mantiq tushunchasi

PPTX 19 pages 172.0 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 172.0 KB

File type PPTX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

mavzu: mantiq mavzu: mantiq tushunchasi. reja: mantiq ilmining asosiy masalalari va ularni tadqiq etish. mantiq tushunchasi va unga xilma-xil yondashuv: ob'ektiv mantiq, sub'ektiv mantiq. mantiqiy tafakkur evolyutsiyasi formal, dialektik va noklassik mantiq. mantiq- fikr yuritishning qonun qoidalari, usullari, shakllari haqidagi fandir. mantiq arabcha so'z bo'lib, ma'nosi bo'yicha “logika” so'ziga muvofiq keladi. logika esa grekcha “logos” so'zidan kelib chiqgan bo'lib, “fikr”, “so'z”,”aql”, “qonuniyat” kabi ma'nolarga ega. mantiq fanining predmeti- tafakkurning shakl va qonunlarini o'rganishdan iborat. mantiq ilmining o'rganish ob'ektini esa tafakkur tashkil etadi.” tafakkur” arabcha so'z bo'lib, o'zbek tilidagi “fikrlash”, “aqliy bilish” so'zlarining sinonimi sifatida qo'llaniladi. tafakkur bilishning yuqori bosqichidir. tafakkur bilishning yuqori ratsional (lotincha aql)bilish bosqichi bo'lib unda predmet va hodisalarning umumiy muhim xususiyatlari aniqlanadi, ular o'rtasidagi ichki zaruriy aloqalar, ya'ni qonuniy bog'lanishlar aks ettiriladi. mantiq fani haqidagi dastlabki fikrlar qadimgi sharq mamlakatlarida, xususan, hindiston, xitoyda vujudga keldi. yunon falsafasida mantiq masalalari dastlab parmenidning «tabiat to'g'risida» asarida, eleylik zenonning aporiyalarida, …

2 / 19

an, stoiklar maktabi vakillarining ta'limotlarida rivojlantirilgan. stoiklar mantiqning maqsadi inson aqlini xatolardan asrash va haqiqatga erishishdir, deb bilishgan. o'rta sharq mutafakkirlari davrida mantiq rivoji o'rta osiyoda ham falsafa va mantiq mustaqil fan sifatida taraqqiy etdi. bunda forobiy, ibn sino, umar xayyom, beruniy, alisher navoiy, bedil kabi buyuk mutafakkirlarning xizmati katta bo'ldi. forobiy o'zining «mantiqqa kirish», «ilmlarning kelib chiqishi va tasnifi» asarlarida mantiq masalalariga ilmiy bilish metodlari deb qaragan. forobiy fikricha, mantiq insonlarni bilish jarayonidagi turli xato va adashishlardan saqlaydi. forobiy tushuncha, hukm va ularning turlari, xulosa chiqarish, sillogizm va uning figuralari, moduslarini tahlil qildi. sillogizm va isbotlash usuli eng to'g'ri, haqiqatga olib keluvchi usul deb hisobladi. ibn sinoning «kitob ashshifo», «kitob annajot», «donishnoma» asarlarida mantiqga doir fikrlari bayon etilgan. «mantiq bilingan (bilimlar) yordamida bilinmaganlarni qanday qilib aniqlashni ko'rsatadigan, haqiqat va haqiqatsifat bilim va yolg'on nima ekanligini hamda ular qanday turlarga ega ekanligini aniqlab beradigan ilmdir», degan edi ibn sino. u …

3 / 19

laydi. suqrot buyumlarni mohiyatini bilib bo'lmaydi. inson avvalo o'z-o'zini bilishi kerak. bilim umumiylik to'g'risidagi tushunchadir deydi. mantiq ilmining rivojlanish tarixi arastu mantiqni “ma'lum bilimlardan noma'lum bilimlarni aniqlovchi”, “chin fikrni xato fikrdan ajratuvchi” fan sifatida ta'riflaydi. arastuning mantiqiy ta'limotida xulosa chiqarish etakchi o'rinni egallaydi. abu nasr farobiy mantiq san'ati intellektning mukammallashuviga olib keluvchi va insonni haqiqat tomon yo'naltiruvchi qonunlarning majmuasini o'rganadi. mantiq yo'nalishlari formal- tafakkur strukturasini fikrning konkret mazmuni va taraqqiyotidan chetlashagan holda, nisbatan mustaqil ravishda olib boriladi; dialektik- tafakkurni uning mazmuni va shakli birligida hamda taraqqiyotida olib o'rganadi; matematik- tafakkurni matematik metodlar yordamida tadqiq etadi. formal mantiq qonunlari fikrlashga xos muhim, zaruriy bog'lanishlar tushuniladi. tafakkur qonunlari ob'ektiv voqelikning inson miyasidagi uzoq vaqt davomida aks etishi natijasida vujudga kelgan va shakllangan. formal mantiq ayniyat qonuni, nozidlik qonuni, istisno qonuni, etarli asos qonuniga bo'linadi. formal mantiq tafakkur strukturasini fikrning anik, mazmuni va taraqqiyotidan chetlashgan holda, nisbatan mustaqil ravishda o'rganadi. uning diqqat markazida …

4 / 19

zo etadi. aks holda tushuncha yoki fikr o'zgarishi, chalg'ishi, aralashib ketishi, mulohazalar tarqoqligi, sochilib ketishi, masaladan chekinish va uni noto'g'ri qo'yish kabi xatolar sodir bo'ladi. bularning barchasiga sabab fikr muayyanligi yoki qat'iyligining buzilishidir. masalan: to'g'ri tafakkur qilish, fikr yuritish qonunlari, qoidalari, shakllari, usullari va vositalari to'g'risidagi fan mantiqdir (a). mantiq to'g'ri tafakkur qilish, fikr yuritish qonunlari, qoidalari, shakllari, usullari va vositalari to'g'risidagi fandir nozidlik qonuni nozidlik qonuniga ko'ra, biror narsa hodisa haqidagi ikki qarama – qarshi ayni bir vaqtda va ayni bir nisbatda birdaniga chin bo'la olmaydi (formulasi – «a – a emas») nozidlik qonuniga binoan, ayni bir buyum yoki hodisa to'g'risida aytilgan ikki qarama-qarshi fikr, hukmlar ayni bir vaqtda va ayni bir nisbatda birdaniga chin bo'lishi mumkin emas. chunki ular o'rtasida ziddiyat bor. doim ulardan biri chin, ikkinchisi yolg'ondir. ushbu qonun formal mantiqning fikr ziddiyatsiz bo'lishi lozimligi to'g'risidagi talabini ifodalaydi. fikrning ziddiyatsiz bo'lishi uning muayyanligi, aniqligi, barqarorligi va izchilligini …

5 / 19

o'rtanchi, oraliq yo'l, imkoniyatni istisno qiladi. boshqacha aytganda, uchinchisining bo'lishi mumkin emas yoki uchinchisi yo'q, berilmagan. masalan: uzoqdan ko'ringan odam yo erkak, yo ayoldir. aniq javobingni ayt: sevasanmi, sevmaysanmi? bu mulohazalar berilgan ikki holatdan faqat bittasini tanlab olishni taqozo etadi, uchinchi yo'l, holat esa bo'lishi mumkin emas. formulasi: a yo v, yo v emas. uchinchisini istisno qonuni nozidlik qonunini yanada rivojlantiradi. agar nozidlik qonuni qarama-qarshi (kontrar) hukmlarga nisbatan amal qilsa, uchinchisini istisno qonuni esa zid (kontradiktor) hukmlarga nisbatan amal qiladi. shuningdek, nozidlik qonuni haqiqatni aniqlashning ikki qarama-qarshi yo'lini tan olib, ulardan biri chin, ikkinchisi yolg'on ekanligini ta'kidlaydi. uchinchisini istisno qonuni fikrga jiddiy aniqlik kiritib, uchinchi, oraliq, o'rtancha yo'lning bo'lishi mumkin emasligini qayd qiladi. mantiqning bu qonuni ham to'g'ri, izchil, xatosiz tafakkur qilish uchun katta ahamiyatga egadir. etarli asos qonuni har qanday narsa-hodisaning real asosi bo'lgani kabi ularning in'ikosi bo'lgan fikr – mulohazalar ham albatta, isbotlangan bo'lishi kerak. (formulasi – « …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mantiq tushunchasi"

mavzu: mantiq mavzu: mantiq tushunchasi. reja: mantiq ilmining asosiy masalalari va ularni tadqiq etish. mantiq tushunchasi va unga xilma-xil yondashuv: ob'ektiv mantiq, sub'ektiv mantiq. mantiqiy tafakkur evolyutsiyasi formal, dialektik va noklassik mantiq. mantiq- fikr yuritishning qonun qoidalari, usullari, shakllari haqidagi fandir. mantiq arabcha so'z bo'lib, ma'nosi bo'yicha “logika” so'ziga muvofiq keladi. logika esa grekcha “logos” so'zidan kelib chiqgan bo'lib, “fikr”, “so'z”,”aql”, “qonuniyat” kabi ma'nolarga ega. mantiq fanining predmeti- tafakkurning shakl va qonunlarini o'rganishdan iborat. mantiq ilmining o'rganish ob'ektini esa tafakkur tashkil etadi.” tafakkur” arabcha so'z bo'lib, o'zbek tilidagi “fikrlash”, “aqliy bilish” so'zlarining sinonimi sifatida qo'llaniladi. tafak...

This file contains 19 pages in PPTX format (172.0 KB). To download "mantiq tushunchasi", click the Telegram button on the left.

Tags: mantiq tushunchasi PPTX 19 pages Free download Telegram