radioaktivlik

PPT 30 pages 445.5 KB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 445.5 KB

File type PPT

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

slayd 1 mavzu: radioaktivlik. * tashqi ta’sirsiz,ma’lum elementlarni o’zida mujassamlashtirgan moddalarning o’z-o’zida ko’rinmaydigan murakkab tuzilishga ega bo’lgan nurlarni chiqarishga tabiiy radioaktivlik deyiladi. uran tuzlarining tabiy radioaktivligini 1896-yilda fransuz olimi bekkerel ochgan. radioaktiv moddalar chiqaradigan nurlanish murakkab tuzilishga egadir.agar radioaktiv nurlanishning ingichka dastasini magnit maydonidan o’tkazilsa, dasta parchalanadi: a-nurlar,a-zarrachalar - sust eguluvchan musbat zarrachalar oqimi; b-nurlar,b-zarrachalar - kuchli eguluvchan manfiy zarrachalar oqimi; g-nurlar,g-zarrachalar – egilmaydigan neytral zarrachalar oqimi; a,b,g- nurlar har xil o’tish va ionizatsiyalash qobiliyatiga egadir.g – nurlarning o’tish qobiliyati maksimal bo’lib, a- nurlarniki minimaldir.g – nurlarning ionizatsiyalash qobiliyati minimal bo’lib, a – nurlarniki maksimaldir. a,b,g – nurlarning barchasini faqat bir necha radioaktiv elementlarni o’zida mujassamlashtirgan birikmalar nurlatadi. toza radioaktiv elementlar alohida a- yoki b nurlarni chiqaradi,bu g- nurlanish bilan sodir bo’ladi,faqat g-nurlanishning kuzatilishi juda kam uchraydi. radioaktivlik yadro ichidagi jarayon hisoblanadi. tabiy radioaktivlik jarayoniga faqat yadroni,masalan,neytronlar bilan nurlantirib ta’sir ko’rsatish mumkin. a – nurlar geliy yadrosi bo’lib,uni tajribada rezerford …

2 / 30

iy . radon parchalanib poloniy va geliyni beradi va h.k. a- radioaktivlikda yadroning zaryadi 2ta birlikka kamayadi, massa soni esa 4birlikka kamayadi. parchalanish maxsuloti mendelyeyev jadvaliga 2ta katakka chapga joylashadi. parchalanishning umumiy sxemasi: b-parchalanish 3xil bo’ladi: elektron, pozitron va e-yutish. elektron parchalanishda massa soni(a) massa soni o’zgarmaydi,zaryadi bir birlikka ortadi,mendelyeyev jadvalida o’ngga bitta katak surilish ro’y beradi: n →p+b- +v (antineytrino) pozitron parchalanishda massa soni o’zgarmaydi.zaryadi bir birlikka kamayadi: zxa →z-1ya+-1b0+0 misol p →n+b+ +v (neytrino) e-yutish (elektron yutish ).bu tur radioaktivlik shundan iborarki, yaro tomondan atomning ichki elektronlaridan birini tutib olib,yadrodagi protonni neytronga aylanishi bilan sodir bo’ladi. zxa+-b0 →z-1ya p +-b0 = n+v misol; 4be7 +-b0 →3li7 a- zarrachalarning energiyasi diskret, shuning uchun uning energiya spektri chiziqli bo’ladi. b – zarrachalarning energiyasi o dan egacha mumkin bo’lgan barcha qiymatlani qabul qiladi,shuning uchun energiya spektri tutashdir. qaysi ichki sathdan yadro tomondan elektronni tutib olishiga qarab k-tutish, l- tutish va x.k.larni …

3 / 30

i qizlik deyiladi. tug’dirishni boshlang’ich elementi boshtug’diruvchi deyiladi. 3ta tabiiy va 1ta sun’iy radioaktiv oilasi ma’lum.(neptuniya oilasi) qizlik yadroning va a-zarrachaning tinchlikdagi massa yig’indisi onalik yadroning tinchlikdagi massasidan kichik bo’lib, ularning tinchlikdagi energiyalariga nisbatan ham shunday deyish mumkin. bu energiyalarning farqi a-zarracha va qizlik yadroning kinetik energiyasiga tengdir. radioaktiv parchalanishning asosiy qonuni radioaktiv parchalanish ehtimollik hodisadir ya’ni barqaror bo’lmagan yadroning qachon parchalanishini oldindan aniq aytib bo’lmaydi. shuning uchun uni faqat statistikbaholash mumkin. dt vaqt intervalida dn yadro parchalanadi deylik. bu son - dtga, shuningdek n – radioaktiv yadrolarning umumiy soni proporsionaldir: dn=-λndt λ-parchalanish doimiysi,uni parchalanish ehtimolligi deyiladi va u turli radioaktiv moddalar uchun har xil bo’ladi. (-) ishora dn λ2 boshlang’ich radioaktiv yadrolarning soni -n0 bir xil. yarim parchalanish davrlari gorizontal punktir chiziqlar bilan kesishgan nuqtalardan topiladi. n=n0e-λt formulada n=n0/2, t=t deb hosil bo’lgan munosabatni logarifimlab, natijada t=ln2/ λ=0,69/ λ hosil qilinadi. bu formulada yarim parchalanish davri bilan parchalanish ehtimolligi …

4 / 30

rganizmga radionuklidlarni (nishonlangan atomlarni) kiritish va schyotchiklar yoki gamma-topograflar yordamida ularning joylashishini va aktivligini aniqlash usulidir (masalan, qalqonsimon bez kasalliklarida unga radioaktiv yod 53j125 yoki 53j131 larni kiritilishi). avtoaradiografiya – diagnostika usuli bo’lib, unda radionukleotidlarni mos kelgan joylarda to’qimalarga joylashtirilgan fotoemulsiyada iz qoldirishi yani fotosuratini olish hisoblanadi. fotoemulsiya gistologik kesimda surkaladi va proyav- kadan keyin mikroskopda ko’riladi. * asas ionlovchi nurlanishlarning organizmga salbiy ta’siri va nur kasalligini rivojlanishi ular ta’sirini miqdoriy baholashga, natijada atom fizikasida ilmiy yo’nalishini vujudga kelishiga olib keldi,u dozimetriya deb nom oldi. dozimetriya – yadro fizikasi va o’lchash texnikasining bir bo’limi bo’lib, unda ionlovchi nurlanishlarning moddalarga ta’siri, shuningdek ularni o’lchash usullari va qurilmalari o’rganiladi. yutilish ,ekspozitsion va ekvivalent dozalar bir-biridan farqlanadi. dyu- yutilish dozasi deb, nurlanish energiyasini nurlantirilgan modda massasiga nisbatiga aytiladi. dyu- nurlanish turiga, zarrachalar energiyasiga moddaning tuzilishiga va nurlantirish vaqtiga proporsionaldir. dozani vaqtga nisbati doza quvvati –ryu deyiladi. yutilish dozasining si sistemasidagi birligi (j/kg),uni 1 …

5 / 30

gi birligi 1rentgen (r). 1r=2,58*10-4 kl/kg ekspozitsion dozaning quvvati : p0=do/t[1a/kg] va [1r/c] yutilish va ekspozitsion doza orasida bog’lanish mavjud: dyu=ƒdo,bunda ƒ - o’tish koeffisenti bo’lib,u nurlantiradigan moddaga,foton energiyasiga bog’liq. suv va odam tanasining yumshoq to’qimalari uchun ƒ =1, shuning uchun rad lardagi yutilish dozasi son jihatdan rentgenlarda ifodalanuvchi ekspozitsion dozaga tengdir . berilgan nurlanish turi uchun uning biologik ta’siri shuncha ko’p bo’ladi, yutilish dozasi qancha ko’p bo’lsa,lekin har xil nurlanishlar yutilish dozasi bir xil bo’lganda ham har xil ta’sir ko’rsatish mumkin. bunda rentgen va g-nurlar ta’sirida yuzaga keladigan biologik effektlarni boshqa har xil nurlanish yuzaga keltirgan effektlar bilan solishtirish qabul qilingan . e’tiboringiz uchun rahmat!

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "radioaktivlik"

slayd 1 mavzu: radioaktivlik. * tashqi ta’sirsiz,ma’lum elementlarni o’zida mujassamlashtirgan moddalarning o’z-o’zida ko’rinmaydigan murakkab tuzilishga ega bo’lgan nurlarni chiqarishga tabiiy radioaktivlik deyiladi. uran tuzlarining tabiy radioaktivligini 1896-yilda fransuz olimi bekkerel ochgan. radioaktiv moddalar chiqaradigan nurlanish murakkab tuzilishga egadir.agar radioaktiv nurlanishning ingichka dastasini magnit maydonidan o’tkazilsa, dasta parchalanadi: a-nurlar,a-zarrachalar - sust eguluvchan musbat zarrachalar oqimi; b-nurlar,b-zarrachalar - kuchli eguluvchan manfiy zarrachalar oqimi; g-nurlar,g-zarrachalar – egilmaydigan neytral zarrachalar oqimi; a,b,g- nurlar har xil o’tish va ionizatsiyalash qobiliyatiga egadir.g – nurlarning o’tish qobiliyati maksimal bo’lib, a- nurlarnik...

This file contains 30 pages in PPT format (445.5 KB). To download "radioaktivlik", click the Telegram button on the left.

Tags: radioaktivlik PPT 30 pages Free download Telegram