oksidlash reaksiyasi to'g'risida

DOCX 12 pages 1.1 MB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.1 MB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

amaliy mashg`ulot-3. mavzu: kondensatsiya reaktsiyalari va ularning turlari. metallorganik birikmalar. turlari. olinishi. xossalari. organik birikmalarning oksidlanish-qaytarilish reaktsiyalari. aromatik uglevodorodlarda boradigan elektrofil va nukleofil almashinish reaktsiyalari. diazobirikmalarning olinishi va kimyoviy xossalari. geterosiklik birikmalarning nomlanishi. reja: 1. kondensatsiya reaktsiyalari va ularning turlari. metallorganik birikmalar. turlari. olinishi. xossalari. 2. organik birikmalarning oksidlanish-qaytarilish reaktsiyalari. 3. aromatik uglevodorodlarda boradigan elektrofil va nukleofil almashinish reaktsiyalari. 4. diazobirikmalarning olinishi va kimyoviy xossalari. 5. geterosiklik birikmalarning nomlanishi. oksidlash reaksiyasi to‘g‘risida marganets, qo‘rg‘oshin, kobalt tuzlari katalizatorligida uglevodorodlarni havo kislorodi bilan oksidlash sanoat ahamiyatiga ega bomgan reaksiyadir. bu reaksiya yordamida sanoatda n-butandan sirka kislota, izopropilbenzoldan bir vaqtning o‘zida fenol va atseton, toluoldan benzoy kislota ishlab chiqariladi. misol tariqasida toluolni oksidlash jarayonining qanday borishini ko‘rib chiqamiz. chirchiq shahridagi “kaprolaktam” zavodida ishlab chiqariladigan kapron xomashyosi bomgan kaprolaktam benzoy kislotadan olinadi. benzoy kislota esa toluolni kobalt atsetat [co(ch3coo)2] katalizatori ishtirokida havo kislorodi bilan oksidlab olinadi: oraliq mahsulotlar sifatida benzil spirti va benzaldegid hosil …

2 / 12

llarda br-, ch3-,-so3h kabi guruhlar ham elektrofll reagent tomonidan siqib chiqariladi. aromatik yadrodagi vodorodning elektrofll almashinish reaksiyalariga quyidagi misollarni keltirish mumkin: vodoroddan farq qiluvchi o`rinbosarlarning elektrofil almashinishiga quyidagi misoilarni keltirish mumkin: bu reaksiyalar ko‘pincha, aromatik yadroda almashinayotgan guruhdan tashqari yana bir yoki bir nechta elektronodonor guruhlar mavjud bo`lganda sodir bo'ladi. misol tariqasida quyidagi reaksiyani keltirish mumkin: aromatik yadroda sodir bo'ladigan elektrofll almashinish uchun ikki bosqichli mexanizm va se2 belgi qabul qilingan: π -kompleks tez hosil bo`lgani uchun u umumiy reaksiya tezligiga ta`sir qilmaydi. reaksiyaning energetik diagrammasi quyidagi ko'rinishga ega: reaksiya birinchi bosqichining mahsuloti q reaksiya o‘tish holatining modeli sifatida qo‘llaniladi. u karbokation yoki π-kompleksdir. aromatik birikmalar asosliligi bilan elektrofll almashinish reaksiyasi tezligi o`rtasidagi proporsionallikning borligi bu xulosaga asos bo‘ladi. benzol va metil benzol lami 0°c da sirka kislota eritmasidagi xlorlash reaksiyasi tezligi bilan asoslilik o‘rtasidagi (qalin chiziq) va hcl bilan tegishli π-komplekslar (shtrix chiziq) o‘rtasidagi bog'liqlik grafigi buni yaqqol ifodalaydi: …

3 / 12

olatlari bir xil. shuning uchun benzol reaksiyaga kirishganda faqat bitta almashinish mahsuloti hosil bo`ladi. agar benzol halqasida bitta o`rinbosar bo`sa, u reaksiyaga kirishganda uchta mahsulot o-, m- va p-holatdagi almashinish mahsulotlari hosil bo`ladi. statistik jihatdan ularning foiz miqdorlari mos ravishda 40%, 40% va 20% bo`lishi kerak. ammo amalda ular bunday miqdorlarda hosil bo`lmaydi. yadrodagi elektron zichlikka ko`rsatadigan ta`siri bo`yicha o`rinbosarlar 5 guruhga bo`linadi. nukleofil almashinish reaksiyalarineng mexanizmlari vilan reaksiya mahsulotlari orasidagi bog`lanish a+ c ↔ b + d bimolekulyar nukleofil almashinish reaksiyasining tenglamasini ifodalaydi desak, uning umumiy tezligi bir-biri bilan raqobat qiluvchi to‘g‘ri va teskari reaksiyalar tezliklarining yig‘indisidan iborat bo‘ladi: agar tajribalar natijasida mahsulotlar shu tenglamaga muvofiq nisbat lardahosil bo‘lsa, reaksiyaning sn2 mexanizm bo‘yicha borayotganini isbotlaydi. agar tezlikni belgilovchi bosqichda oraliq mahsulot (masalan, karbokation) hosil bo‘lsa tenglama o‘z kuchini yo‘qotadi. oraliq mahsulot - karbokation yuqori energiyaga ega va shuning uchun uning selektivligi past. sn1 reaksiyadan sn2 ga o'tganda selektivlik ortadi. …

4 / 12

lan reaksiyaga kirishadi. komblyum qoidasi yordamida ikkita reaksiyaga kirishish markazi bo`lgan anionlar bilan boradigan reaksiya mahsulotlarini oldindan aytish mumkin. bunday anionlarga "s=n, "s-c=n, 0-n=0 va boshqalarmisol bo‘la oladi. bu anion lar ambident anionlar deb ataladi. misol tariqasida galoidalkillaming nitrit kislota tuzlari bilan reaksiyasini ko‘raylik: bu reaksiya uchun sn2 mexanizm bo‘yicha boradigan reaksiya sharoiti yaratilsa, nukleofil olzining kam elektron zichlikka ega bo`lgan, qut'olanuvchanligi katta atomi bilan reaksiyaga kirishadi. bunday atom nitrit ionida azot atomi bo‘lgani uchun reaksiyaning mahsuloti nitroalkan bo‘ladi. agar sn1 reaksiyaga sharoit yaratilsa, asosan reaksiya kislorod atomiga ketadi va alkilnitrit hosil bomadi. sn2 reaksiya sharoiti da: ch3-j + kno2 = ch3no2 + kj sn1 reaksiya sharoitida: (ch3)3cj + kno2 = (ch3)3cono + kj (ch3)3cj + -o-n=o = (ch3)3c-o-n=o + g yuqoridagi fikilarni benzol yadrosida turli xaraktyerdagi o‘rinbosarlari bo‘lgan benzilbromidlaming agno2 bilan reaksiya natijalari ham tasdiqlaydi. quyida shu ma’lumotlar berilgan. almashingan benzilbromidlaming agno2 bilan reaksiyasi natijalari jadvaldan ko‘rinib turibdiki, yadroda …

5 / 12

aridan foydalanib tushuntirish mumkin. bu mulohazalar reaksiyalami fazalararo kataliz sharoitida o‘tkazilganda ham o‘z kuchida qoladi. yuqorida ko‘rib o‘tilgan reaksiyalar to‘yingan uglerod atomidagi (ya’ni sp3- gibridlangan elektronli uglerod atomidagi) nukleofil almashinish reaksiyalaridir. to‘yinmagan galoid .birikmalarda -sp2-gibridlangan uglerod atomidagi nukleofil almashinish alifatik qatorda amalda sodir bo‘lmaydi. chunki ch2=ch-x ko‘rinishdagi birikmalarda x guruhning nukleofil almashinishi o‘miga qojsh bog‘ga birikish, polimerlanish reaksiyalari ketadi, chunki x-guruhi (masalan, c1-) uglerod atomiga mezomer ta’sir tufayli juda kuchli bog‘langan bo‘ladi: c sp2-hal ko￡rinishidagi aromatik galogenid birikmalarda benzol yadrosining barqarorliligi tufayli nukleofil almashinish sodir bo‘ladi, masalan: ammo bu reaksiya yuqori temperatura va bosim ostida qiyinlik bilan sodir bo‘ladi. nukleofil almashinishni osonlashtirish uchun galoid atomiga nisbatan o- va p-holatlarga kuchli elektronoakseptor guruhlar, masalan. -no2, -cn, so3h guruhlar kiritiladi. “no2“ guruhlar soni ko‘p bo‘lsa, masalan, 1,3,5-trinitrobenzolda,hatto vodorod atomini ham nukleofil almashtirish mumkin: benzol yadrosida elektronoakseptor guruhlar bo'lganda vodorod, galogen atomlari, sulfoguruh -so3h, nitroguruh -n02 lar nukleofil almashinishi mumkin. yadroda nukleofil almashinishni …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "oksidlash reaksiyasi to'g'risida"

amaliy mashg`ulot-3. mavzu: kondensatsiya reaktsiyalari va ularning turlari. metallorganik birikmalar. turlari. olinishi. xossalari. organik birikmalarning oksidlanish-qaytarilish reaktsiyalari. aromatik uglevodorodlarda boradigan elektrofil va nukleofil almashinish reaktsiyalari. diazobirikmalarning olinishi va kimyoviy xossalari. geterosiklik birikmalarning nomlanishi. reja: 1. kondensatsiya reaktsiyalari va ularning turlari. metallorganik birikmalar. turlari. olinishi. xossalari. 2. organik birikmalarning oksidlanish-qaytarilish reaktsiyalari. 3. aromatik uglevodorodlarda boradigan elektrofil va nukleofil almashinish reaktsiyalari. 4. diazobirikmalarning olinishi va kimyoviy xossalari. 5. geterosiklik birikmalarning nomlanishi. oksidlash reaksiyasi to‘g‘risida marganets, qo‘rg‘oshin, ko...

This file contains 12 pages in DOCX format (1.1 MB). To download "oksidlash reaksiyasi to'g'risida", click the Telegram button on the left.

Tags: oksidlash reaksiyasi to'g'risida DOCX 12 pages Free download Telegram