bob. ishlab chiqarish jarayoni va uning natijalari

DOC 1 page 423.5 KB Free download

1 page

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 423.5 KB

File type DOC

Pages 1

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 1

2-bob 2-bob. ishlab chiqarish jarayoni va uning natijalari ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotning barcha bosqichlarida inson hayotining asosini moddiy ne’matlar ishlab chiqarish va xizmatlar ko’rsatish tashkil etadi. chunki, ishlab chiqarish va xizmat ko’rsatish jarayonlari bo’lmasa, ayirboshlaydigan, taqsimlaydigan va iste’mol qiladigan ne’matlarning o’zi bo’lmaydi. inson iste’molsiz yasholmaganidek, ishlab chiqarmasdan ham turolmaydi. biroq, bugungi kunda iqtisodiyot nazariyasi bo’yicha ko’plab darslik va o’quv qo’llanmalarda ishlab chiqarish jarayonining mohiyatini yoritish e’tibordan chetda qolmoqda. bu bir tomondan, talabalarning mahsulotlar (tovarlar va xizmatlar) qayerda, kim tomonidan, qanday ishlab chiqarilishini tushunmaslikka olib keladi; ikkinchi tomondan, butun ishlab chiqarish jarayonida sodir bo’layotgan ishlab chiqarish munosabatlaridan bexabar qolishiga sabab bo’ladi; uchinchidan esa, butun jahonda sodir bo’layotgan iqtisodiy inqirozlarning tub sababini tushunmaslikka olib keladi. ushbu bobda bir-biri bilan uzviy bog’liq bo’lgan ishlab chiqarish omillari va ishlab chiqarish jarayoniga tegishli muammolar qarab chiqiladi. dastlab ishlab chiqarishning omillari tavsiflanadi, ishlab chiqarishning maqsadi va mazmuni ochib beriladi, so’ngra uning natijalari va samaradorligi bilan bog’liq masalalar bayoni …

2 / 1

lo, ishlab chiqarish omillari va ularning tarkibiy qismlari bilan tanishib chiqish maqsadga muvofiq hisoblanadi. ishlab chiqarish jarayonida bevosita qo’llaniluvchi barcha resurslar ishlab chiqarish omillari deyiladi. iqtisodiyotning tizimi va shaklidan qat’iy nazar uchta omil: ishchi kuchi, mehnat qurollari va mehnat predmetlari bo’lishi shart. bundan ko’rinadiki, ishlab chiqarish omillari, iqtisodiy resurslardan farqli o’laroq, o’z ichiga faqat ishlab chiqarish va xizmat ko’rsatish jarayonida bevosita ishtirok etuvchi unsurlarni oladi. misol uchun, iqtisodiy resursning muhim tarkibiy qismlaridan biri hisoblangan pul resurslari ishlab chiqarish jarayonida bevosita qo’llanilmaganligi sababli, ishlab chiqarish omili bo’la olmaydi. ishlab chiqarish omillarining mohiyatini yanada kengroq tushunish uchun ularning har birini alohida ko’rib chiqamiz. ishchi kuchi deb insonning mehnat qilishga bo’lgan aqliy va jismoniy qobiliyatlarining yig’indisiga aytiladi. ishchi kuchi mehnat qobiliyatiga ega bo’lgan kishilar uchun xosdir. lekin ishchi kuchi insonning o’zi emas yoki uning mehnati ham emas, uning qobiliyatidan iboratdir. mehnat qurollari deb, inson uning yordamida tabiatga, mehnat predmetlariga ta’sir qiladigan vositalarga aytiladi. …

3 / 1

t taraqqiyotining hamma bosqichlari uchun umumiy bo’lsada, bu omillarga turli adabiyotlarda turlicha ta’rif beriladi. jumladan, «siyosiy iqtisod» darsliklarida ishlab chiqarishning ikki omili: moddiy va shaxsiy omillari mavjudligi tan olinadi. bunda mehnat qurollari va mehnat predmetlaridan iborat ishlab chiqarish vositalari ishlab chiqarishning moddiy omilini tashkil etadi, ishchi kuchi esa uning shaxsiy omili deb yuritiladi. hozirgi bozor iqtisodiyotiga doir ko’pchilik adabiyotlarda esa ishlab chiqarishning to’rt omili: mehnat, kapital, yer, tadbirkorlik qobiliyati tan olinadi. bu yerda ishchi kuchi bilan mehnat o’rtasidagi farqni anglab olish juda muhimdir. chunki, mehnat insonning, to’g’rirog’i ishchi kuchining ma’lum maqsadga qaratilgan faoliyati jarayoni bo’lib, ishchi kuchi tushunchasidan tamomila farqlanadi. ko’pgina adabiyotlarda esa ularga sinonim (bir xil tushuncha) sifatida qaralib, bunday holat ko’plab chalkashliklarni keltirib chiqaradi. bizga ma’lumki, ishchi kuchi insonning mehnatga bo’lgan aqliy va jismoniy qobiliyati, uning bilim, malaka darajasi bilan birgalikda ishlab chiqarishda qatnashishiga tayyor turgan omillardan biri hisoblanadi. mehnat esa barcha omillarning, shu jumladan, ishchi kuchining ishlab …

4 / 1

tgan mehnat bozori tushunchasi o’rniga ishchi kuchi bozori, mehnat resurslari o’rniga ishchi kuchi resurslari deyilsa to’g’ri va tushunarli bo’lar edi. 2.1-chizma ishlab chiqarish omillarining turkumlanishi kapital tushunchasi ham turli adabiyotlarda turlicha talqin qilinadi. ko’pchilik kapital tushunchasini tarixiy tushuncha deb qarab, uning kapitalizmga xosligini isbotlaydi va kapitalni o’z egasiga qo’shimcha qiymat keltiruvchi qiymat, o’z-o’zidan ko’payuvchi, o’suvchi qiymat deb hisoblaydi. ayrim g’arb iqtisodchilari ham, masalan, j.klark, l.valras, i.fisherlar kapitalga daromad keltiruvchi, foyda keltiruvchi, foiz keltiruvchi qiymat deb qaraydilar. qator g’arb iqtisodchilarining, jumladan d.xayman, p.xeyne, e.dolon, j.robinson, r.dornbush va boshqalarning fikrini keltirib va ularni umumlashtirib, prof. v.d.kamayev o’zining rahbarligida yozilgan darsligida «haqiqatdan ham — kapital o’zidan o’zi ko’payuvchi qiymat» deb yozadi. bunday fikr d.d.moskvin, v.ya.ioxin, a.g.gryaznova, ye.f.borisov va boshqalarning rahbarligida nashr etilgan qator iqtisodiyot nazariyasi kitoblarida ham aytiladi. lekin amerika va yevropa mamlakatlaridan kirib kelgan «ekonomiks» darsliklari va boshqa ayrim adabiyotlarda kapitalni barcha ishlab chiqarish va xizmat ko’rsatish sohalarida qo’llaniladigan moddiy vositalardan, ya’ni …

5 / 1

g uchun ular kapitalni doimiy, o’zgarmas tushuncha deb, ishlab chiqarish vositalarini kapital deb ataydilar. biz bu ikki xil tushunchani bir tanganing ikki tomoni, bir tushunchaning, ya’ni kapital tushunchasining ikki tomoni: uning bir tomoni moddiy va ashyoviy ko’rinishi, ikkinchi tomoni esa uning qiymat ko’rinishi ekanligini e’tiborga olamiz va uni bozor iqtisodiyoti sharoitida kapital deb ishlatamiz. biz kapital deganda o’z egalariga daromad keltiradigan, ishlab chiqarish va xizmat ko’rsatishning hamma sohalarida qo’llanadigan ishlab chiqarish vositalarini, sotishga tayyor turgan tovarlarni, yangi vositalar va ishchi kuchini sotib olishga mo’ljallangan pul mablag’larini, ularning ashyoviy tomoni va qiymatining birligini tushunamiz. boshqacha qilib aytganda, «kapital» ham qiymatga, ham naflilikka ega bo’lgan, ishlab chiqarish va xizmat ko’rsatish jarayonida foydalaniladigan, yollanma mehnat (ishchi kuchi) tomonidan harakatga keltiriladigan vositalardir. hamma adabiyotlarda yerga deyarli bir xil tushuncha beriladi, ya’ni yer deganda tuproqning unumli qatlami, o’tloqlar, yaylovlar, suv, havo, o’rmon, qazilma boyliklar, umuman tabiiy resurslar tushuniladi. bozor iqtisodiyoti sharoitida katta e’tibor beriladigan omillardan …

Want to read more?

Download all 1 pages for free via Telegram.

Download full file

About "bob. ishlab chiqarish jarayoni va uning natijalari"

2-bob 2-bob. ishlab chiqarish jarayoni va uning natijalari ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotning barcha bosqichlarida inson hayotining asosini moddiy ne’matlar ishlab chiqarish va xizmatlar ko’rsatish tashkil etadi. chunki, ishlab chiqarish va xizmat ko’rsatish jarayonlari bo’lmasa, ayirboshlaydigan, taqsimlaydigan va iste’mol qiladigan ne’matlarning o’zi bo’lmaydi. inson iste’molsiz yasholmaganidek, ishlab chiqarmasdan ham turolmaydi. biroq, bugungi kunda iqtisodiyot nazariyasi bo’yicha ko’plab darslik va o’quv qo’llanmalarda ishlab chiqarish jarayonining mohiyatini yoritish e’tibordan chetda qolmoqda. bu bir tomondan, talabalarning mahsulotlar (tovarlar va xizmatlar) qayerda, kim tomonidan, qanday ishlab chiqarilishini tushunmaslikka olib keladi; ikkinchi tomondan, butun ishlab chiqarish jar...

This file contains 1 page in DOC format (423.5 KB). To download "bob. ishlab chiqarish jarayoni va uning natijalari", click the Telegram button on the left.

Tags: bob. ishlab chiqarish jarayoni … DOC 1 page Free download Telegram