o‘zbek folklorshunosligi

DOCX 19 pages 599.7 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 599.7 KB

File type DOCX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

o‘zbek folklorshunosligining rivojlanishida olimlarning qo‘shgan hissalari reja kirish 1. o‘zbek folklorshunosligining shakllanish davri 2. sovet davri folklorshunoslik maktabi 3. mustaqillik davrida folklorshunoslik rivoji xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish o‘zbek folklorshunosligi — xalq og‘zaki ijodini o‘rganadigan muhim ilmiy yo‘nalishdir. u xalqning tarixiy xotirasi, dunyoqarashi, ma’naviy qadriyatlari va badiiy tafakkurini aks ettiruvchi manba sifatida alohida ahamiyatga ega. folklor namunalarida xalqning o‘tgan hayoti, orzu-umidlari, mehnat faoliyati, urf-odatlari va e’tiqodlari mujassamdir. shu boisdan folklorni o‘rganish milliy o‘zlikni anglash va ma’naviy merosni asrash jarayonida muhim o‘rin tutadi.o‘zbekistonda folklorshunoslik mustaqil ilmiy soha sifatida xx asrda shakllandi. biroq xalq og‘zaki ijodini to‘plash, yozib olish va tahlil etish ishlari ancha ilgari, jadidlar davridayoq boshlangan edi. mahmudxo‘ja behbudiy, abdurauf fitrat, hamza hakimzoda niyoziy kabi ziyolilar xalq ijodini millat ruhiyatining ifodasi deb bilganlar. ular ertak, qo‘shiq, maqol, topishmoq kabi janrlarni to‘plash va nashr etish orqali o‘zbek folklorining dastlabki yozma manbalarini yaratdilar.sovet davrida folklorshunoslik ilmiy maktab darajasiga ko‘tarildi. hodi zarif, to‘ra mirzayev, …

2 / 19

lklor ilmiy tahlilini chuqurroq anglashga xizmat qiladi. o‘zbek folklorshunosligining shakllanish davri o‘zbek folklorshunosligi o‘rta osiyo xalqlarining boy og‘zaki ijod an’analari asosida shakllangan bo‘lib, uning dastlabki rivojlanish bosqichlari xix asr oxiri va xx asr boshlariga to‘g‘ri keladi. bu davrda o‘zbek xalqining og‘zaki adabiyoti – dostonlar, qo‘shiqlar, ertaklar, maqollar, allalar va boshqa janrlar – nafaqat milliy madaniyatning ajralmas qismi sifatida qadrlanib, balki ilmiy jihatdan o‘rganish va saqlash ob’ekti sifatida ham e’tirof etila boshladi. kolonial tuzumning bosimi, jadidchilik harakatining ma’rifatparvarlik g‘oyalari va rus sharqshunoslarining tadqiqotlari bu jarayonni tezlashtirdi. o‘zbek folklorshunosligining shakllanishi faqat materiallarni yig‘ish bilan cheklanmagan, balki ularni yozma shaklga o‘tkazish, tahlil qilish va kelajak avlodlarga yetkazish masalalarini ham o‘z ichiga oldi. bu davrning ahamiyati shundaki, folklor nafaqat xalqning ruhiy olamini aks ettiruvchi manba, balki milliy o‘ziga xoslikni saqlashning muhim vositasi bo‘lib chiqdi. quyida ushbu davrning asosiy jihatlari batafsil ko‘rib chiqiladi, xususan, xalq og‘zaki ijodini to‘plash ishlari, jadid ziyolilarning folklor merosiga qaratilgan e’tibori …

3 / 19

, n. p. ostroumov, v. vyatkin, l. kun, a. vasilyev, g. arandarenko, a. grebenkin, m. gavrilov, v. nalivkin, e. m. peshcheryeva, n. likoshin, p. komarov, a. xoroshxin, k. g. zeleman, yu. kazbekov, l. bundzinskiy, m. rostislavov, g. andreyev, m. s. andreyev, v. g. andreyev, l. simonova va a. l. troitskaya kabi olimlar o‘zbek folklori, xalq e’tiqodlari va marosimlariga oid ko‘plab materiallarni yig‘ib, rus tilida nashr etdilar. ularning ishlarida o‘zbek dostonlari, qo‘shiqlar va ertaklarning ilk yozma variantlari paydo bo‘ldi, ammo bu materiallar ko‘pincha kolonial nuqtai nazardan talqin qilingan va milliy kontekstdan ajratilgan edi.o‘zbek ziyolilari, xususan jadidlar, bu jarayonga faol aralashib, folklor to‘plashni milliy uyg‘onishning bir qismi sifatida ko‘ra boshladilar. 1918-yilda “maorif” jurnalining 1-sonida xalq og‘zaki badiiy ijodi asarlarini to‘plovchilar uchun qo‘llanma chop etilishi bilan o‘zbek folklori materiallarini ilmiy asosda yozib olishga asos solindi. bu qo‘llanma folklor namunalarini jonli ijro sharoitida yozib olish, ularni transkripsiya qilish va etnografik izohlar qo‘shish bo‘yicha amaliy …

4 / 19

parchalar yozib oldi. yunusovning “o‘zbeklarda el tanish ishi” nomli maqolasida (“turkiston”, 1922, 18-dekabr) “alpomish”, “go‘ro‘g‘li”, “yusuf va ahmad” dostonlari haqida fikr yuritilgan bo‘lib, “alpomish”ni jahon adabiyotining “odisseya” va “iliada” kabi durdonalari bilan qiyoslagan.bu ekspeditsiyalar nafaqat material yig‘ish, balki xalq san’atkorlarini – baxshilarni, qo‘shiqchilarni va ertakchilarni – ijodkor sifatida qarashga o‘rgatdi. xx asrning 20-yillari oxirida po‘lkan shoir, ergash jumanbulbul o‘g‘li va fozil yo‘ldosh o‘g‘li kabi atoqli dostonchilarning to‘liq repertuarlari yozib olindi. masalan, 1928-yilda mahmud zarifov rahbarligida o‘tkazilgan ekspeditsiyada fozil yo‘ldosh o‘g‘lisidan “alpomish” dostonining to‘liq matni ikki oy davomida yozib olindi, unda poyga epizodi va boshqa muhim qismlar batafsil aks etgan. shu bilan birga, xix asr oxirida rus olimi v. v. radlov o‘rta osiyo xalqlarining folklorini yig‘ishni boshlagan bo‘lib, 1890–1908-yillarda chigirtka bosqini kabi voqealar termalarda (fozil yo‘ldosh o‘g‘lining “chigirtka” termasi) aks etgan. o‘zbek ziyolilari bu jarayonga faol qo‘shilib, folklor to‘plashni milliy identiklikni mustahkamlash vositasi sifatida ko‘rdilar. natijada, 1926-yildan boshlab o‘rta osiyo viloyatlarida …

5 / 19

aratilgan e’tibori milliy madaniyatni uyg‘onish va rivojlantirishning muhim qismi bo‘ldi. mahmudxo‘ja behbudiy, abdurauf fitrat va hamza hakimzoda niyoziy kabi buyuk allomalar nafaqat adabiyot va ma’rifat sohasida, balki folklor merosini saqlash va targ‘ib qilishda ham katta rol o‘ynadilar. ularning faoliyati folklor materiallarini to‘plash va tahlil qilishni milliy o‘ziga xoslikni his qilish vositasi sifatida ko‘rishga yordam berdi.mahmudxo‘ja behbudiy (1875–1919) turkiston jadidchilik harakatining yetakchisi, dramaturg, shoir va jamoat arbobi sifatida folklor merosiga alohida e’tibor qaratdi. uning ijodida o‘zbek xalq og‘zaki ijodining unsurlari ko‘p jihatdan aks etgan bo‘lib, bu milliy an’analarni zamonaviy adabiyotga singdirishga xizmat qildi. behbudiy o‘zining “padarkush yoxud o‘qumagan bolaning holi” pyesida xalq ertaklari va maqollaridan ilhomlanib, ijtimoiy masalalarni ko‘targan. u jadidchilik harakatining asoschisi sifatida o‘zbek tilini va madaniyatini, shu jumladan folklor merosini, davlat tili va madaniy asos sifatida tan olish uchun kurashgan. behbudiy “ayina” (1913–1915) va “samarqand” (1916–1917) gazetalari orqali xalq og‘zaki ijodining namunalarini chop etishni targ‘ib qilib, ularni milliy ma’rifatning …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek folklorshunosligi"

o‘zbek folklorshunosligining rivojlanishida olimlarning qo‘shgan hissalari reja kirish 1. o‘zbek folklorshunosligining shakllanish davri 2. sovet davri folklorshunoslik maktabi 3. mustaqillik davrida folklorshunoslik rivoji xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish o‘zbek folklorshunosligi — xalq og‘zaki ijodini o‘rganadigan muhim ilmiy yo‘nalishdir. u xalqning tarixiy xotirasi, dunyoqarashi, ma’naviy qadriyatlari va badiiy tafakkurini aks ettiruvchi manba sifatida alohida ahamiyatga ega. folklor namunalarida xalqning o‘tgan hayoti, orzu-umidlari, mehnat faoliyati, urf-odatlari va e’tiqodlari mujassamdir. shu boisdan folklorni o‘rganish milliy o‘zlikni anglash va ma’naviy merosni asrash jarayonida muhim o‘rin tutadi.o‘zbekistonda folklorshunoslik mustaqil ilmiy soha sifatida xx asrda shaklla...

This file contains 19 pages in DOCX format (599.7 KB). To download "o‘zbek folklorshunosligi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek folklorshunosligi DOCX 19 pages Free download Telegram