o‘zgaruvchan elektr toki

DOCX 13 pages 65.0 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 65.0 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

qarshilikning temperaturaga bog’liqligi. o’ta o’tkazuvchanlik xaqida tushuncha. o‘zgaruvchan elektr toki elektr energiyasi boshqa turdagi energiyalarga qaraganda hech shubhasiz katta afzalliklarga ega. uni simlar orqali deyarli energiya isrof qilmasdan uzoq masofalarga uzatish mumkin, iste’molchilar o‘rtasida taqsimlash qulay. eng muhimi, bu engergiyani oddiygina qurilmalar yordamida energiyaning boshqa turlariga: mexanik energiyaga, ichki energiyaga (jismlarning isishi), yorug‘lik energiyasiga va shu kabi energiyalarga aylantirish mumkin. o‘zgaruvchan tokning o‘zgarmas tokka nisbatan shunday afzalligi borki, uning kuchi va kuchlanishini deyarli energiya yo‘qotmasdan juda keng chegaralarda o‘zgartirish (transformatsiyalash) mumkin. ko‘pgina elektrotexnik va radiotexnik qurilmalar uchun o‘zgaruvchan tokni ana shunday o‘zgartirish kerak bo‘ladi. lekin elektr energiyasini uzoqqa uzatishda kuchlanish va tokni transformatsiyalash ayniqsa zarurdir. elektr tokini generatorlar ishlab chiqaradi. generator biror turdagi energiyani elektr energiyasiga aylantiruvchi qurilmadir. hozirgi vaqtda o‘zgaruvchan tokning elektromexanik induksion generatorlari eng muhim o‘rin tutadi. bu generatorlarda mexanik energiya elektr energiyasiga aylantiriladi. ularning ishlash prinsiplari elektromagnit induksiyasiga asoslangan. bunday generatorlarning tuzilishi uncha murakkab emas. shu bilan …

2 / 13

eb ataladi. ammo elektrotexnikada, ko‘pincha, davriy o‘zaruvchi toklar o‘zgaruvchan tok deb ataladi. o‘zgaruvchan tok, ya’ni davriy deb ataladi, chunki vaqt o‘tishi bilan tokning o‘zgarishi takrorlanadi. tokning o‘tish vaqti o‘zgaruvchan tokni davri deyiladi. ular ichida eng oddiysi va qulayi sinusoidal toklardir. o‘zgaruvchan tok, ya’ni sinusoidal deb ataladi, chunki tokning o‘zgarishi vaqtga nisbatan sinus qonuniga muvofiq ro‘y beradi. ii o‘zgaruvchan tokning bitta to‘la o‘zgarishi sikl deb aytiladi. bitta siklning davom etish vaqti davr deyiladi. bir sekund ichida bo‘lgan sikllar soniga o‘zgaruvchan tok chastotasi deyiladi. barcha elektrostansiyalarda hosil bo‘lgan o‘zgaruvchan tokning chastotasi f=50 gs ga teng. masalan, agar f=50 gs teng bo‘lsa, u paytda bir sekund ichida eyukni yoki tokning o‘zgarishini 50-ta to‘la sikllari ro‘y beradi. o‘zgaruvchan tok yana siklik yoki davriy chastotasi ω bilan harakterlanadi. ω,f va t orasida bog‘lanishlar quyidagi formulalar bilan berilgan: ω = 2πf (1) (2) o‘zgaruvchan tok o‘zining oniy qiymatlari bilan, ya’ni tok kuchining, kuchlanishni va eyukni oniy …

3 / 13

t vaqt ichida o‘zgarmas va o‘zgaruvchan toklar bir xil issiqlik miqdorini ajratadilar va shuning uchun: q1 = q2 (8) cos2ωtdt = 0, chunki cos 2ωt funksiyasining t bir davr ichidagi qiymati nolga teng. shuning uchun tok kuchi effektiv yoki ta’siriy qiymati quyidagiga teng bo‘ladi: shunday qilib, sinusoidal o‘zgaruvchan tok uchun tok kuchining effektiv qiymati amplituda qiymatidan 2 marta kichik bo‘ladi. xuddi shuningdek, eyuk va kuchlanishning effektiv qiymatlari ham amplituda qiymatlaridan 2 marta kichik bo‘ladi. o‘tkazgichda birday vaqt ichida o‘zgaruvchan tok ajratgan issiqlikka teng issiqlik ajrata oluvchi o‘zgarmas tokning tok kuchi jeff ga o‘zgaruvchan tokning ta’sir yoki effektiv qiymati deyiladi. amalda o‘zgaruvchan toklar tok kuchi, eyuk va kuchlanishning faqat effektiv qiymatlari bilan harakterlanadi. masalan, odatdagi tok tarmog‘i 220 v li effektiv kuchlanishdan iborat bo‘lib, uning amplitudasi, ya’ni kuchlanishning eng maksimal qiymati 310 v ga teng bo‘ladi. o‘zgaruvchan tok zanjirlari o‘zgarmas tok zanjirlaridan farq qiladilar, chunki o‘zgaruvchan tok zanjirida tok kuchini, kuchlanishni …

4 / 13

larga ega bo‘ladilar. agar zanjirda kuchlanish rezonansi hodisasi ro‘y bersa, u paytda zanjirda energiya faqat aktiv qarshilikning issiqlik ta’siriga sarflanadi, lekin g‘altak va kondensator oralig‘ida energiya almashishi ro‘y beradi. buning natijasida, agar kondensatorning elektr energiyasi kamaysa, g‘altakning magnit energiyasi oshadi, va teskari. rezonans sharti uml=umc dan zanjirga ulangan o‘zgaruvchan tok manbaining rezonans siklik chastotasi ωrez teng bo‘ladi: o‘zgaruvchan tok zanjirida ajralgan quvvat tok kuchi va kuchlanishlarning ta’sir (effektiv) qiymatlariga hamda tok bilan kuchlanish orasidagi fazaning siljishiga bog‘liq bo‘ladi. bunda φ- faza siljishi bo‘lib, cos φ – quvvat koeffitsiyenti deyiladi. o‘zgaruvchan tok zanjirida ajralgan quvvat cos φ ga bog‘liq bo‘lib, bunda ikki xil bo‘lishi mumkin: 1. agar zanjirda faqat aktiv qarshilik r, ya’ni xl = 0 va xc = 0 bo‘lsa, φ = 0 yoki cos φ = 1 bo‘ladi va quvvat maksimal qiymatga erishadi. zanjirda ajralgan maksimal quvvatga to‘la quvvati deyilib, u esa s harfi bilan belgilanadi: s = uef …

5 / 13

ergiyaning eng universal va foydalanish uchun eng qulay turi bo‘lgan elektr energiyasi yetakchi o‘rin tutadi. texnikaning barcha asosiy sohalarida chuqur sifat o‘zgarishlari sodir bo‘lmoqda. masalan, energetikadagi o‘zgarishi organik yoqilg‘i bilan ishlaydigan issiqlik elektr stansiyalardan atom elektr stansiyalariga o‘tish bilan bog‘langan. materialshunoslik sohasida bunday o‘zgarishlar odatdagidan tashqari, biroq amaliyot uchun juda muhim xossalarga ega bo‘lgan sun’iy materiallar industriyasini yaratish bilan bog‘liqdir. transport, qurilish, aloqa hozirgi zamon texnikasining prinsipial jihatdan yangi, yanada unumliroq va takomillashgan sohalari bo‘lib bormoqda. sanoat va qishloq xo‘jaligi tobora kompleks avtomatlashtirilgan ishlab chiqarishga aylanib bormoqda. kompleks avtomatlashtirish turli-tuman elektron boshqarish va nazorat-o‘lchov qurilmalariga tayanadi, bularsiz avtomatlashtirishni tasavvur qilish mumkin emas. bu qurilmalarning ilmiy asoslari, shuningdek, ularning amalda ishlatilishi radioelektronika, qattiq jism fizikasi, atom yadrosi fizikasi va hozirgi zamon fizikasining boshqa qator bo‘limlari bilan chambarchas bog‘liqdir. energetikadagi o‘zgarishlarga atom energiyasining paydo bo‘lishi sabab bo‘ldi. atom yoqilg‘isida saqlanadigan energiya zahiralari hali sarflanmagan odatdagi yoqilg‘i energiya zahiralaridan ko‘p marta katta bo‘ladi. …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zgaruvchan elektr toki"

qarshilikning temperaturaga bog’liqligi. o’ta o’tkazuvchanlik xaqida tushuncha. o‘zgaruvchan elektr toki elektr energiyasi boshqa turdagi energiyalarga qaraganda hech shubhasiz katta afzalliklarga ega. uni simlar orqali deyarli energiya isrof qilmasdan uzoq masofalarga uzatish mumkin, iste’molchilar o‘rtasida taqsimlash qulay. eng muhimi, bu engergiyani oddiygina qurilmalar yordamida energiyaning boshqa turlariga: mexanik energiyaga, ichki energiyaga (jismlarning isishi), yorug‘lik energiyasiga va shu kabi energiyalarga aylantirish mumkin. o‘zgaruvchan tokning o‘zgarmas tokka nisbatan shunday afzalligi borki, uning kuchi va kuchlanishini deyarli energiya yo‘qotmasdan juda keng chegaralarda o‘zgartirish (transformatsiyalash) mumkin. ko‘pgina elektrotexnik va radiotexnik qurilmalar uchun o‘z...

This file contains 13 pages in DOCX format (65.0 KB). To download "o‘zgaruvchan elektr toki", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zgaruvchan elektr toki DOCX 13 pages Free download Telegram