til va nutq

DOC 9 стр. 57,0 КБ Бесплатная загрузка

9 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 57,0 КБ

Тип файла DOC

Страницы 9

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 9

til va nutq mttda til va nutq o'qish markazini tashkil etish. reja: 1. til va nutq, ularning farqli tomonlari. 2. nutqning turlari. 3. til madaniyati va nutq madaniyati 4. nutq faoliyati turlari 5. o’qituvchining o’quvchilar bilan muloqoti va nutqiy faoliyati. til va nutq bir - biriga bog’liq hodisalardir. til uchun nutq moddiy materialdir. shu material asosida nutq tashkil topadi. tildagi hamma narsa til jamoasi uchun umumiy bo’ladi. tilda ruhiy va moddiy material mavjud. so’z, morfema, fonemalarning kishi xotirasidagi obrazlari ruhiy material hisoblanadi. nutq tuzishda nomoyon bo’ladigan so’z shakllari, morfemalar, tovushlar moddiy materialdir. bunda til bir tomondan moddiy hodisa bo’lsa, ikkinchi tomondan ruhiy hodisadir, degan xulosa kelib chiqadi. tilning ruhiy hodisaligini uning ongda saqlanishi ko’rsatadi. biz xotiramizda saqlanayotgan qoidalardan tezkorlik bilan foydalanib, biror fikrni yuzaga chiqarish uchun so’zlar va grammatik so’z birikmasi va gaplarni hosil qilamiz. masalan, ongimizda u kitobni qayerdan olganini bilish fikri tug’ildi, deylik. uni savol tariqasida shunday yuzaga …

2 / 9

l jamiyat taraqqiyoti bilan rivojlanib boradi. jamiyat extiyojiga javob bermay qolgan til elementlari iste`moldan chiqa boradi, ular urnida yangi ifoda vositalari paydo bo’ladi. tilda paydo bo’lgan tushunchalar dastlab ayrim shaxslar nutqida ko’rinadi, so’ng asta-sekinlik bilan butun jamoa ongiga singadi. uni hamma bir tushunib, talaffuz etadigan bo’lgach, u til ixtiyoriga o’tadi. aks holda alohida shaxsning nutqiga xos bo’lib qolaveradi. masalan: o’zbek tilida so’zlovchi ba`zi kishilar nutqida “dizayner” (biror yumushni bajaruvchi shaxs) so’zi uchramoqda. hali u butunlay o’zbek tilida gaplashuvchi kishilar ongiga singib ketgan emas. shunday ekan, u hali ayrim shaxslarning tiliga tegishlidir. uning o’zbek tiliga xos bo’lib qolish-qolmasligini kelajak ko’rsatadi. nutq tildagi mavjud ifoda vositalaridan foydalangan holda mavjudlikka (haqiqatga) aylangan fikrdir. nutq, nutq a`zolarining harakati jarayonida paydo bo’ladi. ruhiy hodisa bo’lgan tilning ifoda vositalari nutq ixtiyoriga o’tgach, haqiqatga aylanadi. demak, nutq faoliyatining maxsulotidan, ma`lum shaklga kirishishdan iborat. nutq ikki xil bo’ladi: ichki nutq va tashqi nutq . nutq kishi ongida ham …

3 / 9

utq ixtiyoriga o’tgach, ulardan cheksiz miqdorda gaplar tuzish mumkin. nutq jamoadagi yolg’iz kishi tomonidan yaratiladi va alohida shaxs va kishilarga qaratilgan bo’ladi. demak, nutq ijtimoiy hodisadir. u jamoadagi kishilarni birlashtirish, ma`lum maqsad sari yo’naltirish imkoniyatiga ega. jamiyat taraqqiyotida nutq belgilovchi o’rin tutadi. til madaniyati va nutq madaniyati. til madaniyati deyilganda ana shu tildagi ifoda vositalarining ongli aralashish natijasida hamma tushunadigan va qo’llay oladigan darajaga keltirilganligi, ma`lum davr uchun mosligi, ishlatilish qonun va qoidalari, me`yorlarining qay darajada aniq va mukammal ishlanganligi, sayqal topganligi tushuniladi. boshqacha aytganda, til madaniyati deganda, til birliklari va ular imkoniyatlari taraqqiyotining, ular o’rtasidagi munosabatlar hamda shu munosabatlarni ta`minlovchi qonun-qoidalarning ishlanish darajasi tushuniladi. t.qudratov bu haqda shunday deydi: “tilning madaniyati deyilganda, uning so’z boyligi, sintaksisining taraqqiyoti va boyish darajasi, so’z ma`nolarining o’tkirligi, nutqiy ohangning rang-barangligi tushuniladi. nutq madaniyati, uning aloqaviy fazilatlari yig’indisi va tizimi bo’lib, ular til madaniyati, til faoliyatida qiynalmaslik, matnning mazmuniy vazifasi va imkoniyati kabi har …

4 / 9

til vositalarini bilish nutqni tinglaganda, ularning ma`nosi va vazifasini anglashda ko’rinadi, ya`ni tinglovchi tinglagan va o’qigan narsalarini tushunadi. bunday shaxs o’zgalar nutqini yaxshi tushunadi. ikkinchi bosqich til sistemasi taqdim etgan imkoniyatlarning katta qismini chuqur o’zlashtirishdan, ularni nutq tezkorligiga aylantirib olishidan iboratlir. bunga erishgan shaxsning nutq ravon, boy, obrazli, o’rinli bo’ladi. birinchi bosqichda anglab olingan nutq vositalari ustida doimiy mashq qilish, ularni xotirada saqlashga doimo e`tibor berish, bu imkoniyatlarni nutqiy tezkorlikka aylantiradi. nutq faoliyati. insonning nutqiy faoliyati 3 ko’rinishda amal qiladi. bular so’zlash, mutolaa va eshitish. so’zlash deyilganda so’zlovchining ma`lumoti, maslahat berishi, buyurishi , o’ziga noma`lum narsalar haqida so’rashi anglashiladi. so’zlaganda so’zlovchining bilimi, madaniyati, axloqi, odobi yuzaga chiqadi. so’zlash monologik va diologitk ko’rinishda bo’lishi mumkin. monologik nutqda bir kishining mulohazalari qarshi savollarsiz va javoblarsiz yuzaga chiqadi, suhbatdoshi tomonidan bo’linmaydi. diologik nutqda muloqot qiluvchi shaxslar navbat bilan goh tinglovchi, goh so’zlovchi bo’lib turadi. mutolaa o’quvchining yozma nutq orqali asar muallifi, obrazlari bilan …

5 / 9

ing dunyoqarashi ongi, madaniyati, nutqi belgilovchi vositalar sanaladi. o’qituvchilik kasbi yuksak ma`naviyatni, insonparvarlikni, xohlaydi. o’quvchilarga ta`lim-tarbiya berishda muallimning nutqi katta rol` o’ynaydi. shuning uchun uning nutqi hamma vaqt g’oyaviy yuksak, ravon, yumshoq, dilkash bo’lishi lozim. nutqda va ishda subutsizlik o’qituvchi uchun noloyiqdir. har bir nutq bolalarning yosh xususiyatlarini, bilimi va tushunchasini nazarda tutib tuzilishi shart. shu bilan birga o’qituvchining nutqi yosh avlod ko’z oldida uni o’rab olgan moddiy va ma`naviy dunyoning yangi qirralarini ochib berishni maqsad qilib qo’yadi. o’qituvchining nutqi ta`lim va tarbiya berishning asosidir. o’qituvchining nutqi imkoni boricha sintaktik jihatdan sodda, jozibador, ta`sirchan tuzilishi lozim. har qanday bilim va tarbiya, asosan o’qituvchining dars hamda darsdan tashqari kundalik nutqi orqali berib boriladi. nutqda, u qanday shaklda bo’lmasin, bizning qadriyatlarimizni qattiq xurmat qilinishi lozim. pedagogik nutqiy muloqotning o’ziga xosligi o’qituvchining hamma yerda, har qanday sharoitda ham tarbiyachi ekanligi bilan xarakterlanadi. pedagog o’z tarbiyalanuvchilari bilan ko’proq auditoriyada, darsda nutqiy muloqotda bo’ladi. uning …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 9 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "til va nutq"

til va nutq mttda til va nutq o'qish markazini tashkil etish. reja: 1. til va nutq, ularning farqli tomonlari. 2. nutqning turlari. 3. til madaniyati va nutq madaniyati 4. nutq faoliyati turlari 5. o’qituvchining o’quvchilar bilan muloqoti va nutqiy faoliyati. til va nutq bir - biriga bog’liq hodisalardir. til uchun nutq moddiy materialdir. shu material asosida nutq tashkil topadi. tildagi hamma narsa til jamoasi uchun umumiy bo’ladi. tilda ruhiy va moddiy material mavjud. so’z, morfema, fonemalarning kishi xotirasidagi obrazlari ruhiy material hisoblanadi. nutq tuzishda nomoyon bo’ladigan so’z shakllari, morfemalar, tovushlar moddiy materialdir. bunda til bir tomondan moddiy hodisa bo’lsa, ikkinchi tomondan ruhiy hodisadir, degan xulosa kelib chiqadi. tilning ruhiy hodisaligini uning ongd...

Этот файл содержит 9 стр. в формате DOC (57,0 КБ). Чтобы скачать "til va nutq", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: til va nutq DOC 9 стр. Бесплатная загрузка Telegram