qutadg'ubilig

PPTX 16 pages 541.4 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 541.4 KB

File type PPTX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

slayd 1 yusuf xos xojib “qutadg’u bilig” asari reja: yusuf xos hojib hayot yo’li. «qutadg’u bilig» qo’l yozma nusxalari. dostonning mazmuni va tuzilishi. hokimiyat va hukmdor talqini. ijtimoiy tabaqalar sharhi. yusuf xos hojibning hayoti va faoliyati haqida ma’lumot beruvchi yagona manba uning «qutadg’u bilig» («saodatga yo’llovchi bilim») dostonidir. bu doston hijriy yil hisobi bilan 462 (melodiy 1069g’70) yilda yozilgan. avtor dostonning muqaddimasida yoshi ellikdan oshganini ta’kidlaydi. shunga qarab yusuf xos hojib xi asrning 20-yillari arafasida tug’ilgan, deb ayta olamiz. yusuf xos hojibning vatani-balasog’un (quz o’rda) xi-xii asrlarning yirik savdo-sotiq hamda madaniy markazlaridan biri edi. bu shahar ikki marta qoraxoniylarning poytaxti ham bo’lgan edi. atroflicha bilim olgan yusuf xos hojib o’z davrining peshqadam donishmandlaridan biri bo’lib etishdi. u fors-tojik va arab tillarini, badiiy adabiyotni, tarix, astronomiya, geometriya, matematika, tabiiyot, geografiya va boshqa fanlarni o’rgandi. u buyuk olimlarning ayrim axloqiy va falsafiy qarashlarini, medisinaga doir mulohazalarini targ’ib qildi, zamondoshlarini geometriya kabi fanlarni …

2 / 16

bilan shuhrat qozondi. «qutadg’u bilig»ning muqaddimasida ko’rsatilishicha, doston o’z davrida keng shuhrat qozongan, turkiy tildagi eng yaxshi asar deb baholangan va turli joylarda turli nom bilan yuritilgan. chinliklar «adabul-muluk» (deb) ot berdilar. mochin malikaning nadimlari «oyinul-mamlakat» (deb) atadilar, mashriqliklar «ziynatul-umaro» deb aytadilar, eronliklar «shohnomai turkiy» dedilar, shuningdek, ba’zilar «pandnomai muluk» debdilar, turonliklar «qutadg’u bilig» deb aytibdilar. «qutadg’u bilig»ning qo’l yozma nusxalari va nashri «qutadg’u bilig»ning uch qo’l yozma nusxasi ma’lum. bu nusxalar «vena» (yoki «hirot»), «qohira» va «namangan» nusxalari deb yuritiladi. «qutadg’u bilig»ning birinchi nusxasi xix asrning 20-yillarida istambulda topildi. bu nusxa xv asrda-1439 yilda hirotda hasan qara sayil shams tomonidan uyg’ur yozuvi bilan ko’chirilgan. qo’l yozmani topgan olim xammer purgshtall uni venadagi qirollik kutubxonasiga topshiradi. shuning uchun bu nusxa «hirot» yoki «vena» nusxasi deb yuritiladi. «qutadg’u bilig»ning ikkinchi qo’l yozma nusxasi 1896 yilda qohirada topildi. bu nusxa (xv asr) arab yozuvida ko’chirilgan bo’lib, u hirot nusxasidan birmuncha farq qiladi. …

3 / 16

to’rt asosiy masala qo’yilgan va bu masalalar majoziy obrazlar qiyofasida mujassamlashtirilgan «qutadg’u bilig» jami namangan nusxasida 6500 baytga 13000 misraga yaqin bo’lib, u 73 fasl-bobga bo’lingan. o’n bir bobi dostonning muqaddimasi bo’lib, muqaddima xudoga, payg’ambarga va to’rt xalifaga bag’ishlangan tardision boblardan tashqari, yoz tavsifi va bug’raxon madhi, 7 sayyora va 12 burj, til odobi va bilimning foydasi kabi masalalarga bag’ishlangan boblarni o’z ichiga oladi. dostonning asosiy qismi 12-bobdan, kuntug’di degan hukmdorning ta’rifi bilan boshlanadi. dostonda quyidagi voqea hikoya qilinadi: kuntug’di degan odil podsho bo’lib, uning shon-shavkati va shuhrati yaqin va uzoq o’lkalarga yoyilgan ekan. oytuldi degan oqil bir kishi uning xizmatiga kirish istagi bilan poytaxtga kelibdi. u musofirlikning azob-uqubatlarini chekibdi hamda yor-do’st, tanish-bilish orttiribdi. oyto’ldi ko’samish (istanilgan) degan do’stiga musofir bo’lib kuntug’di poytaxtiga kelishining sabablarini so’zlab beribdi. ko’samish unga madad berib, kuntug’dining xos hojibi bilan tanishtiribdi. oyto’ldi kuntug’dining saroyiga borib, uning suhbatida bo’libdi. oyto’ldini yoqtirgan kuntug’di uni saroyga xizmatga olibdi. …

4 / 16

zaro aloqalarini bayon etadi, burch va vazifasi, yurish-turishi va xulq-atvori haqida o’git berdi, turli kasb-korlarga, xususan, dehqonchilik, hunarmandchilik va chorvachilikka doir juda boy so’z va terminlarni ishlatadi. obrazets teksta vtoroy uroven tretiy uroven chetvertiy uroven pyatiy uroven yusuf xos hojib hunarmandlar haqida so’zlar ekan, ular «juda zarur kishilardir... temirchi, tikuvchi, etikchi, suvchi, egarchi, toshchi, o’qchi, kamonchilarning foydasi katta. ularni sanay berib so’zim uzayib ketdi... bu dunyoga ular yaxshilik keltiradilar. ular juda ko’p ajoyib narsalarni ishlaydilar»,-deydi. chorvadorlarni esa shoir qimiz, sut, jun, suzma, pishloq kabi mahsulotlarni etishtirib beruvchi kishilar sifatida taqdirlaydi. obrazets teksta vtoroy uroven tretiy uroven chetvertiy uroven pyatiy uroven modomiki, dehqonlar, hunarmandlar va chorvadorlar jamiyatning moddiy boyliklarini ishlab chiqarar ekanlar, albatta, hukmron doiralar ular bilan yaqinda aloqada bo’lishi, ularning mehnat faoliyatini qo’llab-quvvatlashi lozim. hokim sinfning hayotiy manfaatlari ham shuni talab qiladi. yusuf xos hojibning hukmron tabaqalar oldiga qo’ygan qator talablari (o’qimishli bo’lish, ilm-fan ahllariga homiylik qilish, davlatning qonun-qoidalariga to’la …

5 / 16

qiladi, olimlarni ulug’laydi, davlat boshliqlarini, ilm-fan ahllarini saroyga jalb etishga, ulardan ta’lim olishga va ularning maslahatlari bilan ish ko’rishga chaqiradi. yusuf xos hojibning fikricha, hukmdor mamlakatni o’z qilichi va siyosati bilan boshqarsa, olimlar el-yurtni aql va donish bilan boshqaradilar, unga yo’l ko’rsatadilar. shunga ko’ra, shoir kishilarni podaga, olimlarni yo’l boshlovchiga o’xshatadi: bular ul suruk qo’yqa arkach soni, qoyuv boshlasa, sursa yo’lcha ko’ni. (bular qo’y suruki orasidagi serka kabidirlar, (toki) qo’yni boshlasa, to’g’ri yo’l bo’ylab olib borsa. ilm-nur, olimlar mash’aldorlardir: ular ilmi bo’ldi budunqa yo’la, yorusa yo’la tunla ozmas yo’l-a, (ularning ilmi xalqqa mash’al bo’ldi, mash’al yorisa, tunda yo’ldan adashilmaydi.) binobarin, olimlarni sevmoq, ularga hurmat bilan yondashmoq va bilimlarini o’rganishga tirishmoq zurar: ularni qatig’ sav, og’irla so’zin, biliglarni o’gran, o’kush yo izin. (ularni qattiq sev, so’zlarini qadrla, ko’pmi yoki ozmi (ularning) bilimlarini o’rgan). obrazets teksta vtoroy uroven tretiy uroven chetvertiy uroven pyatiy uroven axloq va odob haqida «qutadg’u bilig» didaktik dostoni …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qutadg'ubilig"

slayd 1 yusuf xos xojib “qutadg’u bilig” asari reja: yusuf xos hojib hayot yo’li. «qutadg’u bilig» qo’l yozma nusxalari. dostonning mazmuni va tuzilishi. hokimiyat va hukmdor talqini. ijtimoiy tabaqalar sharhi. yusuf xos hojibning hayoti va faoliyati haqida ma’lumot beruvchi yagona manba uning «qutadg’u bilig» («saodatga yo’llovchi bilim») dostonidir. bu doston hijriy yil hisobi bilan 462 (melodiy 1069g’70) yilda yozilgan. avtor dostonning muqaddimasida yoshi ellikdan oshganini ta’kidlaydi. shunga qarab yusuf xos hojib xi asrning 20-yillari arafasida tug’ilgan, deb ayta olamiz. yusuf xos hojibning vatani-balasog’un (quz o’rda) xi-xii asrlarning yirik savdo-sotiq hamda madaniy markazlaridan biri edi. bu shahar ikki marta qoraxoniylarning poytaxti ham bo’lgan edi. atroflicha bilim olgan yusu...

This file contains 16 pages in PPTX format (541.4 KB). To download "qutadg'ubilig", click the Telegram button on the left.

Tags: qutadg'ubilig PPTX 16 pages Free download Telegram