kartografik belgilar va ularning qo‘llanilishi

DOC 4 стр. 230,0 КБ Бесплатная загрузка

4 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 230,0 КБ

Тип файла DOC

Страницы 4

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 4

2-amaliy mashg‘ulot mavzusi. kartografik belgilar va ularning qo‘llanilishi. kartadan foydalanish uchun, uning mazmunini o‘qib tushunish uchun, ya’ni karta to‘g‘risida to‘liq ma’lumot olish uchun va kartaning o‘quvchanligini oshirish uchun kartaning tili hisoblangan shartli belgilar to‘g‘risida to‘liq tasavvurga ega bo‘lmoq kerak (1-rasm). 1-rasm. shartli belgilar. kartadagi belgilarning asosiy vazifasi tasvirlanayotgan voqea va hodisalarning o‘rnini, turini (zavod, suv ombori, gaz quvuri, shaharning o‘rnini va b. ), miqdorini (aholi soni, zavodning ishlab chiqarishi, yetishtirilgan yalpi paxta hosili), sifatini (sho‘r bosgan joylar, quduq suvining darajasi, ko‘mirning sifati va b. lar), tarqalish xususiyatlarini ko‘rsatishdan iborat (2-rasm). 2-rasm. mikdor kursatkichlarini geometric belgilar orkali kursatilishi mahsuloti, kartografik belgilar, shartli belgilardan mazmunining kengligi, aniq shakli, miqdor va sifat ko‘rsatkichlari bilan hamda aniqlik darajasi bilan farq qilib, kartografiyada legenda deb yuritiladi. dastlabki kartalarda voqea va hodisalar suratlar yoki shakllar bilan tasvirlangan, bu esa kartani o‘qishni osonlashtirgan. masalan, tog‘lar perspektiv usulda berilib, shakl yordamida tasvirlangan, o‘simliklar ham shakllariga qarab ko‘rsatilgan (igna …

2 / 4

az quvurlari va h. k. lar. kartografik belgilarda xilma-xil ko‘rsatkichlarni tasvirlashda geometrik shakllar eng ko‘p ishlatiladi. masalan, to‘rtburchak shaklining balandligi miqdor ko‘rsatkichlarini, to‘g‘ri turtburchak shaklining yuzasi maydonni, kub hajmni, doira miqdor va sifat ko‘rsatkichlarini ifodalaydi. kartografik belgilar sistemasini o‘rganuvchi semiotika fanidan (u uch qismdan: sintaktika, semantika va pragmatikadan iborat) belgilarni modellashtirishda keng foydalanilmoqda. bu sohada prof. a. a. lyutiyning xizmatlari katta. 3-rasm. belgilarning shakli, katta-kichikligi, xolati, rangi va tuzilmasidan foydalanish mumkin. kartografik semiotika shartli belgilarni qo‘llanilishi kartalarni boshqa grafik modellar, jumladan masalan, aerokosmik suratlar, panogramalar, manzaralar farqlanishining asosiy xususiyatidir. kartalardagi belgilar-bu atrofimizdagi voqea va xodisalarni, ularning joylashgan xolatini, sifat va miqdor tavsifini, tuzilmasini, dinamikasini va boshqa xususiyatlarini ko‘rib anglashimizdir. kartografiya va semiotikani oralig‘i - lingvistik fan bo‘lib, belgilar va belgilar tizimini tadqiq qilib, o‘ziga xos bo‘lim-kartografik semiotika (kartosemiotika) paydo bo‘lib, unda karta tili sifatida kartografik belgilar tizimining umumiy nazariyasi ishlab chiqildi. bunda juda katta muammolar doirasi, kartografik belgilar va kartografik …

3 / 4

o‘lim- kartografik stilistika bo‘lib, unda kartografik asarlarini tasvirlash uslublarini tanlash, qo‘llash sohalarini belgilashni o‘rganadi. kartografik belgilar shakli, kattaligi, holati, rangi va tuzilmasi bilan bir-biridan farq qiladi (3-rasm). chiziqli belgilar bilan juda ko‘p voqea va hodisalar; daryolar, temir yo‘llar va avtomobil yo‘llari, chegaralar, dengiz va ko‘llarning qirg‘oq chiziqlari va h. k. tasvirlanadi. belgilar yordamida kartalarda absolyut ko‘rsatkichlar tasvirlanganda ba’zan bir o‘lcham birligidan ikkinchi o‘lcham birligiga o‘tish holatlari ham bo‘ladi. masalan, 2 ta mamlakatda yetishtirilayotgan paxta miqdorini kartada tasvirlash kerak bo‘lsin. agar paxtaning miqdori birida ustun shaklida ko‘rsatilsa 5 mm li ustunda, ikkinchisida esa bu miqdor 500 mm li ustunda ko‘rsatilsa, ya’ni 100 marta uzun bo‘lishi kerak, masalan, o‘zbekiston va qozog‘istonning paxta yetishtirish kartasida bunday holatda 500 mm ustun shu kartadagi davlat chegarasiga sig‘masligi mumkin. bunday holatda ikki davlat orasidagi juda katta farqni kichikroq qilib ko‘rsatish uchun ustun shaklidan maydonni o‘lchashda ishlatiladigan kvadratga o‘tish mumkin, ya’ni har ikkala sonni kvadratga kiritib, undan …

4 / 4

hakli bilan farq qilishi mumkin. maydonli belgilar esa rangi, maydonning ichidagi shakllar bilan, maydondagi chiziqlarning holati bilan farq qiladiki, bu xususiyatlarni e’tiborga olish zarur. kartografik belgilardan foydalanishda tasvirlanayotgan voqea va hodisalarning xususiyatlariga qaraladi. ba’zi voqea va hodisalar bir joyga tegishli bo‘ladi, masalan, muayyan zavodning o‘rni va u ishlab chiqarayotgan mahsulot miqdori tasvirlanadi. ba’zi belgilar voqea va hodisalarning haqiqiy o‘rni bilan emas, hududi bilan bog‘liq bo‘lib, statistik ma’lumotlar asosida tuman, viloyat chegaralariga asoslanib, doirada, aholi soni, yetishtirilgan yalpi mahsulot va uning tuzilmasini ham ko‘rsatish mumkin (4-rasm). kartografik belgilarni o‘z o‘rnida, xususiyatiga qarab, karta mazmuniga moslab tanlash kerak. hozirgi vaqtda foydalanilayotgan kartografik usullar o‘n bitta: belgilar, chiziqli belgilar, teng chiziqlar, sifatli rang va miqdor ko‘rsatkichli rang, bir joyga tegishli diagramma, nuqtalar usuli, areallar, harakatni ifodalaydigan chiziqlar, kartogramma va kartodiagrammalar. ba’zan kartografik belgilar o‘rnini kartadagi yozuvlar ham bosishi mumkin. o‘zbekiston kartalari uchun aholl punktlarl soniga ko'ra aaa © imme 100000 3000 each = …

5 / 4

kartografik belgilar va ularning qo‘llanilishi - Page 5

Хотите читать дальше?

Скачайте все 4 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "kartografik belgilar va ularning qo‘llanilishi"

2-amaliy mashg‘ulot mavzusi. kartografik belgilar va ularning qo‘llanilishi. kartadan foydalanish uchun, uning mazmunini o‘qib tushunish uchun, ya’ni karta to‘g‘risida to‘liq ma’lumot olish uchun va kartaning o‘quvchanligini oshirish uchun kartaning tili hisoblangan shartli belgilar to‘g‘risida to‘liq tasavvurga ega bo‘lmoq kerak (1-rasm). 1-rasm. shartli belgilar. kartadagi belgilarning asosiy vazifasi tasvirlanayotgan voqea va hodisalarning o‘rnini, turini (zavod, suv ombori, gaz quvuri, shaharning o‘rnini va b. ), miqdorini (aholi soni, zavodning ishlab chiqarishi, yetishtirilgan yalpi paxta hosili), sifatini (sho‘r bosgan joylar, quduq suvining darajasi, ko‘mirning sifati va b. lar), tarqalish xususiyatlarini ko‘rsatishdan iborat (2-rasm). 2-rasm. mikdor kursatkichlarini geometric belg...

Этот файл содержит 4 стр. в формате DOC (230,0 КБ). Чтобы скачать "kartografik belgilar va ularning qo‘llanilishi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: kartografik belgilar va ularnin… DOC 4 стр. Бесплатная загрузка Telegram