o'rtasiyo tarixi

PPTX 19 pages 115.2 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 115.2 KB

File type PPTX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

prezentatsiya powerpoint termiz davlat unversiteti tarix fakulteti 403-guruh talabasi bozorov shahriyorning tarixshunoslik va manbashunoslik fanidan tayyorlagan taqdimoti mavzu.o’zbekistonda o’rta asrlar tarixini o’rganilishi. reja . 1.o’rta asr o’zbek tarixshunostligi. 2.shayboniylar davri tarixshunostligi. 3. qo’qon va xiva xonliklari tarixshunostliklari. oʻrta asr oʻzbek tarixshunosligi — xv asrdan turkiy (chigʻatoy) tilda yozilgan tarixiy asarlar toʻplamidan iborat manbalar jamlanmasidir. zamonaviy tarixchilar oʻrta osiyo, jumladan, hozirgi oʻzbekiston hududi uchun xvi—xviii asrlar uchun soʻnggi oʻrta asrlar atamasini, xviii asr oxiridan esa “yangi davr” atamasini qoʻllashadi chigʻatoy tilida tarixiy asarlar yozishga birinchi urinishlar temuriylar davrida boʻlgan. amir temur saroyida bu tilda “tarixi xoni” nomli rasmiy yilnoma saqlangan. alisher navoiyning yozishicha, shoir lutfiy sharofiddin ali yazdiy qalamiga mansub “zafarnoma” asarining bir qismini turkiy tilga she’riy shaklda yozgan, biroq tarjimasi qoralamada qolgan[2]. zahiriddin muhammad bobur “boburnoma” deb nomlangan xotirotlarini joʻn turkiy tilda, andijon shevasiga yaqin tilda yozgan. keyinchalik xotirot katta shuhrat qozondi va koʻplab tillarga tarjima qilindi. biroq tarixiy asarlarning …

2 / 19

1467-yilda sulton abu said mirzo buyrugʻi bilan qatl etilgan. muhammad solih uzoq vaqt hirotda yashab, tahsil olgan. 1494-yildan samarqand amiri darvesh muhammad tarxon xizmatida boʻlgan. 1500-yildan shayboniyxonga xizmat qildi. shayboniyxon vafotidan keyin (1510) umrining oxirigacha ubaydullaxonning kotibi lavozimida faoliyat yuritdi. shayboniyxonga oʻzining “shayboniynoma” biografik she’rini bagʻishlagan. kitobdagi rivoyat shayboniyxonning tugʻilishidan boshlanib, 1505-yilgacha davom etadi. asarning ikki nusxasi saqlanib qolgan, biri vena shahrida, ikkinchisi sankt-peterburg davlat universiteti kutubxonasida saqlanadi. fors tilidagi “shayboniynoma” kitobi kamoliddin binoiy tomonidan yozilgan. yana bir muallif mulla shodiy ham shayboniyxon hayoti haqida hikoya qiluvchi “fathnoma” nomli she’r yozgan. muallifi nomaʼlum boʻlgan “tavorixi guzidayi nusratnoma” yilnomasi shayboniyxonga bagʻishlangan. kitobning birinchi qismida turklarning ajdodlari va chingizxon haqida ma’lumotlar berilgan. juvayniy, rashiduddin asarlari asosida tuzgan. bundan tashqari, muallif ulugʻbekga nisbat berilgan “tarixi ʻarba ulus” (“toʻrt ulus tarixi”) kompozitsiyasidan ham foydalangan. tarixda shayboniyxonning bobosi abulxayrxonning koʻchmanchi o'zbeklar davlatida taxtga oʻtirishi tasvirlangan. abulxayrxon vafotidan keyingi davr va shayboniy movarounnahrning zabt etilishi ayniqsa …

3 / 19

hgan[4]. shayboniyxon asarlar yozishda ilohiyotga oid turli asarlardan foydalangan. unda shayboniyxonning diniy masalalar boʻyicha oʻz qarashlari mavjud. muallif islom asoslari haqidagi oʻz gʻoyalari: gunohlarga tavba qilish, rahm-shafqat koʻrsatish, ezgu amallarni bajarishni oʻz ichiga olgan. shayboniyxon musulmon urf-odatlari va dindor musulmonlarning kundalik vazifalarini mukammal bilishini koʻrsatadi. shayboniyxon 1507-yilda oʻrta osiyo turkiy-chigʻatoy tilida “risolayi maorifi shayboniy” nomli nasriy asar yozgan. xurosonni qoʻlga kiritganidan soʻng koʻp oʻtmay va uning oʻgʻli muhammad temurga bagʻishlangan (qoʻlyozma istanbulda saqlanadi). asarda islom qonunlarini bilish zarurligi, bu ilmning hukmdor uchun foydalari haqida soʻz boradi. bu asarida shayboniyxon ham oʻzini ahmad yassaviy soʻfiylik taʼlimoti tarafdori sifatida koʻrsatdi shayboniyxon saroyida fors tilidagi tarixiy asarlarni turkiy tilga tarjima qilish ishlari olib borilgan. shunday qilib, binoiy oʻz buyrugʻi bilan “ajoyib al-maxluqot va gʻaroyib al-masnuot” kitobini arab tilidan turkiy tilga tarjima qiladi. shayboniyxonning vorislari davrida ham bu an’analar davom etgan. shayboniylarning mashhur tarixchilaridan biri abdulloh nasrullohiydir. toʻliq ismi — abdulloh ibn muhammad ibn …

4 / 19

fors tilida yozilgan. ali qora qunduziy (1786—1858), hakimxon toʻra (1802—?), niyoz muhammad xoʻqandiy (1803—?), muhammad solih toshkandiy (1830—?) kabi tarixchilar oʻz yilnomalarini shu tilda yozganlar. fors yilnomalarining oʻzbekcha tarjimalari kam. xix asrning ikkinchi yarmidagina oʻzbek tilida yirik tarixiy asarlar paydo boʻldi. bu kitoblarning aksariyati oʻzbek xalqining rossiya imperiyasining kengayishiga qarshi kurashi tarixiga bagʻishlangan. tarixchi mirzo olim ibn mirzo rahim toshkandiyning 1842—1875-yillarni qamrab olgan “ansob as-salotin va tavorix ul-xavoqin” (“sultonlarning kelib chiqishi va xoqonlar tarixi”) kitobi shular jumlasidandir. mulla olim maxdum xojaning “tarixi turkiston” (“turkiston tarixi”) tarixiy yilnomasi ham xuddi shunday mavzuga ega. rus askarlariga qarshi kurashda qoʻshinlarga boshchilik qilgan qoʻqon sarkardasi mingboshi alimqul xalq orasida nihoyatda mashhur edi. qoʻqonlik shoir va tarixchilar unga koʻplab asarlar, jumladan, mulla xolbek ibn muso andijoniyning “alimqul jangnomasi”, muhammad yunusning “jangnomayi alimqul mingboshi” asari alimqulga bagʻishlagan oʻzbek tarixshunosligining yuksak professional darajasiga erishish oʻzbek tarixchisi, shoiri, siyosatchisi, sharq tabobati boʻyicha mutaxassis, xorazm hukmdori abulgʻoziy bahodirxon (1603-1664) …

5 / 19

i”ning soʻnggi bobini tugatmay, ogʻir xastalikdan vafot etadi. u hikoyani 1644-yilgacha yetkazishga muvaffaq boʻladi. 1644-1663-yillar voqealarini qamrab olgan 9-bobning davomi anushaxonning topshirigʻiga koʻra boshqa tarixchi – mahmud ibn mulla muhammad urganchiy tomonidan yozilgan. xuddi shu tarixchi kitobning 1-4 bobini qaytadan yozgan[13]. “turklarning nasabnomasi”ning oʻzbek adabiyoti uchun ahamiyati shundaki, u chigʻatoy yozuvi an’anasining yuksak uslubidan foydalanmasdan, oʻzbeklarning umumiy shevasida yozilgan. muallifning oʻzi shunday yozgan edi: “hamma yaʼni olijanob va sodda xalq tushinsin deb men bu hikoyani turkiy tilda yozdim, asarimni besh yoshli bola ham tushuna oladi; tushunarli qilish uchun men chigʻatoy-turkiy, fors va arab tillaridan birorta ham soʻz qoʻshmadim”. a.k. borovkovning soʻzlariga koʻra, “bu yerda, siz koʻrib turganingizdek, bu yerda koʻproq uslublar kurashi — tarixchining oddiy uslubi va “chigʻatoy” yuqori uslubi haqida bormoqda yana bir xivalik tarixchi — shermuhammad munis xorazmiy (1778—1829) oʻzbeklarning yuz urugʻidan boʻlgan[16]. munis, avvalambor, atoqli oʻzbek shoiri va tarjimoni sifatida tanilgan. 1806-yilda eltuzarxon (1804-1806) buyrugʻi bilan xiva …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o'rtasiyo tarixi"

prezentatsiya powerpoint termiz davlat unversiteti tarix fakulteti 403-guruh talabasi bozorov shahriyorning tarixshunoslik va manbashunoslik fanidan tayyorlagan taqdimoti mavzu.o’zbekistonda o’rta asrlar tarixini o’rganilishi. reja . 1.o’rta asr o’zbek tarixshunostligi. 2.shayboniylar davri tarixshunostligi. 3. qo’qon va xiva xonliklari tarixshunostliklari. oʻrta asr oʻzbek tarixshunosligi — xv asrdan turkiy (chigʻatoy) tilda yozilgan tarixiy asarlar toʻplamidan iborat manbalar jamlanmasidir. zamonaviy tarixchilar oʻrta osiyo, jumladan, hozirgi oʻzbekiston hududi uchun xvi—xviii asrlar uchun soʻnggi oʻrta asrlar atamasini, xviii asr oxiridan esa “yangi davr” atamasini qoʻllashadi chigʻatoy tilida tarixiy asarlar yozishga birinchi urinishlar temuriylar davrida boʻlgan. amir temur saroyida b...

This file contains 19 pages in PPTX format (115.2 KB). To download "o'rtasiyo tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: o'rtasiyo tarixi PPTX 19 pages Free download Telegram