tarixiy jarayonlarni modellashtirish va qayta tiklash metodlari

DOC 10 pages 80.5 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 80.5 KB

File type DOC

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

ijtimoiy hodisa va jarayonlarni modellashtirish tarixiy jarayonlarni modellashtirish va qayta tiklash metodlarining tasnifi reja: 1. model va modellashtirish tushunchasi 2. kompyuterli model 3. tarixiy jarayonlarni modellashtirish tajribasi model, matematik model, grafik model, fizik model, kompyuterli model, modellashtirish model va modellashtirish. keng ma’noda model deganda real ob’ektlarning ixtiyoriy tasviri yoki ifodasi tushuniladi.ob’ektlar bir-bridan murakkablik darajasi bilan farq qilgani kabi, ularning modellari ham u yoki bu murakkablik darajasiga ega bo’ladi.bundan tashqari ular ifodalanish xarakteri bo’yicha ham bir-biridan farqlanadi:og’zaki tasvir, grafik tasvir, matematik formula va tenglamalar, fizik ob’ektlar(real ob’ektlarning kichiklashtirilgan yoki soddalashtirilgan analoglari).modellar statik(o’zgarmas tizimni aks ettiruvchi) yoki dinamik(tizim faoliyatini ma’lum vaqt oralig’ida kuzatish imkoniyati bo’lgan) bo’lishi mumkin. model inson bilish jarayonidagi muhim qurol hisoblanib, ob’ektning tarkibiy qismlarini va ular orasidagi bog’lanishni ko’rsatib beradi.bunda muhim jihatlarga e’tibor qaratilib, ikkinchi darajalilar inkor etiladi.bu bilan model tasvirdan farq qiladi. masalan, stol modeli gorizontal sirtning erdan maxsus elementlar (oyoqlar) yordamida ko’tarilib turishi faktini aks ettiradi.bu stolning …

2 / 10

gi bog’lanishlar esa kompyuter dasturi ko’rinishida modellashtirilishidan iborat bo’ladi. bunday dasturlar tizim yoki uning biror qismini kompyuter ekranida ifodalash, tizim faoliyatining sonly xarakteristikalarini olish uchun xizmat qilishi mumkin. kompyuterli modellashtirish og’zaki, grafik va matematik usullarda ifodalash qiyin bo’lgan murakkab tizinlarni o’rganishda, hodisalarning turli variantlari ehtimoli bo’lgan davomli jarayonlarni o’rganishda ko’proq foydalaniladi. tarixiy jarayonlar ham aynan ana shu kategoriyaga tegishli bo’lib, ularga og’zaki modellash uslubi mos kelmaydi. ko’p hollarda matematik modellashtirish uslubi effektiv bo’lib, qaralayotgan ob’ekt faoliyati formula va tenglamalar sistemasi vositasida ifodalanadi.shu zaylda ehtimollar nazariyasining matematik asosi bir holatdan boshqasiga tasodidiy o’zgaruvchi tizimlarni tasvirlashga imkon beradi. ammo matematik modellashtirish ko’p sonli bir xidagi yoki bir-biriga o’xshash elemenlar mavjud bo’lgandagina effekt beradi. ko’p sonly turli tipdagi ob’ektlarni tasvirlovchi matematik modellar juda murakkablashib, katta xajmdagi hisob-kitoblarni talab etadi.kompyuter dasturlari og’zaki, grafik va matematik modellash usullarini birlashtirish imkoniyini beradi. shuningdek, zamonaviy axborot texnologiyalari natijalarni sonli, grafik va dinamik (animatsion) ko’rinishlarda ifodalash imkoniyatlariga ega. …

3 / 10

higa yana bir to’siq ularning monte-karlo metodiga asoslanganligidir, ya’ni hodisa ehtimoli tushunchasini o’z ichiga oladi.tarixchilar esa faqat aniq va konkret faktlarga tayanishga o’rganganlar.shunga qaramay tarixiy voqealarni tadqiq qilishda fizik modellashtirish usullaridan foydalanib kelinmoqda.xususan , arxeologlar azaldan o’z tadqiqotlarida modellashtirishdan keng foydalanadilar. masalan, 1922 yilda shveytsariyada tosh va bronza asrlariga taalluqli odamlarning yashash joylari rekonstruksiya qilingan. keyinchalik ham arxeologlar qadimiy manzilgohlarning modellarini qurib, ularda yashaganlar, mehnat qurollari yasab, xo’jalik ishlari bilan shug’ullanganlar.chex tadqiqotchilari renata va yaroslav malinovlarning kitobi ushbu eksperimentlar bayonoga bag’ishlangan. afsuski, tarixiy manbalarning saqlanganlik holati modelning faoliyat ko’rsatishi uchun zarur bo’lgan parametrlar aniq xarakteristikalarini aniqlashga imkon bermaydi, ularni taxminiy baholangan qiymatlar bilan almashtirishga to'g'ri keladi.bu esa modelning isonchlilik darajasini kamaytiradi. bunday holatlarda tizimli ob’ektlar asosiy xususiyati – xarakteristikalarning o’zaro bog’liqliligidan foydalaniladi.bir parametr qiymatining oshishi, avtomatik holda ikkinchisining kamayishiga olib keladi.masalan, demografik modelda o’lim darajasining oshishi o’rtacha umr ko’rish davomliligining kamayishiga olib keladi. bunda aholi soni tug’ilish darajasining oshishi bilan …

4 / 10

nisbatan doimo ko’p ucrab, shaxarninmg ahamiyati qanchalik katta bo’lsa, bunday shaharlar soni shunchalik kamroq bo’lishidan iborat.bu metodika bo’yicha yirik arxeologik qazilmalar olib borilgan hududlardagi qadimiy manzilgohlar kattaligi, miqdori to’g’risidagi ma’lumotlar qayta ishlangan.manzilgohlarning fazoviy va ierarxik tuzilishi o’rganilgan.bunday tuzilishdagi manzilgohlarning paydo bo’lishiga qanday tarixiy-iqtisodiy jarayonlar sabab bo’lgan? – degan savol tig’iladi.bunga taalluqli taxminlarni komryuterli model yordamida tekshirib ko’rish mumkin. manzilgohlar hayotining biror etapi boshlang’ich deb olinib, boshqasi – natijaviy deb qabul qilingan. keyingi vazifa ishining natijasi bir holatdan ikkinchi holatga o’tkazuvchi modellash dasturini tanlashdan iborat bo’lgan. o’z vaqtida g’arbiy evropalik va amerikalik arxeologlar kompyuterli modellardan foydalanib bir qancha tadqiqotlar olib bordilar.shu tadqiqotlardan biri qadimgi odamlarning yangi manzilgoh uchun joy tanlash strategiyasi masalasiga bag’ishlandi.manzilgohlar paydo bo’lishining bir necha variantlari modellashtirilib, ulardan qaysi biri empirik usullar bilan olingan statistik xarakteristikalarni yaratishi aniqlangan. ibtidoiy jamoalar demografiyasini o’rganishda ham o’xshash usullardan foydalanilgan. amerikalik etnograflar bir necha yillar davomida hozirgi kunga qadar ibtidoiy hayot tarzini saqlab …

5 / 10

rlarni o’zgartirib, modelning reallikka yaqinlashuvi oilalardagi xotinlar soni (yanomama oilasida ko’p xotinlilikka yo’l qo’yiladi) barcha uchun teng bo’lmay, ijtimoiy darajaga bog’liq holda tanlanganda ro’y berar ekan.tarixiy demografiyada bevosita kuzatishning imkoniyati bo’lmagan tarixiy jarayonlarning sonli xarakteristikalarini aniqlashda ham modellashtirishdan foydalaniladi. xuddi shu usulda neolit davri aholisining ilk bor o’troq xo’jalik vujudga kelgan yaqin sharqdan g’arbiy evropa hududi bo’yicha taxminiy tarqalish tezligi o’lchangan.bu tadqiqotlarga ko’ra neoilt davri aholisining kontinent bo’ylab tarqalish tezligi yiliga 1 km ni tashkil etdi. bu toifadagi modellar o’lchash modellari deb ataladi. bunday modellar ishidan olinadigan natijalar boshlang’ich parametrlarga bog’liq bo’lib, modelning qimmati ushbu parametrlarning ishonchliligiga bog’liq. o’lchash modellarini qurish ilmiy gipotezalarni tekshirish uchun ham effektiv vosita hisoblanadi. bu esa tarix fanini ma’lum darajada aniq fanlarga yaqinlashtiradi. bu borada zamonaviy jamiyatning keying rivojlanish yo’lini bashorat qilish maqsadida uni global modellashtirishga urinishlar ham mavjud. bu modellar yordamida olingan prognozlar halokatli bo’lib, ekologik, ijtimoiy, demografik faktorlarga asoslanadi. umuman olganda ushbu bashoratlar …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tarixiy jarayonlarni modellashtirish va qayta tiklash metodlari"

ijtimoiy hodisa va jarayonlarni modellashtirish tarixiy jarayonlarni modellashtirish va qayta tiklash metodlarining tasnifi reja: 1. model va modellashtirish tushunchasi 2. kompyuterli model 3. tarixiy jarayonlarni modellashtirish tajribasi model, matematik model, grafik model, fizik model, kompyuterli model, modellashtirish model va modellashtirish. keng ma’noda model deganda real ob’ektlarning ixtiyoriy tasviri yoki ifodasi tushuniladi.ob’ektlar bir-bridan murakkablik darajasi bilan farq qilgani kabi, ularning modellari ham u yoki bu murakkablik darajasiga ega bo’ladi.bundan tashqari ular ifodalanish xarakteri bo’yicha ham bir-biridan farqlanadi:og’zaki tasvir, grafik tasvir, matematik formula va tenglamalar, fizik ob’ektlar(real ob’ektlarning kichiklashtirilgan yoki soddalashtirilgan an...

This file contains 10 pages in DOC format (80.5 KB). To download "tarixiy jarayonlarni modellashtirish va qayta tiklash metodlari", click the Telegram button on the left.

Tags: tarixiy jarayonlarni modellasht… DOC 10 pages Free download Telegram