diqqatning mohiyati

DOCX 11 pages 56.0 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 56.0 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

4. mavzu: diqqat reja: 5.1. diqqatning mohiyati. 5.2. diqqatning fiziologik asoslari va psixologik nazariyalari. 5.3. diqqatning vazifalari va turlari. 5.4. diqqatning xossalari. 5.5. diqqatning rivojlanishi. adabiyotlar: 1. yugay a.x., mirashirova n.a. “obshaya psixologiya” – tashkent 2014 g. s.-194-205. 2. safayev n.s., mirashirova n.a., odilova n.g. “umumiy psixologiya nazariyasi va amaliyoti“ tdpu, 2013 y, b.79-90. blits-so’rov savollari 1. diqqat nima, uning belgilari nimalardan iborat? 2. diqqat asosida qanday fiziologiya asoslari yotadi? 3. diqqatning asosiy psixologik nazariyalari xususiyatlarini gapirib bering. 4. diqqatning qanday vazifalari va turlarini bilasiz? 5. diqqatning asosiy xossalari xususiyatlarini gapirib bering. 6. ixtiyoriy diqqat ixtiyorsiz diqqatdan nimasi bilan farq qiladi? 7. bolada diqqatning rivojlanishi haqida gapirib bering. tayanch tushunchalar: diqqat – psixik faoliyatning biror-bir ma’lum narsaga yo‘nalganligi va jamlanganligi. yo‘nalganlik - psixik faoliyatning tanlovchanlik tabiati, ob’ektni ixtiyoriy va beixtiyoriy tanlash. ixtiyorsiz diqqat - to‘satdan ta’sir qilgan biror sabab tufayli bizning hohishimizdan tashqari hosil bo‘ladigan diqqat. ixtiyoriy diqqat - oldindan …

2 / 11

higa asoslangan holda, diqqatni iroda va insonning faoliyati bilan bog‘laydilar.[1] diqqat hodisasini tushuntirishning murakkabligi, uning «toza» ko‘rinishda uchramasligidan iborat. diqqat o‘zining bilish mazmuniga ega emas, u faqat boshqa bilish jarayonlari faoliyatiga xizmat ko‘rsatadi. shuning uchun diqqatni bilish jarayonlarining o‘sish xususiyatlarini xarakterlovchi holat, psixofiziologik jarayon sifatida o‘rganish zarur. diqqat o‘zi nima? diqqat – bu psixik faoliyatning biror-bir ma’lum narsaga yo‘nalganligi va jamlanganligi. bu hayvonlar, shuningdek, inson diqqatlarining umumiy ta’rifi. insonga nisbatan diqqatni ma’lum ob’ektlarga inson diqqatining, bir vaqtning o‘zida boshqa ob’ektlardan chalg‘igan holda, yo‘nalganligi va jamlanganligi sifatida o‘rganish mumkin. bu ta’rifdan diqqatning ahamiyatga molik belgilari uning yo‘nalganligi va jamlanganligidan iborat ekanligi kelib chiqadi. psixik faoliyatning yo‘nalganligi ostida uning tanlash xususiyati, ya’ni, sub’ekt uchun ahamiyatli bo‘lgan aniq jismlar, hodisalarni atrof-muhitdan ajratib olish yotadi. yo‘nalganlik tushunchasiga, shuningdek, ma’lum vaqt oralig‘ida psixik faoliyatni saqlab qolish ham kiritiladi.[1] diqqatning boshqa xususiyati uning faoliyatga u yoki bu darajada chuqurlashganligini tushuntirib beruvchi jamlanganligidir. vazifa qanchalik murakkab bo‘lsa, …

3 / 11

ash esa – mashg‘ulotda chuqurlashish bilan bog‘liq. diqqatning inson psixik faoliyatida tutgan o‘rnini tushunish uchun o‘zingizni biror-bir jismlar guruhiga qarayotgandek tasavvur qiling. ko‘rish maydoningizning markazida joylashgan ba’zi bir jismlar aniqroq, ko‘rish maydoningizning chetida turganlari esa aksincha idrok etiladi. shunga o‘xshash hodisani ongimizga nisbatan ham tuzish mumkin: faoliyatimiz mohiyati ongimizning markazini egallagan bo‘ladi; ahamiyatga molik bo‘lmaganlari esa ongimizdan chetga surilib qoladi. lekin boshqacha ham bo‘lishi mumkin: siz qandaydir jismga qaragan holda, umuman, boshqa narsa haqida o‘y surasiz. bunda ongingizning «markaziy maydoni» ko‘rayotganingiz bilan emas, o‘ylayotganingiz bilan band bo‘ladi. ongimizni grafik tarzda tasvirlaydigan bo‘lsak, biri ikkinchisiga joylashgan ikki aylana ko‘rinishida chizish zarur. katta aylana aniq bo‘lmagan ong, kichik aylana esa, – aniq ong yoki diqqat deb ataladi.[2] psixik bilish jarayonlarining yo‘nalganligi va tanlash xususiyati diqqat bilan bog‘liq. diqqat bilan idrokning aniqligi va izchilligi, xotiraning mustahkamligi va tanlash xususiyati, aqliy faoliyatning yo‘nalganligi va samaradorligi, qisqasi, umuman bilish faolligining sifati va natijalari aniqlanadi. perseptiv …

4 / 11

va jarayonlar kechishining fiziologik asosini ba’zi nerv markazlarining qo‘zg‘alishi, boshqalarining esa tormozlanishi tashkil etadi. odamga ta’sir ko‘rsatayotgan seskantiruvchi retikulyar formatsiya tomonidan amalga oshiriladigan miya faollashishini yuzaga keltiradi [1]. retikulyar formatsiyaning «ishga tushirish» mexanizmlari ichida taxminiy refleksni alohida ta’kidlab o‘tish joiz, bu refleks odam v hayvon organizmlarining atrof-muhitning barcha o‘zgarishlariga nisbatan tug‘ma reaksiyasidir. masalan, xonada shitirlagan ovoz eshitilishi bilanoq, mushuk bolasi cho‘chib tushib, tovush kelgan tomonga ko‘zlarini qadaydi. darsda o‘quvchilar fikrlarini jamlagan holda insho yozmoqdalar. birdan sinf eshigi qiya ochiladi, va berilib yozayotgan o‘quvchilar beixtiyor eshikka qaraydilar. diqqatning fiziologik mexanizmlari juda murakkab. masalan, ma’lum vaqt oralig‘ida doimiy ta’sir ko‘rsatayotgan seskantiruvchilar orasidan biror-bir yangi seskantiruvchini ajratib olish uchun ma’lum mexanizmlar zarur. psixologiya bo‘yicha adabiyotlarda, odatda, mexanizmlarning seskantiruvchilarni filtrlovchi ikki asosiy: periferik va markaziy guruhlari ko‘rib chiqiladi. periferik mexanizmlarga his-tuyg‘u organlarini sozlashni kiritish mumkin. kuchsiz tovushni eshitgan odam tovush kelgan tomonga qaraydi, shu vaqtning o‘zida mos keluvchi mushak nog‘ora pardasining ta’sirchanligini oshirgan holda …

5 / 11

g‘alishining kuchi bilan bog‘liq bo‘lgan tashqi ta’sirlarni ajratish aynan shu darajada sodir bo‘ladi. kuchli qo‘zg‘alish u bilan bir vaqtda sodir bo‘lgan kuchsiz qo‘zg‘alishni siqib chiqaradi va psixik faoliyatning muvofiq yo‘nalishda kechishini belgilaydi. lekin bir vaqtning o‘zida ta’sir ko‘rsatib, bir-birini kuchaytiruvchi bir yoki ikki seskantiruvchilarning qo‘shilish ehtimoli ham mavjud. diqqatning fiziologik asoslari haqida gap yuritilganida, yana ikki muhim hodisa: nerv jarayonlarining irradiatsiyasi va dominantlik haqida aytib o‘tish joiz. ch.sherrington tomonidan belgilangan va akademik i.p. pavlov tomonidan keng qo‘llanilgan nerv jarayonlarining induksiyasi qonuniga binoan, bosh miya po‘stlog‘ining biror sohasida yuzaga keladigan qo‘zg‘alish boshqa sohalarining tormozlanishiga sabab bo‘ladi (baravar induksiya) yoki miya ushbu sohasining tormozlanishi bilan almashinadi (ketma-ket induksiya). irradiatsiya hodisasi sodir bo‘ladigan bosh miya po‘stlog‘i sohasida qo‘zg‘alish uchun qulay sharoitlar yaratilgani uchun darajalar oson ishlab chiqariladi, yangi shartli aloqalar samarali tarzda o‘rnatiladi. bu fiziologik jarayonlar diqqatni ta’minlaydi. a.a.uxtomskiy tomonidan oldinga surilgan dominantlik tamoyiliga ko‘ra, miyada doimo ma’lum vaqt ichida nerv markazlari faoliyatini …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "diqqatning mohiyati"

4. mavzu: diqqat reja: 5.1. diqqatning mohiyati. 5.2. diqqatning fiziologik asoslari va psixologik nazariyalari. 5.3. diqqatning vazifalari va turlari. 5.4. diqqatning xossalari. 5.5. diqqatning rivojlanishi. adabiyotlar: 1. yugay a.x., mirashirova n.a. “obshaya psixologiya” – tashkent 2014 g. s.-194-205. 2. safayev n.s., mirashirova n.a., odilova n.g. “umumiy psixologiya nazariyasi va amaliyoti“ tdpu, 2013 y, b.79-90. blits-so’rov savollari 1. diqqat nima, uning belgilari nimalardan iborat? 2. diqqat asosida qanday fiziologiya asoslari yotadi? 3. diqqatning asosiy psixologik nazariyalari xususiyatlarini gapirib bering. 4. diqqatning qanday vazifalari va turlarini bilasiz? 5. diqqatning asosiy xossalari xususiyatlarini gapirib bering. 6. ixtiyoriy diqqat ixtiyorsiz diqqatdan nimasi bilan f...

This file contains 11 pages in DOCX format (56.0 KB). To download "diqqatning mohiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: diqqatning mohiyati DOCX 11 pages Free download Telegram