ishlab chiqarishni joylashtirishning asosiy omillari

DOCX 13 pages 28.8 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 28.8 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

7-mavzu. ishlab chiqarishni joylashtirishning asosiy omillari reja 1. ishlab chiqarish tarmoqlarini joylashtirish haqida umumiy tushuncha. 2. xom ashyo omili. 3. yoqilg`i-energetika omili. 4. ijtimoiy-iqtisodiy omillar. 5. transport, ekologiya va bozor iqtisodiyoti omili. ishlab chiqarish bozor iqtisodiyoti ishchi kuchi ekologiya iqtisodiy geografik o`rin iste'mol ishchi kuchi yoqilg`i-energetika infrastruktura yer-suv transport ilmiy-texnika taraqqiyoti boshqa omillar infrastruktura xom ashyo 3-chizma. ishlab chiqarishni joylashtirishga ta'sir etuvchi asosiy omillar iqtisodiyot tarmoqlari o`z-o`zidan, tasodifiy hududiy tarqalmaydi, balki ma'lum shart-sharoitlar va omillarni hisobga olgan holda joylashtiriladi yoki hududiy tashkil etiladi. bu omillarni yaxshi bilish ishlab chiqarishning hududiy tarkibi va tizimining rivojlanish qonuniyatlarini o`rganishga asos bo`ladi. qonuniyatlar esa talabalarning behisob fakt va raqamlarni yodlab olishdan ozod qiladi. ishlab chiqarish tarmoqlarini joylashtirishda xom ashyo, yoqilgi, elektr quvvati, suv va iqlim sharoitlari, mehnat resurslari, iste'mol va transport, iqtisodiy geografik o`rin kabi omillar e'tiborga olinadi. shuningdek, ekologiya, ilmiy-texnika taraqqiyoti va bozor iqtisodiyoti omillarining bu boradagi ahamiyati ham oshib bormoqda (3-chizma). ushbu …

2 / 13

rol uynaydi (1-jadval). bu masalani tushuntirish uchun yaratiladigan mahsulot birligiga suv yoki elektr quvvati, ishchi kuchining qay darajada sarflanishini ko`rsatish kifoya. boshqacha qilib aytganda, kasr maxrajida mahsulot birligi, uning suratida esa alohida-alohida omil turlari (masalan, 1 tonna shakar olish uchun qancha xom ashyo, ya'ni qancha qand lavlagi ishlatiladi, qancha elektr quvvati yoki mehnat sarflanadi) turadi. qaysi omil bo`yicha yirik son chiqsa, odatda, uning ahamiyati shuncha yuqori bo`ladi va u ko`rilayotgan iqtisodiyot tarmog`ini joylashtirishda belgilovchi, aniqlovchi vazifani o`taydi. shuni alohida qayd etish lozimki, ma'lum tarmoqqa kiruvchi barcha korxonalar yoki kichik "tarmoqchalar" uchun bittagina omil tegishli bo`lmaydi. jumladan, mashinasozlik tarmog`iga kiruvchi ba'zi bir korxonalarni joylashtirishda xom ashyo (metall) ko`proq ahamiyatga ega bo`lsa, boshqasi uchun malakali ishchi kuchi muhim omil hisoblanadi. endi yuqorida ko`rsatilgan asosiy omillarga qisqacha to`xtalib o`tamiz. xom ashyo. tabiiyki, barcha mahsulot xom ashyosiz yaratilmaydi. ammo ayrim mahsulotlarni olish uchun xom ashyo boshqalariga qaraganda ko`proq sarflanadi. shu bois bunday mahsulotlarni ishlab …

3 / 13

unonchi, paxta tolasining oq paxtadan chiqishi 32-33 foiz, paxta yog`ining chigitdan olinishi 19-20, shakarni qand lavlagidan tayyorlash 14-15 foiz va shunga o`xshash. demak, bu korxonalar xom ashyo rayonida yoxud unga yaqin maskanda joylashtirilishi shart. mineral o`g`itlar ichida kaliy o`g`itini ishlab chiqarish geografiyasi batamom xom ashyo omili bilan belgilanadi, chunki uni olish uchun ko`p miqdorda kaliy tuzi sarflanadi. ayni paytda, azot (selitra) o`g`itini ishlab chiqaruvchi korxonalar ancha "erkin" joylashadi. mazkur korxonalar qora metallurgiya markazlariga, suv manbalariga yaqin, neft' va gaz sanoati rivojlangan rayonlarda joylashtirilishi ham mumkin. 1-jadval sanoat mahsulotlarining ayrim turlarini ishlab chiqarishga ta'sir etuvchi omillar mahsulotlar va tarmoqlar xom ashyo yoqilg`i ener getika ishchi kuchi suv trans-port ekologiya iqtisodiy geografik o`rin iste'mol alyuminiy + ++ misni tozalash ++ cho`yan + ++ temir qotishmalari + ++ + po`lat + + kaliy o`g`iti ++ + fosfor o`g`iti + + + azot o`g`iti + + ++ sintetik tola ++ + qishloq xo`jalik mashinalari …

4 / 13

ik elektr stansiyalari, qora metallurgiya sanoatining dastlabki-cho`yan eritish (domna pechida) bosqichini joylashtirishda asosiy rol' o`ynaydi. ammo uning ta'siri har doim ham yetakchi kuchga ega emas. issiqlik elektrostansiyalari yoki metallurgiya zavodlari iste'mol rayonlarida ham joylashtirilishi mumkin. bunday hol neft va uning mahsuloti mazut, tabiiy gaz asosida ishlovchi issiqlik elektr stansiyalarini qurishga taalluqli (yoqilg`ining quvurlarda keltirilishi iqtisodiy jihatdan ma'qulroq) bo`ladi. biroq qora metallurgiya (cho`yan erituvchi) zavodlarini joylashtirish qonuniyatlari bir xil emas. ma'lumki, qazib olinadigan temir rudasining taxminan 48-50 foizi foydali, bu degan so`z ulardan deyarli shuncha miqdorda cho`yan olinadi. ammo bu "o`rtacha" raqam hamma joyda ham bir xil emas-ayrim konlarda temirning qazib olinadigan rudadagi ulushi atigi 17-19 foizni tashkil etadi. bunday konlarga uraldagi qo`shqonor yoki qoraqalpog`iston respublikasidagi tebinbuloq konlarini misol qilib ko`rsatish mumkin. bu yerlardan qazib olinadigan rudani bevosita domna pechlarida eritib bo`lmaydi, sababi, unda kerakli mineraldan ko`ra foydasiz jinslar ko`proq. shuning uchun bu ruda dastlab boyitilishi va uning tarkibidagi foydali mineralning …

5 / 13

ilgan cho`yanning tannarxi uncha yuqori bo`lmaydi. bu esa korxonalarni yoqilg`i (kokslanuvchi ko`mir) rayonida yoki unga yaqin joylarda qurishni taqozo etadi. qozog`iston respublikasidagi qaraganda to`liq siklli metallurgiya kombinati bevosita ko`mir havzasi rayonida joylashtirilgan, lipetsk, tula, krivoy rog kombinatlari esa xom ashyo, ya'ni temir rudasi konlariga yaqin qurilgan. ba'zan metallurgiya zavodlari xom ashyo va yoqilg`i rayonlari o`rtasida joylashtirilgan, chunki mazkur sanoat tarmog`i uchun bu ikki omilning ahamiyati deyarli bir xil. bunga yorqin misol bo`lib cherepovesk metallurgiya kombinati (rossiya federatsiasi) xizmat qiladi. u pechora kokslanuvchi ko`mir havzasi bilan kola yarim oroli temir rudasi konlarining taxminan o`rtasida qurilgan. ammo korxona aniq ikki oraliq masofada emas, u biroz g`arbga "tortilgan", sababi sankt-peterburgning yirik mashinasozlik sanoatini po`lat va prokatga bo`lgan extiyojini qondirishdir. korxona yaqinida katta suv ombori ham bor. shuningdek, ko`mir va temir rudasini bir-biri bilan hududiy (mayatniksimon) almashuvi asosida har ikkala rayonda shakllangan qora metallurgiya markazlari mavjud. bu borada o`tgan asrning 30-yillarida amalga oshirilgan ural-kuznesk …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ishlab chiqarishni joylashtirishning asosiy omillari"

7-mavzu. ishlab chiqarishni joylashtirishning asosiy omillari reja 1. ishlab chiqarish tarmoqlarini joylashtirish haqida umumiy tushuncha. 2. xom ashyo omili. 3. yoqilg`i-energetika omili. 4. ijtimoiy-iqtisodiy omillar. 5. transport, ekologiya va bozor iqtisodiyoti omili. ishlab chiqarish bozor iqtisodiyoti ishchi kuchi ekologiya iqtisodiy geografik o`rin iste'mol ishchi kuchi yoqilg`i-energetika infrastruktura yer-suv transport ilmiy-texnika taraqqiyoti boshqa omillar infrastruktura xom ashyo 3-chizma. ishlab chiqarishni joylashtirishga ta'sir etuvchi asosiy omillar iqtisodiyot tarmoqlari o`z-o`zidan, tasodifiy hududiy tarqalmaydi, balki ma'lum shart-sharoitlar va omillarni hisobga olgan holda joylashtiriladi yoki hududiy tashkil etiladi. bu omillarni yaxshi bilish ishlab chiqarishning hu...

This file contains 13 pages in DOCX format (28.8 KB). To download "ishlab chiqarishni joylashtirishning asosiy omillari", click the Telegram button on the left.

Tags: ishlab chiqarishni joylashtiris… DOCX 13 pages Free download Telegram