataladi, ya’ni payg‘ambar (s.a.v.) sunnasiga va ummat jamiyatiga amal qiluvchilar. ularning asosiy tamoyillari – xalifalikni ijtimoiy tanlov (shura va bay’at) orqali hal qilish, qur’on va sunnani asosiy manba deb bilish, sahobalarni hurmat qilish. sunniylik ix–x asrlarda shakllandi, ammo ildizlari rashidun xalifaligiga borib taqaladi. sunniylar aliy hamda abu bakr, umar va usmonni teng hurmat qiladi, ammo xalifalik tartibini qabul qiladi.sunni fiqhining (huquqshunosligi) to‘rt mazhabi – hanafiya, shofi’iya, molikiya va hanbaliya – islom huquqiy tizimining asosini tashkil etadi. hanafiya mazhabi abu hanifa (699–767) tomonidan asos solingan bo‘lib, asosan iroqda (kufa) rivojlangan. u qiyos (analogiya) va ray (shaxsiy fikr)ga katta e’tibor beradi, bu esa uni eng moslashuvchan qiladi. hanafiya o‘rta osiyo, hindiston va turkiyada keng tarqalgan; masalan, o‘zbekistonda bu mazhabning ta’siri kuchli. abu hanifa sahobalar orasidagi ixtiloflarni hurmat qilgan va fiqhni amaliy hayotga moslashtirgan.shofi’iya mazhabi muhammad ibn idris …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 15 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "islom oqimlari va yo‘nalishlarining paydo bo‘lishi sabablari"

islom oqimlari va yo‘nalishlarining paydo bo‘lishi sabablari, e’tiqodidagi bo‘linishlarning sabablari va oqibatlari reja kirish i. islomdagi ilk bo‘linishlarning tarixiy asoslari ii. asosiy oqim va yo‘nalishlar iii. e’tiqodiy bo‘linishlarning sabablari iv. bo‘linishlarning oqibatlari xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish islom dini vii asrda arabiston yarim orolida paydo bo‘lib, qisqa vaqt ichida keng hududlarga tarqaldi. dastlab musulmonlar yagona e’tiqod va maqsad atrofida birlashgan edilar. ammo muhammad (s.a.v.) vafotidan so‘ng siyosiy, ijtimoiy va dini tafovutlar yuzaga keldi.xalifalik masalasi, hokimiyat uchun kurash, qur’on va hadislarning turlicha talqini musulmonlar o‘rtasida bo‘linishlarga sabab bo‘ldi. shu tariqa, tarixda turli oqim va yo‘nalishlar — sunniylik, shialik, xoriji...

Этот файл содержит 15 стр. в формате DOCX (387,6 КБ). Чтобы скачать "islom oqimlari va yo‘nalishlarining paydo bo‘lishi sabablari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: islom oqimlari va yo‘nalishlari… DOCX 15 стр. Бесплатная загрузка Telegram