alisher navoiy muamolari

PPTX 18 pages 570.8 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 570.8 KB

File type PPTX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

alisher navoiy alisher navoiy muamolari (1441-1501) alisher navoiy alisher navoiy (1441, 9 fevral-1501, 3 yanvar) ulug‘ o‘zbek shoiri, mutafakkiri va davlat arbobi bo‘lgan. g‘arbda chig‘atoy adabiyotining buyuk vakili deb qaraladi, sharqda «nizomi millati va d-din» (din va millatning nizomi) unvoni bilan ulug‘lanadi. hayot yo‘li asl ismi nizomiddin mir alisher. u hirotda tug‘ilib, shu yerda umrining asosiy qismini o‘tkazgan. navoiyning otasi g‘iyosiddin bahodir temuriylar xonadoniga yaqin bo‘lgan. she’r zavqi va iste’dodi erta uyg‘ongan. bolalikdayoq farididdin attorning «mantiqut-tayr» asarini yod olgan, sharafiddin ali yazdiy nazariga tushgan, mavlono lutfiy yosh shoir iste’dodiga yuqori baho bergan, kamol turbatiy e’tirofini qozongan. sayyid hasan ardasher, pahlavon muhammad kabi ustozlardan ta`lim olgan, abdurahmon jomiy bilan ijodiy hamkorlikda bo`lgan. navoiy 1469 yilgacha temuriylar orasidagi ichki nizolar sababli hirotdan yiroqroqda yashagan. husayn boyqaro xuroson taxtiga o`tirgach (1469), navoiy hayoti va ijodida yangi bosqich boshlanadi, muhrdorlik (1469) mansabiga, vazirlik (1472) va astrobod hokimligi (1487)ga tayinlanadi. 1480—1500 yillar mobaynida o`z mablag`lari …

2 / 18

g boshlanishi»), «navodirun-nihoya» («nodirliklar nihoyasi») nomli devonlar (1470-yillar) tartib berilgan. lirik merosi umumiy hajmi 50000 misradan ortiq «xazoyinul-maoniy» nomli to`rt devon (1491—1498)ga jamlangan. navoiy she`riyatining mavzular doirasi keng, janrlar ko`lami (16) xilma-xil. g`azallari «oshiqona, orifona, rindona» (shayxzoda) sifatlar bilan o`rganiladi. g`azallarida insoniy muhabbat, ilohiy ishq bilan uyg`un holda ulug`lanib, «majoz - haqiqat ko`prigi» aqidasiga amal qilingan. alisher navoiy she`riyatidagi zohiriy ma`no yangiliklari bilan birga botiniy sifatlarni ham o`rgangandagina ularni idrok etishga erishish mumkin. «nazmul-javohir» (1485) hazrat alining «nasrul-laoliy» asarining turkiy nazmga solingani bo`lib, 266 ruboiydan iborat bu asarda axloqiy-ta`limiy qarashlar o`z aksini topgan. o`r fa shida (3-fond) navoiyga mansub 24 asarning 254 qo`lyozmasi saqlanadi, undan ko`pchiligi devonlarning nusxalari. navoiy devonlari prof. h.sulaymon tomonidan yig`ilib, tasnif etilgan. «ilk devon» sankt-peterburgdagi saltikov-shedrin kutubxonasida (inv.564) saqlanadi. «navodirun-nihoya» o`r fa shi (inv.1995) dagi nusxalari nihoyatda nodir bo`lib, ular navoiy davrida hirotda sulton ali mashhadiy (1487), abdujamil kotib (1487-88) tomonidan ko`chirilgan. xamsa alisher navoiy ijodining …

3 / 18

olmaganini anglatish bilan o`zining adolatli shoh haqidagi qarashlarini anglatadi. «farhod va shirin»da qahramonlar sevgi sarguzashtlari orqali insonning tarix va kelajak oldidagi vazifasini belgilaydi, insonlik faqat muhabbatda emas, balki o`sha sharafli nomning himoyasi orqali ekanini uqdiradi. sharq tarixidagi xusrav va shirin voqeasini badiiy jihatdan qayta ishlab, farhod orqali o`zining komil inson haqidagi qarashlarini ifoda qilgan. navoiy dostoni orqali firdavsiy, nizomiy, dehlaviy an`analari yangilangan bo`lsa, undan keyin bu syujet turk mumtoz adabiyotining o`zak muammolarini hal etishda asosiy o`rin tutdi va bu yo`nalishda ahmad rizvon, jaliliy, harimiy, bafqiy, urfi sheroziy, lamiiy, nizoriy v.b. dostonlari yaratildi. «layli va majnun» dostonida arab ertaklari orqali ma`lum syujet o`zining tugal shaklini topdi, unda ishq falsafasi betakror uslubda ifoda qilindi. keyinroq yaratilajak fuzuliy, andalib, sayqaliy dostonlari uchun ma`naviy zamin bo`ldi. «xamsa» tarkibidagi «sab`ai sayyor» va «saddi iskandariy»da shohlik bilan bog`liq masalalarni birinchi o`ringa olib chiqdi. bu dostonlar xamsanavislik an`anasida o`zining ijtimoiy-siyosiy xarakteri va originalligi bilan ajralib turadi. «xamsa»ga …

4 / 18

ning tasavvufiy qarashlari deyarli barcha asarlarining ruhiga singgan bo`lsa-da, maxsus «lisonut-tayr» dostoni(1499)da, «nasoyimul-muhabbat» manqabasi]]"(1495-96)da, «tarixi anbiyo va hukamo»(1485-8), «arbain», «munojot» singari asarlarida aks etgan. «lisonut-tayr»da borliq va ilohiyot haqaidagi qarashlarini, inson, tabiat va hayot haqidagi fikrlarini qushlar tili va sarguzashtlari orqali bayon qilgan. o`zbekiston mustaqillikka erishganidan so`ng navoiy asarlarini diniy va so`fiylik jihatidan o`rganish kengaydi, ular ob’ektiv va ilmiy bahosini olmoqda. «arbain», «munojot» kabi asarlari chop etildi. jomiyning «nafahotul-uns min hazarotil-quds» tazkirasini tarjima qilib va to`ldirib, so`z yuritilgan 618ta shayxlar sonini 770 taga yetkazdi. nasriy asarlari navoiy merosining salmoqli qismi nasriy asarlardan iborat. ular ijtimoiy-siyosiy, axloqiy-ta`limiy va ilmiy-falsafiy yo`nalishdadir. «mahbubul-qulub»(1500-01) navoiyning so`nggi yirik asari bo`lib, unda ulug` mutafakkir adibning hayoti davomidagi kuzatishlari, to`plagan boy tajribasi o`z yuqori darajasida aksini topgan. uch qismdan iborat bu asarda «soriun-nosning af'ol va ahvolining kayfiyati» (1), axloqiy muammolar (2), «mutafarriqa favoyid va amsol surati» (3) masalalari ifodalangan. xamsatul-mutahayyirin»(«besh hayrat»,1494) asarida ustozi va do`sti abdurahmon jomiy, …

5 / 18

astlabki tazkira bo`lib, unda shoir sakkiz majlis doirasida 459 shoir va adib haqida ma`lumot bergan. birinchi va ikkinchi majlisda tazkira tartib berilganda hayot bo`lmagan shoirlar, uchinchi majlisda shoirning zamondoshlari, to`rtinchi majlisda beshinchi majlisda xuroson, oltinchisida movaraunnahr, kichik osiyo va eron, yettinchi va sakkizinchi majlislarda temuriylar sulolasiga mansub ijodkor shoh va shahzodalar haqidagi ma`lumotlar jamlangan. asar fahriy hirotiy(1521-22), muhammad qazviniy(1522-23), shoh ali abdulali (1598) tomonidan uch marta fors tiliga tarjima qilingan. navoiy «muhokamatul-lug`atayn» asarini o`z zamonidagi turkiy lahjalar, ziyolilar nutqi, badiiy va ilmiy asarlarning leksik-grammatik xususiyatlarini forsiy til xususitlari bilan qiyoslashga bag`ishladi. jonli xalq tilida qo`llanilgan ko`plab so`zlarni asarga kiritib, adabiy tilda qo`llanilishiga sababchi bo`ldi. o`zigacha ishlatilgan so`zlarni yangi ma`no qatlamlarini ochdi. o`zbek tili grammatikasini mahmud koshg`ariydan so`ng ilmiy asosga soldi. o`zbek tilining badiiy va estetik imkoniyatlari kengayishiga sababchi bo`ldi. fors va turk tillarida yaratilgan eng yirik va e`tiborli asarlarga murojaat qildi, shoir va olimlarni til istiqloli uchun kurashga chorladi. aruz …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "alisher navoiy muamolari"

alisher navoiy alisher navoiy muamolari (1441-1501) alisher navoiy alisher navoiy (1441, 9 fevral-1501, 3 yanvar) ulug‘ o‘zbek shoiri, mutafakkiri va davlat arbobi bo‘lgan. g‘arbda chig‘atoy adabiyotining buyuk vakili deb qaraladi, sharqda «nizomi millati va d-din» (din va millatning nizomi) unvoni bilan ulug‘lanadi. hayot yo‘li asl ismi nizomiddin mir alisher. u hirotda tug‘ilib, shu yerda umrining asosiy qismini o‘tkazgan. navoiyning otasi g‘iyosiddin bahodir temuriylar xonadoniga yaqin bo‘lgan. she’r zavqi va iste’dodi erta uyg‘ongan. bolalikdayoq farididdin attorning «mantiqut-tayr» asarini yod olgan, sharafiddin ali yazdiy nazariga tushgan, mavlono lutfiy yosh shoir iste’dodiga yuqori baho bergan, kamol turbatiy e’tirofini qozongan. sayyid hasan ardasher, pahlavon muhammad kabi ustozl...

This file contains 18 pages in PPTX format (570.8 KB). To download "alisher navoiy muamolari", click the Telegram button on the left.

Tags: alisher navoiy muamolari PPTX 18 pages Free download Telegram