agiografik asarlar haqida ma’lumot

DOC 32 sahifa 108,5 KB Bepul yuklash

32 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 108,5 KB

Fayl turi DOC

Sahifalar 32

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 32

agiografik asarlar haqida ma’lumot reja: 1. nosiriddin rabg‘uziy hayoti va ijodining manbalari. 2. payg‘ambarlar tarixi asosida yaratilgan asarlar. 3. “qisasi rabg‘uziy” (“qisasu-l-anbiyo”) asarining tarkibi. 4. mahmud ali ibn-as-saroyining “nahj ul-farodis” asari o‘zbek adabiyotida agiografik asarlarning yirik namunasi yuksak iste’dod sohibi bo‘lgan taniqli adib, iste’dodli shoir nosuriddin rabg‘uziy o‘zbek mumtoz adabiyotining ulkan namoyandalaridan biridir. uning turkiy xalqlar orasida "qisasu-l-anbiyo" nomi bilan mashhur bo‘lgan "qisasi rabg‘uziy" asari yozuvchi ma’naviy merosidan bizgacha yetib kelgan yagona adabiy manba sanaladi. mazkur asar yirik hajmli turkiy nasrning birinchi namunasidir. nosiruddin rabg‘uziyning hayoti va ijodi haqida juda oz ma’lumotlarga egamiz. "qissasi rabg‘uziy"dagi ayrim qaydlar adib tarjimai holiga doir ishoralar egaligi bilan alohida ahamiyatga molik. jumladan, asar muqaddimasida "qisasi rabg‘uziy" xorazmdagi raboti o‘g‘iz degan joyning qozisi burhoniddin o‘g‘li nosuriddin tomonidan e’tiborli mo‘g‘ul beklaridan hisoblanib, islom dinini qabul qilgan nosuriddin to‘qbug‘abek iltimosiga ko‘ra yozilganligi e’tirof etiladi. adib nosuriddin to‘qbug‘ani toj ul-umaro va muhibbul ulamo beklar urug‘i, yigitlar arig‘i, ulug‘ …

2 / 32

echama o‘zumni ul ishga loyiq, ul amalga muvofiq ermasin teb, bu og‘ir ishga o‘gradim. izi izza va jalladan tamom bo‘lguga tavfiq (alloh taolo uning kamchiliklarini bekitsin va unga rahm qilsin) tilab kitob boshladimiz", ko‘rinadiki, ijodkor g‘oyat ulug‘ ishga kirishadi. payg‘ambarlar qissalariga bo‘lgan rag‘bati turli, joylarda, turli kishilar tomonidan hikoya qilinadigan, ba’zilari mustaqil, ba’zilari esa mustaqil bo‘lmagan. ba’zilari parchalar holida bo‘lgan va shunga o‘xshash alloh elchilari to‘g‘risidagi badiiyat namunalarini yig‘ib, kitob holiga keltiradi. asar muallifining bundan ko‘zda tutgan maqsad-muddaosi quyidagicha muxtasar badiiy ifodalangan: "bunda maqsad payg‘ambar qissasi erdi va lekin odamdan burunoq yaratilgan bor uchun andin boshlasamiz foydasi ortiqroq bulg‘ay, deb tartib uza yaratilganlardan og‘oz qildimiz. ertakliga ung‘ay, istakliga tebray bo‘lsin teb "qisasi ar-rabg‘uziy" ot berdimiz". nosuruddin rabg‘uziy asarning yozilish tarixi haqida quyidagicha ma’lumot beradi; nosuriddin rabg‘uziy ushbu asarni bir yillik tinimsiz mehnati natijasida vujudga keltirganini she’riy parchada e’tirof etadi. hijriy 710 yilning hut oyida kitob nihoyasiga etkazilgan. hut hijriy-shamsiy taqvimning …

3 / 32

iy" xix asrning ii yarmi va xx asrning boshlarida qozon va toshkentda bir necha marta nashr qilingan. asarning to‘la matni 1959 yilda qozon shahrida rus turkshunos olimi n.i.ilminskiy tomonidan chop etildi. 1990-1991 yillarda e.fozilov, a.yunusov, h.dadaboev, yu. shokirov kabi olimlarimizning sa’y-harakatlari bilan "qisasi rabg‘uziy" ikki kitob holida sharhu izohlar va lug‘at bilan nashr yuzini ko‘rdi. mazkur mo‘tabar adabiy yodgorlik v.radlov, v.tomsn, p.melioranskiy, s.malov, v.kotvich, a.fon, gaben, p.romstedt, a.kononov, p.t.sime, besim atalam, e.najib, rahmati arat singari sharqshunos olimlar diqqatini o‘ziga tortgan va ularning bir qator ilmiy tadqiqotlarini vujudga kelishiga sabab bo‘lgan. "qisasi rabg‘uziy" 72 qissadan iborat. asar hamd, na’t, muqaddima, lirik kechinmalar va xotimadan tarkib topgan. qissalar nasrda, ularning tarkibidagi ba’zi lirik kechinmalar, qissalarning xulosalari va asar xotimasi nazmda ijod etilgan. nosuriddin rabg‘uziy qur’oni karimda payg‘ambarlar haqida kelgan qissa va hikoyatlarni qayta ishlab sayqal berib, takomillashtirgan. manbalarda takidlanishicha, ijodkor qur’oni karimda mavjud bo‘lmagan qissalarni yozishda boshqa mumtoz manbalardan, jumladan, abu is’hoq …

4 / 32

i yaratti. azina (juma) kun odamni yaratti. shanba kun narsa yaratmadi. bu qamug‘ (barcha) narsalarni taqi ming muncha narsalarni ko‘z yumib ochg‘uncha yaratg‘u yarog‘i bor erdi. mumtoz adabiyot da jo‘da ko‘p e’tirof etilgan mazkur fikrlarni nosiruddin rabg‘uziy juda ixcham ifodalagan, bunda yaratuvchi zoti va sifatlarining cheksiz ekanligi va buyuk yaratuvchanlik xususiyati yaqqol ko‘zga tashlanadi. asardagi qolgan qissalar odam, nuh, muso, iso, yaqub, yusuf, dovud, sulaymon, muhammad alayhis-salom kabi payg‘ambarlarga bag‘ishlangan. "qisasi rabg‘uziy" dagi shiis, muso, solih, yusuf, muhammad alayhis-salom va boshqa payg‘ambarlar haqidagi qissalar hajm jihatidan ancha katta bo‘lib, ular bir necha fasl-bo‘limlardan tarkib topgan, shuningdek, asarda kichik hajmli qissa-hikoyatlar ham bor. "qisasi rabg‘uziy"da dastlab payg‘ambarlarning fazilat kashfu karomatlari bayon qilinib, so‘ngra aksariyat holatlardagi o‘sha alloh elchilarini ulug‘lovchi she’rlar keyatiriladi keyin esa nasrda nabiyu rasullarning sarguzashtlari hikoya qilinadi. bu holat deyarli barcha qissalar uchun mushtarakdir. jumladan, "qisasi odam safiy alayhis-salom"da xuddi shunday odam alayhis-salomning tuproqdan yaratilgani, yuksak ko‘kka otilgani, ujmoh …

5 / 32

dan nido keladi: "ey azroil, nihoyat qattiq ko‘ngilluk ermishsan. taqdir andoq qildim, qamug‘ tanlig‘larning jonin senga oldirg‘ayman". ko‘rinadiki, rabg‘uziy o‘z asarida nega islom diniga ko‘ra barcha mavjudotlarning jonini olish azroilga topshirilgan, degan butun insoniyatni qiziqtiradigan savolga ishonarli javob aytadi. umuman olganda, ushbu qissada shu tarzdagi juda ko‘p savollarga asosli javob beriladi. jumladan, odamning tuproqdan yaratilishiga shu ma’danning kamtarinligi, tavoze’ qilib turishi bois bo‘lganligi e’tirof etiladi. shuningdek, odam alayhis-salom jannatda turli noz-ne’matlarni ko‘radi, ammo o‘ziga o‘xshash mavjudot yo‘qligidan ko‘ngli to‘lmagani uchun odamni uzoq uxlatib, so‘ng qovurg‘asidan havvoning yaratilishi qissada ishonarli badiiy lavhalarda ifodasini topgan. rabg‘uziy agar parvardigor odamni uzoq vaqt uxlatmasa, qovurg‘asi og‘rirdi va havvoni o‘ziga dushman deb hisoblardi,- deya e’tirof etadi. shunday qilib, qissada odam alayhis-salomga borliqdagi barcha mavjudotlarning nomlarini bilish nasib etganligi uning jufti bilan jannatdagi hayoti, odam, havo, iblis, tovus va ilonga jannatdan chiqish haqida yorliq kelishi hamda boshqa tafsilotlar o‘quvchini ishontirarli darajada badiiylashtiriladi. qissalarning o‘ziga xos xususiyatlari …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 32 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"agiografik asarlar haqida ma’lumot" haqida

agiografik asarlar haqida ma’lumot reja: 1. nosiriddin rabg‘uziy hayoti va ijodining manbalari. 2. payg‘ambarlar tarixi asosida yaratilgan asarlar. 3. “qisasi rabg‘uziy” (“qisasu-l-anbiyo”) asarining tarkibi. 4. mahmud ali ibn-as-saroyining “nahj ul-farodis” asari o‘zbek adabiyotida agiografik asarlarning yirik namunasi yuksak iste’dod sohibi bo‘lgan taniqli adib, iste’dodli shoir nosuriddin rabg‘uziy o‘zbek mumtoz adabiyotining ulkan namoyandalaridan biridir. uning turkiy xalqlar orasida "qisasu-l-anbiyo" nomi bilan mashhur bo‘lgan "qisasi rabg‘uziy" asari yozuvchi ma’naviy merosidan bizgacha yetib kelgan yagona adabiy manba sanaladi. mazkur asar yirik hajmli turkiy nasrning birinchi namunasidir. nosiruddin rabg‘uziyning hayoti va ijodi haqida juda oz ma’lumotlarga egamiz. "qissasi rabg‘u...

Bu fayl DOC formatida 32 sahifadan iborat (108,5 KB). "agiografik asarlar haqida ma’lumot"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: agiografik asarlar haqida ma’lu… DOC 32 sahifa Bepul yuklash Telegram