burhoniddin marg'inoniyning diniy-falsafiy qarashlari

DOCX 11 pages 466.8 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 466.8 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

mirzo ulug’bek nomidagi o’zbekiston milliy universiteti mustaqil ish mavzu: burhoniddin marg'inoniyning diniy-falsafiy qarashlari ijtimoiy fanlar fakulteti sotsiologiya yo’nalishi sirtqi bo’limi *-kurs talabasi bajardi: _____________ tekshirdi : _____________ toshkent – 2025 mavzu: burhoniddin marg'inoniyning diniy-falsafiy qarashlari reja: 1. kirish. 2. asosiy qism. 2.1. burhoniddin marg'inoniy hayoti va ilmiy faoliyati. 2.2. asarlari va ularning ahamiyati. 2.3. diniy-falsafiy qarashlari. 3. “al-hidoya” asarida falsafiy tafakkur. 4. marg'inoniy merosining bugungi kundagi ahamiyati. 5. al-marginoniy va hanafiya maktabining rivoji. 6. xulosa. 7. foydalanilgan adabiyotlar. 1. kirish markaziy osiyo islom ilmlari rivojida o'zining beqiyos hissasini qo'shgan allomalardan biri burhoniddin marg'inoniy bo'lib, u diniy-fiqhiy bilimlar bilan bir qatorda falsafiy tafakkur sohibi sifatida ham tanilgan. uning asarlari bugungi kunda ham ilm-fan va dini tafakkur sohasida muhim manba bo'lib xizmat qilmoqda. 2. asosiy qism 2.1. burhoniddin marg'inoniy hayoti va ilmiy faoliyati burhoniddin margʻinoniy (toʻliq ismi abulhasan ali ibn abubakr ibn abduljalil al-fargʻoniy al-rishtoniy al-margʻinoniy) (1123.23.9, rishton tumani, dahbet qishlogʻi — …

2 / 11

zariy asar edi, undan amaliy jihatdan foydalanish qiyin boʻlgan. shu sababli burhoniddin margʻinoniyning oʻzi 8 jildli sharh — „kifoyat ul-muntahiy“ („yakunlovchilar uchun tugal taʼlimot“)ni yozishga karor qilgan. keyinchalik bu kitobi asosida „kitob al-hidoya“ (qisqacha nomi „hidoya“ — „toʻgʻri yoʻl“)ni yaratadi (1178). burhoniddin margʻinoniy bu kitobda oʻsha zamonlarda moʻminmusulmonlar duch keladigan dolzarb hayotiy masalalar, jumladan oilaviy va ijtimoiy munosabatlar, mulkchilik, savdo-sotiq, jinoyat va jazo, insonning burch va masʼuliyatlariga taalluqli juda koʻp murakkab muammolarni islomiy huquq nuqtai nazaridan hal etib berdi. mazkur kitob nafaqat movarounnahrda, balki butun islom sharqida bir necha tillarga tarjima etilib maʼlum va mashhur boʻlib ketdi. bu kitob fiqh ilmi boʻyicha eng aniq, izchil, mukammal asar boʻlgan. undan asrlar davomida islom huquqshunosligi boʻyicha nufuzli huquqiy manba — asosiy qoʻllanma sifatida foydalanilgan (qarang hidoya). shu sababli alloma nafaqat ulamolar, balki oddiy xalq orasida ham „hidoyat yoʻlining sarboni“ deya katta hurmat-eʼtibor topdi. burhoniddin valmilla (islom dinining dalili, isboti) degan sharafli nomga …

3 / 11

yati ochib berilgan. burhoniddin margʻinoniyning oʻzi hayoti davomida ana shunday insoniy fazilatlarga amal qilib yashadi. ilmu urfon yoʻlidagi fidoyiligi, kamtarligi oʻz asarlarida bir“on marta ham „men“ degan soʻzni ishlatmay, „bu zaif banda aytadi“, deya hokisorlik bilan izoh berishida ham koʻrinib turadi. 2.2. asarlari va ularning ahamiyati burhoniddin marg'inoniy tomonidan yozilgan asarlar islom huquqi, aqidasi, va diniy-falsafiy tafakkur sohalarida katta ahamiyatga ega. u quyidagi asarlar bilan tanilgan: "bidayat al-mubtadi" – bu asar marg‘inoniy tomonidan hanafiy fiqhining asosiy qoidalarini qisqacha tarzda bayon qilish uchun yozilgan. u "al-kifoya" va "al-mukhtasar" kabi qadimgi manbalar asosida yozilgan bo‘lib, o‘z davrida o‘quv dasturi sifatida keng qo‘llanilgan."al-hidoya" – bu asar "bidayat al-mubtadi"ning kengaytirilgan va sharhlangan shakli bo‘lib, hanafiy fiqhining eng muhim manbalaridan biri sanaladi. asar juda puxta mantiqiy asoslarda yozilgan bo‘lib, musulmon olamida asrlar davomida madrasalarda asosiy darslik sifatida foydalanilgan. u fiqhiy masalalarni chuqur tahlil qilish, boshqa mazhablar bilan solishtirish, dalillarni keltirish uslubida yozilgan."kitab al-tajnis wal-mazid" – …

4 / 11

bu paytda buxoro, samarqand, termiz kabi shaharlar islom dunyosining yirik ilmiy markazlari bo‘lib, bu yerda fiqh, hadis, tafsir, mantiq, falsafa va boshqa diniy-ilmiy fanlar chuqur o‘rganilgan. ayniqsa, qoraxoniylar va saljuqiylar davrida ilm-fan rivojiga katta e’tibor qaratilgan. al-marginoniy ana shu ilmiy muhitda voyaga yetgan va ta’lim olgan. uning zamondoshlari orasida ham mashhur olimlar bo‘lgan: najmuddin an-nasafiy (aqida ilmi), fahruddin ar-roziy (falsafa va kalom), abu bakr al-kosoniy (fiqh) kabi. ular bilan aloqada bo‘lgan yoki ularning ishlari bilan tanish bo‘lgan, bu esa uning tafakkurini shakllantirishda muhim rol o‘ynagan. al-marginoniy diniy qarashlarida aqidaga sodiqlik bilan bir qatorda aqlga ham muhim o‘rin beradi. uning asosiy g‘oyalari quyidagilardan iborat: · aql va vahiy o‘rtasidagi muvozanat: marginoniy aqlni diniy qonunlarni tushunishda vosita sifatida tan oladi, biroq u aql vahiyga (qur’on va sunnatga) zid bo‘lmasligi kerak, deb hisoblaydi. · adolat va axloq: u har bir huquqiy hukmning adolat tamoyillariga mos bo‘lishi kerakligini ta’kidlaydi. uning fikricha, har bir musulmon …

5 / 11

’tadil nuqtai nazar sifatida qadrlanadi. huquqiy fikr va axloqiy yondashuv. marg'inoniy fiqhiy hukmlarni faqat qonuniy emas, balki axloqiy asoslar bilan birga izohlashga intilgan. shaxs huquqlari, ijtimoiy adolat, mulkka egalik masalalari uning asarlarida axloqiy mezonlar asosida bayon qilingan. maturidiylik bilan aloqasi. marg'inoniy maturidiy aqidaviy maktabiga yaqin bo‘lgan. bu maktab aql va iymonni uyg‘unlashtirish tarafdori bo‘lib, marg'inoniy asarlarida bu ruh seziladi. islom huquqi va falsafasi orasidagi bog‘liqlik. al-marginoniyning ilmiy qarashlarida fiqh va falsafa, ya’ni amaliy huquqiy bilimlar bilan chuqur diniy-falsafiy tafakkur o‘rtasida uzviy bog‘liqlik mavjud. u islom huquqini faqatgina tashqi qonunlar to‘plami sifatida emas, balki ma’naviy, axloqiy va ijtimoiy qadriyatlarni mujassam etgan murakkab tizim sifatida ko‘rgan. al-marginoniy uchun fiqh qonunlarning shakliy bajarilishigina emas, balki ularning ruhiy va axloqiy mazmuni, insonning niyati va jamiyatdagi o‘rni bilan ham bog‘liq bo‘lgan tushuncha edi. u shariat qoidalarini qur’on va sunnat asosida ishlab chiqishda aql va tafakkurni muhim vosita deb bilgan, lekin bu vosita vahiyga zid kelmasligi …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "burhoniddin marg'inoniyning diniy-falsafiy qarashlari"

mirzo ulug’bek nomidagi o’zbekiston milliy universiteti mustaqil ish mavzu: burhoniddin marg'inoniyning diniy-falsafiy qarashlari ijtimoiy fanlar fakulteti sotsiologiya yo’nalishi sirtqi bo’limi *-kurs talabasi bajardi: _____________ tekshirdi : _____________ toshkent – 2025 mavzu: burhoniddin marg'inoniyning diniy-falsafiy qarashlari reja: 1. kirish. 2. asosiy qism. 2.1. burhoniddin marg'inoniy hayoti va ilmiy faoliyati. 2.2. asarlari va ularning ahamiyati. 2.3. diniy-falsafiy qarashlari. 3. “al-hidoya” asarida falsafiy tafakkur. 4. marg'inoniy merosining bugungi kundagi ahamiyati. 5. al-marginoniy va hanafiya maktabining rivoji. 6. xulosa. 7. foydalanilgan adabiyotlar. 1. kirish markaziy osiyo islom ilmlari rivojida o'zining beqiyos hissasini qo'shgan allomalardan biri burhoniddin marg'i...

This file contains 11 pages in DOCX format (466.8 KB). To download "burhoniddin marg'inoniyning diniy-falsafiy qarashlari", click the Telegram button on the left.

Tags: burhoniddin marg'inoniyning din… DOCX 11 pages Free download Telegram