pul-kredit tizimi

DOC 21 pages 241.5 KB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 241.5 KB

File type DOC

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

22-bob 22-mavzu: pul-kredit tizimi. banklar va ularning bozor iqtisodiyotidagi roli 22.1. pul muomalasi va uning amal qilish qonuniyatlari. pulga bo’lgan talab va pul taklifi bozor iqtisodiyoti sharoitida pul mablag’lari to’xtovsiz harakatda bo’ladi, tovarlar va xizmatlarni ayirboshlash jarayonida resurslar uchun to’lovlarni amalga oshirishda, ish haqi hamda boshqa majburiyatlarni to’lashda pul qo’ldan qo’lga o’tib, aylanib turadi. pulning o’z vazifalarini bajarish jarayonidagi to’xtovsiz harakati pul muomalasi deyiladi. jahonda tarixan shakllangan hamda har bir mamlakat tomonidan qonuniy ravishda mustahkamlab qo’yilgan pul muomalasining turli tizimlari amal qiladi. mamlakat pul tizimining muhim tarkibiy qismlari quyidagilardan iborat: 1) milliy pul birligi (so’m, dollar, iena, funt sterling, marka va h.k.); 2) naqd pul muomalasida qonuniy to’lov vositasi sifatida amal qiluvchi qog’oz, tanga va kredit pullar tizimi; 3) pul emissiyasi, ya’ni belgilangan qonuniy tartibda pulni muomalaga chiqarish tizimi; 4) pul muomalasini tartibga soluvchi davlat idoralari. pul muomalasi naqd va kredit pullar yordamida amalga oshiriladi. naqd pul muomalasiga bank biletlari …

2 / 21

shuncha ko’p pul miqdori talab qilinadi. 2. pul birligining aylanish tezligi. pul bir xil bo’lmagan tezlik bilan aylanadi. bu ko’p omillarga, jumladan sotilayotgan tovarlar turiga, ularning xaridorgirligiga bog’liq bo’ladi. pul qanchalik tez aylansa, muomala uchun zarur bo’lgan pul miqdori shuncha kam bo’ladi. 3. kreditning rivojlanganlik darajasi, puldan to’lov vositasi sifatida foydalanish. ko’pincha tovarlar qarzga (kreditga) sotiladi va ularning haqi kelishuvga muvofiq keyingi davrlarda to’lanadi. demak, muomala uchun zarur bo’lgan pul miqdori kredit miqdoriga muvofiq kamroq bo’ladi. ikkinchi tomondan, bu davrda ilgari kreditga sotilgan tovarlar haqini to’lash vaqti boshlanadi. bu pul miqdoriga ehtiyojni ko’paytiradi. mazkur holatlarni hisobga olganda, muomala uchun zarur bo’lgan pul miqdori quyidagi formula bo’yicha aniqlanadi: , bu yerda: pm - muayyan davrda muomala uchun zarur bo’lgan pul miqdori; tb - sotilishi lozim bo’lgan tovarlar summasi (tovarlar miqdori × narxi); xk - kreditga sotilgan tovarlar summasi; xt - to’lash muddati kelgan tovarlar va xizmatlar hamda boshqa to’lovlar summasi; at …

3 / 21

atsiyani bildiradi. pul miqdoriga ta’sir etuvchi omillarni hisobga olib, pul muomalasining quyidagi qonuniga ta’rif berish mumkin: boshqa sharoitlar o’zgarmay qolganda, muayyan davrda muomala uchun zarur bo’lgan pul miqdori sotishga chiqariladigan tovarlar summasiga to’g’ri mutanosib, pulning aylanish tezligiga teskari mutanosibdir. bunda sotishga chiqariladigan tovarlar summasi ishlab chiqarilgan tovarlar va ko’rsatilgan xizmatlar hajmiga va ularning narxiga bog’liq bo’ladi. albatta bunda narx haqida gap ketganda aqsh iqtisodchisi i.fisher ko’rsatganidek hamma tovarlarning o’rtacha narxi olinmaydi. chunki samolyot narxi bilan ruchka narxining o’rtachasini olib bo’lmaydi. shuning uchun har bir turdagi tovarning bozor narxida sotilgan summalari yig’indisi olinadi. ta’kidlash lozimki, pulning hamma tizimlari uchun pul muomalasi qonuni umumiy bo’lib, shu bilan birga oltin va qog’oz pul muomalasi qonunlarining o’ziga xos xususiyatlari va bir-biridan farqlari mavjud. masalan, 1) oltin pul muomalada bo’lganda: a) ortiqcha oltin pul xazinaga jalb qilinib, zaxirada to’planib boradi, zarur bo’lganda muomalaga yoki har xil bezaklar uchun foydalanishga chiqariladi; b) tovarlar hajmi ko’payib, muomala …

4 / 21

ul miqdori kamayadi, qiymati pasaysa, pul miqdori ko’payadi. qog’oz pul muomalasi qonunlari oltin pul muomalasidan farq qilib, uni quyidagicha ifodalash mumkin: - qog’oz pul qancha miqdorda chiqarilmasin, unda belgilangan qiymat miqdori muomala uchun zarur bo’lgan oltin pul miqdorining qiymatiga teng bo’ladi; - qog’oz pulning har bir birligida belgilangan qiymat miqdori muomala uchun zarur bo’lgan oltin pul qiymatining muomalaga chiqarilgan qog’oz pul miqdori nisbatiga mos keladi. qog’oz pul tizimi amal qilib turgan davrdan buyon o’tgan real iqtisodiy hayot shuni ko’rsatadiki, oltin pul muomaladan chiqarilgan va qog’oz pullarning oltin pul bilan aloqasini yo’qotishga rasman urinilgan bo’lsada, uning nominal qiymat belgisi sifatidagi harakatida oltin pul bilan bo’lgan aloqasi hozirgacha ob’ektiv ravishda saqlanib qolgan. faqat u modifikatsiyalashib, murakkablashib bormoqdaki, natijada uni mantiqiy mushohada qilish orqali tushunish ancha qiyinlashadi. shuning uchun ham qog’oz pullar har bir davlatning maxsus qonuni bilan muomalaga chiqariladi. bu qonunda pulning belgisi, birliklari, miqyoslari va chet el valyutalari bilan rasmiy almashuv …

5 / 21

metall) pullar. m1 = m0 + aholining joriy hisob varaqlaridagi pul qoldiqlari, korxonalarning hisob varaqlaridagi pul mablag’lari, banklardagi talab qilib olish mumkin bo’lgan pul omonatlari. m2 = m1 + tijorat banklaridagi muddatli omonatlar va jamg’arma hisob varaqlaridagi pullar, ixtisoslashtirilgan moliyaviy muassasalardagi depozitlar va boshqa aktivlar. mazkur agregat tarkibiga kiruvchi pul mablag’larini bevosita bir shaxsdan boshqa biriga o’tkazish hamda ayirboshlash bitimlarida foydalanish mumkin emas. ular asosan jamg’arish vositasi vazifasini bajaradilar. m3 = m2 + bank sertifikatlari + aniq maqsadli zayom obligatsiyalari + davlat zayom obligatsiyalari + xazina majburiyatlari. bundan ko’rinadiki, pul massasining har bir alohida agregati o’zining likvidligi darajasiga ko’ra farqlanadi. likvidlik – bu turli aktivlarning o’z qiymatini yo’qotmasdan (ya’ni eng kam xarajatlar asosida) tezlik bilan naqd pulga aylana olish qobiliyatidir. metall (tanga) va qog’oz pullar eng yuqori likvidlikka ega bo’ladi. mijoz o’zi istagan vaqtida olishi mumkin bo’lgan bank hisob varaqalaridagi pul omonatlari ham likvidli hisoblanadi. pul massasi tarkibiga to’lov vositasi …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "pul-kredit tizimi"

22-bob 22-mavzu: pul-kredit tizimi. banklar va ularning bozor iqtisodiyotidagi roli 22.1. pul muomalasi va uning amal qilish qonuniyatlari. pulga bo’lgan talab va pul taklifi bozor iqtisodiyoti sharoitida pul mablag’lari to’xtovsiz harakatda bo’ladi, tovarlar va xizmatlarni ayirboshlash jarayonida resurslar uchun to’lovlarni amalga oshirishda, ish haqi hamda boshqa majburiyatlarni to’lashda pul qo’ldan qo’lga o’tib, aylanib turadi. pulning o’z vazifalarini bajarish jarayonidagi to’xtovsiz harakati pul muomalasi deyiladi. jahonda tarixan shakllangan hamda har bir mamlakat tomonidan qonuniy ravishda mustahkamlab qo’yilgan pul muomalasining turli tizimlari amal qiladi. mamlakat pul tizimining muhim tarkibiy qismlari quyidagilardan iborat: 1) milliy pul birligi (so’m, dollar, iena, funt sterli...

This file contains 21 pages in DOC format (241.5 KB). To download "pul-kredit tizimi", click the Telegram button on the left.

Tags: pul-kredit tizimi DOC 21 pages Free download Telegram