toshkent vohasida shahar madaniyatining ravnaqi

DOC 14 pages 876.5 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 876.5 KB

File type DOC

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

o’rta asrlarda toshkent reja: 1. toshkent vohasida shahar madaniyatining ravnaqi. qanqa (xarashkat), mingo‘rik. (tarband) 2. x-xi asrlarda. choch shaharlari haqida arab geograflari malumotlari. 3. toshkent xiv-xvi asrlarda. rejalashtirish, me’moriy yodgorliklar toshkent vohasida shahar madaniyatining ravnaqi. qanqa (xarashkat), mingo‘rik. (tarband) toshkent vohasida o‘troq dehqonchilik va ilk shahar madaniyati qadimiy bo‘lishiga qaramay, shaharning o‘z tarixini miloddan avvalgi i asr oxiridan yozma manbalar va hozirgi shahar ichidagi qadimgi shahar xarobasi (mingo‘rik) saqlanib qolgan vaqtdan boshlaganini kuzatish mumkin. mingo‘rik salor kanali bo‘yida, hozirgi shimoliy vokzal yaqinida joylashgan bo‘lib, uning nomi bu yerda xix asrda mavjud bo‘lgan katta o‘rikzordan olingan. o‘sha davr xaritalariga ko‘ra, kadimgi shahar o‘rni taxminan 35 ga joyni egallagan. qadimgi shahar hududida asta sekin hozirgi toshkent aholisi uylari qurila boshlandi. hozirga kelib, 150x80 metrga yaqin maydondagi "qasr" deb ataluvchi tepalikning bir qismigina saqlanib kolgan. qadimgi shahar o‘rnini arxeologlar o‘nlab yillar mobaynida chuqur o‘rgandilar, natijada uning tarixiy topografiyasi, istehkomlarini qisman qayta tiklash va …

2 / 14

at 6-7 metrgacha bo‘lgan balandlikda saqlangan. uning ichida uchta yo‘laksimon bino tozalab qo‘yilgan. yo‘laklar o‘zaro hamda minora ichidagi xonalar bilan ravoq yo‘llari orqali bog‘langan. ikki xil: 40x40x10, 50x25x9 sm o‘lchamdagi xom g‘ishtdan tiklangan binolar gumbaz bilan yopilib, ayrimlari ikki qavatli bo‘lgan. butun ansambl aylanasiga tashqi devor bilan o‘ralgan. dastlab, "to‘rt parrakli xoch" bunyod bo‘layotganda o‘rtadagi kvadrat qismi minoralarga qarab ko‘tarib qo‘yilgan. gumbazlar os tidagi yuzada kul qatlamlari bilan qoplangan tekis ayvon bo‘lgan. ikkita binoda qalin chirindi qatlami topildi, chamasi, bu yerda yoqiladigan o‘tin zahirasi saqlangan. "xoch"ning shimol tomonida bir necha metr keladigan uzoq vaqt mobaynida to‘planib qolgan kulxonalar aniqlandi. yodgorlik hayotining keyingi bosqichlarida bino toza loy bilan mustahkamlangan. natijada poydevorning yuqori qismida balandlik hosil bo‘lgan. binoning sharqiy qismidagi ayrim devorlar kesilib, ulardan tepa tomga olib chiqadigan zinali pandusga o‘xshash qiya yo‘lak qurilgan. pandus ko‘tarilgan tepadagi maydonchadan zina tushirilgan bo‘lib, u hozirgi tekshiruvlarga ko‘ra 6 metrgacha chuqurlikdagi quduqqa olib borgan. pandus …

3 / 14

uyoshga sig‘ingan aholi tomonidan tiklanganligini va milodiy iv asrgacha mavjud bo‘lganligini aniqlash imkonini beradi. mintaqada kabi bir qancha inshootlar mavjud bo‘lgan. chunonchi, talas daryosi yoqasidagi cho‘ltepa va qizilqaynartepa shahar xarobalarida yarim minoralari bor "parrakli" "xoch"larga o‘xshash binolar aniqlandi. ular milodiy i-iv asrlarga oid deb belgilangan. buxoro viloyatining shimolida shu xildagi yodgorlik setalaktepa 1 yodgorligida topildi. ularning qurilishida ham, vazifasida ham o‘xshash belgilar uchraydi. setalaktepadagi olov yoqish bilan bog‘liq odat ayniqsa, yaqqol aks etgan. bu bino milodiy iii-v asrlarga oid deb belgilangan. mingo‘rikdagi inshoot qovunchi madaniyati majmuasi qatorida olov va quyoshga e'tiqod qilishning asosiy diniy markazi sifatida talas yodgorliklari sirasiga kirgan, degan taassurot tug‘iladi. arxeologik tadqiqotlar qovunchi madaniyati an'analari janub va g‘arbga tarqalganligini tasdiqladi. o‘sha vaqtda bu madaniyat majmuasi vakillari o‘zlari bilan birga olovga sig‘inuvchilarning qasrlar qurish tamoyillarini buxoroning shimoliga olib o‘tganlar. choch to‘g‘risida hikoya kiluvchi ilk yozma manbalardan biri xitoyning katta xan sulolasining yilnomalari hisoblanadi. mazkur shitszi solnomasi, xitoy elchisi …

4 / 14

nt vohasini bu davlatning asosi deb hisoblaydilar. davlat asta sekin turli tilda so‘zlashuvchi qabilalarning qudratli ittifoqiga aylangan, deb taxmin qilinadi. bityan deb atalgan shahar uning markazi bo‘lgan. yurt hukumdorining yozlik qarorgohi ham bo‘lgan. u o‘zining qabilasi bilan birga chorvasini qishki yaylozlardan yozgi yaylovlarga va aksincha ko‘chirib yurgan. xitoy manbalari qang‘ni ko‘chmanchilar o‘lkasi deyish bilan birga kang‘liklarning turmush tarzi boshqa bir o‘lka yansay aholisi turmushiga o‘xshashligini aytib, lekin ular "loy devorlar ichida yashaydilar" deb ta'kidlaydi. bu bilan qang‘ (kangyuy)da ham shahar va manzilgohlar mavjudligini isbotlash mumkin. qang‘ (kangyuy)ga 5ta kichik mulklik suse, fumu, gi, yuegyan va yuni bo‘ysungan. tadqiqotchilar bu mulklar o‘rta osiyoning markaziy mintaqasidagi xorazm, buxoro, samarqand va qashqadaryo singari dehqonchilik va shahar madaniyati vohalari bo‘lishi mumkin, deb hisoblaydilar. yuni mulkligiga toshkent vohasi kirgan bo‘lib, uning markazi toshkent shahri bo‘lgan. tadkiqotchilar (yu.f. buryakov) uni xitoy manbalaridagi miloddan avvalgi iii-ii asrlardagi qadimiy yuni bo‘lib, kadimgi mualliflar ma'lumotlari bo‘yicha, yaksart orti antioxiyasi …

5 / 14

iki, mingo‘rikning qadimgi shahristoni mudofaa devorlari bilan o‘ralgan qal'a qo‘rg‘onli chinakam shahar bo‘lgan. yuqorida ta'kidlanganidek, so‘ngi arxeologik qazish ishlari ko‘rsatishicha, mingo‘rik majmuasidagi ma'naviy madaniyatni olov va quyoshga sig‘ingan aholi tiklagan va uni milodiy iv asrgacha vujudga keltirgan deb taxmin qilish mumkin. bu hozirgi toshkent hududini qadimda juda yirik diniy markaz doirasiga kirganligini ko‘rsatadi. agar kanqadagi shahar ma'muriy markaz yoki xatto qang‘ning poytaxti mavqyeiga da'vogarlik qilishi mumkin bo‘lgan bo‘lsa, mingo‘rikning diniy "qasr" majmuasi bu davlatning asosiy diniy markazlaridan biri bo‘lgan deyish mumkin. avestoda qang‘ha nomi bejizga "muqaddas" deb tilga olinmaydi. ana shundagina milodiy i asrlarda mingo‘rik shahri asosiy ziyoratgoh atrofida manzilgohlar paydo bo‘lganligini tasavvur qilish mumkin. bu markaz keyinchalik sirdaryo bo‘yidagi mintaqalariga, shuningdek, g‘arbiy sug‘d va farg‘onaga katta ta'sir ko‘rsatdi. u joylarda ham quyoshga sig‘inish bilan bog‘liq diniy inshootlar qurilishi kuzatiladi. qang‘ning xitoy manbalarida so‘nggi bor esga olinishi milodiy iv-v asrlarga to‘g‘ri keladi. bu manbalarda shi, yuqorida ta'kidlangandek, "qang‘ning merosxo‘ri" deb …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "toshkent vohasida shahar madaniyatining ravnaqi"

o’rta asrlarda toshkent reja: 1. toshkent vohasida shahar madaniyatining ravnaqi. qanqa (xarashkat), mingo‘rik. (tarband) 2. x-xi asrlarda. choch shaharlari haqida arab geograflari malumotlari. 3. toshkent xiv-xvi asrlarda. rejalashtirish, me’moriy yodgorliklar toshkent vohasida shahar madaniyatining ravnaqi. qanqa (xarashkat), mingo‘rik. (tarband) toshkent vohasida o‘troq dehqonchilik va ilk shahar madaniyati qadimiy bo‘lishiga qaramay, shaharning o‘z tarixini miloddan avvalgi i asr oxiridan yozma manbalar va hozirgi shahar ichidagi qadimgi shahar xarobasi (mingo‘rik) saqlanib qolgan vaqtdan boshlaganini kuzatish mumkin. mingo‘rik salor kanali bo‘yida, hozirgi shimoliy vokzal yaqinida joylashgan bo‘lib, uning nomi bu yerda xix asrda mavjud bo‘lgan katta o‘rikzordan olingan. o‘sha davr xar...

This file contains 14 pages in DOC format (876.5 KB). To download "toshkent vohasida shahar madaniyatining ravnaqi", click the Telegram button on the left.

Tags: toshkent vohasida shahar madani… DOC 14 pages Free download Telegram