lug’at sathidagi o’z qatlam va o’zlashgan qatlam

DOC 23 стр. 125,0 КБ Бесплатная загрузка

23 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 125,0 КБ

Тип файла DOC

Страницы 23

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 23

lug’at sathidagi o’z qatlam va o’zlashgan qatlam noadabiy qatlam og`izaki so`rov reja: 1. lug’at sathining qo’llanish doirasiga ko’ra tasnifi 2. frazeologiya 3. uslubiyat ( stilistika) 4. leksikografiya 5. etimologiya 6. lug’at sathi taraqqiyotidagi ichki omillar. so’z yasalishi 7. morfemika 8. morfemalarning agglyutinativ tabiati 9. grammatika lug’at sathidagi o’z qatlam va o’zlashgan qatlam tildagi barcha so’zlar uning lug’at boyligini tashkil etadi. tilning lug’at boyligi ikki manba-ichki va tashqi manba orqali ortib boradi. tilning ichki imkoniyatlari orqali so’z yasash (qo’shimcha qo’shish va so’zlarni qo’shish orqali); shevalardan so’z olish ichki manba, boshqa tildan so’z olish tashqi manba hisoblanadi. boshqa tillardan so’z olish natijasida o’z qatlam va o’zlashgan qatlam farqlanadi. o’zbekcha, turkiycha so’zlar o’z qatlam nomi bilan, boshqa tildan olingan so’zlar o’zlashgan qatlam atamasi bilan yuritiladi. o’z qatlam o’z qatlamga o’zbek tiliga oid bo’lgan, shuningdek, turkiy tillar uchun umumiy bo’lgan so’zlar kiradi. o’zbek tili lug’at tarkibida turkiy tillar uchun umumiy bo’lgan so’zlar anchagina: tosh, …

2 / 23

ha hisoblanadi: kitobxon, doimiy, adabiyotshunos. demak, yasama so’zlar asosan o’zbekcha (o’z qatlam so’zlari) hisoblanadi. o’z qatlam so’zlari (o’zbekcha so’zlar) quyidagi xususiyatlarga ega. 1) v,z,l,g, tovushlari bilan boshlanadigan so’zlar o’zbekcha emas: lab. 2) f, h, ‘ ishtirok etgan so’zlar o’zbekcha hisoblanmaydi: bahor, fikr. 3) o’zbekcha so’zlarda unlilar yonma-yon kelmaydi: (soat). 4) o’zbekcha so’zlar omonim xarakterda bo’ladi: soch-soch, tut-tut. 5) o’zbekcha so’zlarda tarixiy tovush o’zgarishlari sezilib turadi: yig’och-og’och, jil-yil: jilon-yilon-ilon. 6) o’zbekcha (turkiy) so’zlarda bir bo’g’in tarkibida undoshlar yonma-yon kelmaydi; g’isht, daraxt. o’zlashgan qatlam arabcha, forscha-tojikcha, xitoycha, mo’g’ulcha, grekcha, ruscha so’zlar o’zlashgan qatlamni tashkil etadi. o’zbek tilidagi o’zlashgan qatlamning asosini arab, fors-tojik, rus tillaridan o’tgan so’zlar tashkil etadi. arabcha so’zlar: kitob, maktab, xalq, maorif, shoir, ma’no, ilhom, san’at, tanqid, madaniyat, kashf, a’lo, odob, xat, savod, amal, oila, inson, husn, nutq, soat, avlod, savol, sinf, millat, hikoya, maqol, hayot, shamol, qadr, dohiy, mag’rur, xafa. arabcha so’zlar diniy atamalar va turli soha nomlaridir. o’zbek …

3 / 23

ilan boshlanadigan so’zlar asosan tojikcha hisoblanadi: lola, gul,chaman. v) -xo’r,-noma,-do’z,-xon,-namo,-shunos,-boz,-bon,-dor, no-, ser- qo’shimchalari forscha-tojikchadir. tojikcha so’zlar: osmon,oftob, bahor, baho, barg, daraxt,gul, xona, mirob, dasta, bemor, g’isht, dasht, xonadon,shogird, xaridor, serob, shirin, mard, mehribon, jonajon, kamtar, kam, chala, balki, agar, ham, go’sht, non, sozanda, sabzavot, reja, dard, ombur, tesha, bobo, dugona, do’st, xonadon, peshona, kaft. lug’at sathining qo’llanish doirasiga ko’ra tasnifi til-umumiy, nutq esa xususiy hodisadir. nutq ikki shaklda bo’ladi: og’zaki va yozma. og’zaki nutq bevosita, yozma nutq bavosita amalga oshiriladi. xalq tili o’zbek xalqining so’zlashuv nutqidir. xalq tili tarkibiga adabiy til ham kiradi. xalqning asosiy til boyligi adabiy til hisoblanadi. adabiy til xalq tilining fonetik, talaffuz, lug’aviy va grammatik jihatidan me’yorlashtirilgan eng yuqori shaklidir. adabiy til me’yorlari va qoidalari shu xalq tilida so’zlovchilar uchun umumiy bo’ladi. adabiy tilning ham ikki ko’rinishi mavjud: og’zaki adabiy til (radio, televideniye); yozma adabiy til (matbuot tili) . o’zbek tiliga oid dastlabki yozma yodnomalar (o’rxun-enasoy …

4 / 23

) terminologik leksika; 3) jargon va argolar. 1. dialektal leksika ma’lum hududda qo’llanilib, shu hudud (territoriya) aholisi (vakillari) uchungina tushunarli bo’lgan so’zlar sheva so’zlari yoki dialektal leksika deyiladi. bunday so’zlar dialektizmlar ham deb yuritiladi. sheva so’zlari adabiy tildan uch xususiyatiga ko’ra farqlanadi: a) fonetik xususiyatiga ko’ra: aka-oka, bola-bala, dada-doda, kovush-govush,edi-jedi. b) leksik xususiyatiga ko’ra: kartoshka-barang, yong’oq-g’o’z, g’isht-karvich, buzoq-o’jak, narvon-shoti. v) grammatik xususiyatiga ko’ra: oshni-oshti, kelyapti-kevotti, boramiz-boravuz, bobomga-boboma. ba’zi so’zlar adabiy til va dialekt(sheva) da qo’llangani holda, adabiy tilda shevadagidan o’zgacha ma’noda ishlatiladi. masalan, irkit; adabiy tilda: “kir, iflos”; shevada: “ayron xalta” ma’nosini bildiradi. tavoq; adabiy tilda ichi chuqur idish; farg’ona shevasida “lagan” ma’nosida qo’llanadi. bir-biriga yaqin bo’lgan shevalar yig’indisi lahja deyiladi. o’zbek xalq shevalari uchta lahjaga birlashadi. qarluq lahjasi. bu lahjaga farg’ona, toshkent tipidagi shahar shevalari kiradi. bu lahjaga kiruvchi shevalar “y-lashgan” deb ham yuritiladi. qipchoq lahjasi. bu lahjaga kiruvchi shevalar “j- lashgan” ham deyiladi. negaki, so’z boshidagi y o’rnida …

5 / 23

islikka oid monosemantik so’zlar professional terminlar hisoblanadi: masalan, charm, rezgi, shirach (etikdo’zlik), angob, loya, taqsir, gulbo’ta, bargi bodom (kulolchilik); zehdo’zlik, piltakach, yo’rmado’zlik, bichiqchi, tarhkash(kashtachilik) kabi. b) ilmiy terminlar. har bir fan o’ziga xos terminga ega. tilshunoslikda: fonema, fonetika, ega, kesim; matematikada: kub, kvadrat, plyus. 3. jargon va argolar ma’lum tabaqa (sinf) vakillari nutqida qo’llanadigan so’zlar jargonlar deyiladi. masalan, shoe’ qiling-bildiring, tanzil-foyda. argolar qiziqishlari, mashg’ulotlari, yoshlari bir xil bo’lgan ma’lum tor doiradagi guruh vakillari qo’llaydigan so’zlardir. ular umumxalq tiliga oid so’zlarni boshqa ma’noda qo’llashadi. otarchilar, o’g’rilar, savdogarlarning o’z argolari mavjud. masalan, a) otarchilar argosidan; yakan (pul), joyi (yo’q), dah (yaxshi); b) o’g’rilar argosidan: loy(pul), ligavi (milisiya), harif (pul egasi, o’g’rilik ob’ekti); d) savdogarlar argosidan: sar yoki sarpiyoz (ming so’m), kapara (olti ming so’m); e) bezorilar argosidan: zamri (jim tur), hamka (non), deshevka (chaqimchi). bu kabi sinflar, uyushma va to’dalar yo’qolishi bilan argo va jargonlar ham yo’qoladi. emotsional-ekspressivlik jihatdan o’zbek tili leksikasi …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 23 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "lug’at sathidagi o’z qatlam va o’zlashgan qatlam"

lug’at sathidagi o’z qatlam va o’zlashgan qatlam noadabiy qatlam og`izaki so`rov reja: 1. lug’at sathining qo’llanish doirasiga ko’ra tasnifi 2. frazeologiya 3. uslubiyat ( stilistika) 4. leksikografiya 5. etimologiya 6. lug’at sathi taraqqiyotidagi ichki omillar. so’z yasalishi 7. morfemika 8. morfemalarning agglyutinativ tabiati 9. grammatika lug’at sathidagi o’z qatlam va o’zlashgan qatlam tildagi barcha so’zlar uning lug’at boyligini tashkil etadi. tilning lug’at boyligi ikki manba-ichki va tashqi manba orqali ortib boradi. tilning ichki imkoniyatlari orqali so’z yasash (qo’shimcha qo’shish va so’zlarni qo’shish orqali); shevalardan so’z olish ichki manba, boshqa tildan so’z olish tashqi manba hisoblanadi. boshqa tillardan so’z olish natijasida o’z qatlam va o’zlashgan qatlam farqlanad...

Этот файл содержит 23 стр. в формате DOC (125,0 КБ). Чтобы скачать "lug’at sathidagi o’z qatlam va o’zlashgan qatlam", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: lug’at sathidagi o’z qatlam va … DOC 23 стр. Бесплатная загрузка Telegram