shajarayi turk

PPTX 19 pages 1017.4 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1017.4 KB

File type PPTX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

name of presentation abulg’oziy bahodirxon va uning “shajarayi turk” asari reja: abulg’oziy bahodirxonning ilmiy merosi va uning o’rganilishi. 1 abulg’oziy bahodirxon va uning shajarayi turk asari 2 abulg’oziyning so’zlar etimologiyasi haqidagi qarashlari. 3 xulosa abulgʻozi bahodirxon abulgʻozi bahodirxon (1603.23.8, urganch-1664. 4, xiva) – xiva xoni (1643–1664), shayboniylar sulolasidan, tarixchi va tabib. abulgʻozi bahodirxonning ogʻalari habash sulton va elbars sulton otalari arab muhammadxonni yengib, uni qum qalʼasiga qamadilar. otasining tarafdorlari boʻlgan katta ogʻasi asfandiyor eronga, abulgʻozi bahodirxon esa buxoroga imomqulixon huzuriga qochdi. 1623-yilda akasi asfandiyorxon xiva taxtini egallagach, abulgʻozi bahodirxon urganchga hokim qilib tayinlandi. lekin asfandiyorxon bilan oʻrtalarida nizo chiqib, abulgʻozi bahodirxon 1627-yilda qozoq xoni eshimxon huzuriga qochdi; keyin ikki yil toshkent hokimi tur-sunxon bilan birga boʻldi. koʻp oʻtmay, turkmanlarning taklifiga binoan u yana xorazmga qaytdi. asfandiyor uni xiva hokimi qilib tayinlashga majbur boʻldi. 1 629-yilda turkmanlar eronga tobe boʻlgan niso va durunni bosib oldilar. asfandiyorxon eron bilan munosabatlarning tamoman jiddiylashib …

2 / 19

rda ishtirok etgan. abulgʻozi 1644-yilda xorazm taxtini egallaydi, 20 yil hukmronlik qiladi, 1664-yil aprelda vafot etadi. hayoti xvii asrda yashab ijod qilgan abulg’oziy bahodirxon xorazm saltanatida o’z sulolasining shonu shavkatini saqlash yo’lida tinimsiz kurash olib borgan toj sohibi bo’lish bilan birga, sharq xalqlari tarixi, madaniyati, tili va adabiyotining o’tkir bilimdoni, ilm-fanga chuqur e'tiqod qo’ygan, o’z ona tilining sofligi uchun tolmas kurashchi, nodir me'moriy yodgorliklarning yuzaga kelishida bevosita homiylik qilgan ma'rifatparvar davlat arbobi abulg’oziy bahodirxon (1603-1664) abulg’oziy bahodirxon nomi ijodkor-olim sifatida xvii asr madaniy hayotida alohida mavqega va rutbaga ega. u “shajarai tarokima” va “shajarai turk”, “manofe'ul-inson” (“inson uchun foydali tadbirlar”) kabi tarixiy-badiiy hamda tabiblikka oid nodir asarlar yozdi. bu asarlar abu rayhon beruniy nomidagi sharqshunoslik institutining qo’lyozmalar fondida inv. №7668 (“shajarai turk”), inv. №1223 (“shajarai tarokima”), inv. №4017 (“manofe'ul-inson”) raqamlari ostida saqlanmoqda. abulg’oziy bahodirxonning «shajarai tarokima» asari yarim afsonaviy xususiyatga ega bo’lsa-da, mahalliy xalqlarning kelib chiqishi va ularning qadimiy tarixiga …

3 / 19

pshirig’i bilan urganchlik ziyoli olimlardan biri mahmud ibn muhammad urganchiy asarning yozilmay qolgan 21 sahifasini nihoyasiga etkazadi. anushaxon bu to’g’rida asarning o’zida quyidagicha ma'lumot keltiriladi: “ma'lum bo’lsinkim, abulg’oziyxoni jannatmakon bu kitobni tasnif qilib yarmiga yetkanda xasta bo’ldilar. ul vaqtda o’g’ullarig’a vasiyat qilib tururlar kim, bu kitobni notamom qo’ymang, itmomig’a sa'yi qiling. ul sababdin abul muzaffar val mansur anushaxon ibn abulg’oziyxon marhum va mag’furat bu bandai bebizoat va kaminai beistito'atki mahmudiy ibn mullo muhammad zamon urganchiy bo’lg’ayman, bu kitobni itmomg’a etkur, deb hukm qildilar. agarchi banda bu amrni mushkulga loyiq va sazavor ermas erdim, andoq ham bo’lsa, bu hodisa nabavatki, al - ma'zurun turur, aning mazmunig’a amal qilib bu shahanshohi oliy joh hukmi birlan bilganimga loyiq bu kitobning itmomg’a tavajjuq qildim”. “shajarai turk” 1663-1664 yillarda yozilgan. asarning yozilishi sabablari to’g’risida muallifning o’zi quyidagilarni yozadi: “ammo bizning ota-aqalarimizning beparvoliq va xorazm xalqining bevuquflig’i, bu ikki sababdin, bizning jamoatimizning abdullaxonning otalari birlan bizning …

4 / 19

hun undan minnatdordir”. abulg’oziy bahodirxonning tarixiy asarlari xix asrdan boshlab rus va g’arbiy ovropa tarixchilari, etnograflari va tilshunoslarining diqqatini jalb etganini bu katta madaniy yodgorliklarning tarixiy va ilmiy ahamiyatining jahon ilm-fani zukkolari tomonidan e'tirof etilishi deb baholamoq joizdir. “shajarai turk” qozon shahrida 1825 yilda rumyantsev, 1854 yilda sablukov, 1871 yilda esa p.i.demezon tomonidan nashr etilgan. p.n.demezon bu asarni 1871-1874 yillar orasida frantsuz tiliga tarjima qiladi. asarning bu tarjimasi orqali abulg’oziyning nomi faqat frantsiyadagina emas, balki angliya va amerika xalqlari o’rtasida ham tanilishiga yordam beradi abulg’oziyxon nafaqat adib va tarixchi, balki yetuk tilshunos ham bo’lgan. u arab, fors, xitoy, mo’g’ul tillarini yaxshi bilgan. asarlarida toponimlar, antroponimlar, gidronimlar, etnonimlar etimologiyasi haqida so’z yuritib, ularning turli tillardagi nomlanishini ham qayd etadi. abulg’oziy bahodirxonning tilshunos olim sifatidagi faoliyati haqida ayrim kuzatishlar olib borilgan. shunday ishlardan biri qayum karimovning “abulg’oziyning tilga oid ba'zi qaydlari” nomli maqolasidir. olim ushbu maqolada: abulg’oziyxonning tarixiy asarlarida uchrovchi ayrim so’z …

5 / 19

oldimizda o’ldi. g’amxo’ri yo’q”, teb. o’g’ul o’kundi, otini qipchoq qo’ydi. qadim turk tilinda ichi qo’sh yog’ochni qipchoq derlar erkandur. aning uchun ul o’g’lon yog’och ichinda tug’di deb, otin qipchoq qo’ydilar. bu vaqtda ham ichi qo’sh yog’ochni qipchoq deytururlar”. shish – payg’ambar nomi. asarda bu nom quyidagicha izohlanadi: “shishning ma'nosi haybatulloh temak bo’lur”. anush - shish payg’ambarning o’g’li. bu nom quyidagicha izohlangan: “anushning ma'nosi sodiq temak bo’lur”. debboqo’yxon – “yofas avlodidan to’takning nabirasi, ablachaxonning o’g’li. o’lar vaqtinda o’g’li debboqo’yxonni o’rnida o’lturtdi. debning ma'nosi taxtning yeri, boqo’yning ma'nosi el ulug’i temak bo’lur”. kirayt: “kiraytning ma'nosi qora buran temak bo’lur. bir kishining etti o’g’li bor erdi. shundan tuqqanlarig’a kiraytlar tedilar”. arlat: “ikkilanchi o’g’li arlat. aning ma'nosi otaning sevar o’g’li temak bo’lur. arlat bir kishining oti turur. aning otasi ko’p sevar erdi. aning uchun arlat tedilar. barcha arlat eli aning nasli turur”. abulg’oziyxon o’z asarlarida so’zlar etimologiyasi haqda bahs yuritar ekan ularni mo’g’ul, xitoy, …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "shajarayi turk"

name of presentation abulg’oziy bahodirxon va uning “shajarayi turk” asari reja: abulg’oziy bahodirxonning ilmiy merosi va uning o’rganilishi. 1 abulg’oziy bahodirxon va uning shajarayi turk asari 2 abulg’oziyning so’zlar etimologiyasi haqidagi qarashlari. 3 xulosa abulgʻozi bahodirxon abulgʻozi bahodirxon (1603.23.8, urganch-1664. 4, xiva) – xiva xoni (1643–1664), shayboniylar sulolasidan, tarixchi va tabib. abulgʻozi bahodirxonning ogʻalari habash sulton va elbars sulton otalari arab muhammadxonni yengib, uni qum qalʼasiga qamadilar. otasining tarafdorlari boʻlgan katta ogʻasi asfandiyor eronga, abulgʻozi bahodirxon esa buxoroga imomqulixon huzuriga qochdi. 1623-yilda akasi asfandiyorxon xiva taxtini egallagach, abulgʻozi bahodirxon urganchga hokim qilib tayinlandi. lekin asfandiyorxon b...

This file contains 19 pages in PPTX format (1017.4 KB). To download "shajarayi turk", click the Telegram button on the left.

Tags: shajarayi turk PPTX 19 pages Free download Telegram