lotin tili tarixi

DOCX 59 pages 140.3 KB Free download

59 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 140.3 KB

File type DOCX

Pages 59

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 59

lotin tili tarixi lotin tili (lingua latina)hind-yevropa tillari oilasining italiy tillari guruhiga mansub. u uzoq o‘tmishda hosil bo‘lgan. dastlab bu tilda italiya markazidagi latsiy viloyatida istiqomat qiluvchi lotin qabilasi (latini), hamda qadimgi rim ahli va milodiy i asr boshlarida rim qo‘l ostiga o‘tgan apennin yarim oroli hududidagi italiy qabilalar so‘zlashishgan. mil. av. iii asr o‘rtalaridan boshlab lotin tili rim legioni bilan birga yanada qadimiyroq madanaiyatga ega davlatlar – yunoniston, karfagen, misr, suriya va b. – hamda yevropaning u davrda madaniyati kam yerlarga kirib bordi. qadimiy davr lotin tili tarixi bir-biridan u yoki bu darajada farqlanuvchi 5 ta davrga ajratiladi: 1) eng qadimgi lotin tili davri (mil. av. vi-iv asrlar); 2) klassik davrgacha boʻlgan lotin tili davri (mil. av. iii-ii asrlar, adabiy lotin tilining shakllanish vaqti); 3) klassik, “oltin” lotin tili davri (mil. av. i asr, juda boy leksika va rivojlangan adabiyoti bilan ajralib turadi); 4) klassik davrdan keyingi, “kumush”lotin tili …

2 / 59

iy tili bo‘lib qoldi. lotin tiliyevropa madaniyati rivojida ulkan rol oynadi. yevropa tillaridagi siyosiy, ilmiy va texnik terminologik tizimlarning leksik jihatdan boyishi va ko‘payib borishiga ijobiy ta’sirko’rsatdi. loti tili qadimiy hind-yevropa tillariga xos, uni xett tili, hind-eron, kelt tillari bilan yaqinlashtiruvchi xususiyatlarni saqlab qolgan. asosiy fonetik jihatlari unda unlilar cho‘ziqligining fonologik farqlanishiga egaligi, urg‘uso‘zning oxirgi bo‘g‘iniga tushmasligi, undoshlarning kuchsizlanib borishi kabilardan iborat. morfologik xususiyatlari: fleksiyadan shakl yasashning asosiy vositasi sifatida foydalanish, fleksiyaning 5 turi mavjudligi, turlanishning 6 kelishikka asoslanishi, fe’llarda 3 xil mayl (indikativ, konyunktiv, imperativ) va 2 xil nisbat (aktiv va 22o‘rtapassiv) farqlanishi va b. so‘z tartibida fe’lgap oxirida keladi. lotin tili leksikasida yaqin qarindosh yoki noqarindosh qabilalar tillarining ta’siri saqlanib qolgan. lotin tiliga yunon tili, ayniqsa, mil. av. iii-i asrlarda kuchli va davomli ta’sirko‘rsatgan. lotin tili leksikasi, yunon tili bilan birga, ilmiy terminologiya sohasida hanuz baynalmilal terminlarni yaratishda manba bo‘lib xizmat qilmoqda. zamonaviy tillarda lotinshunoslik lotin tili qadimdan …

3 / 59

ariga qaraganda, ingliz tilida eng ko‘p qo‘llaniladigan 20000 so‘zning 10400 tasi lotin tili so‘zlarining o’zagidan yasalgan, 2200 tasi yunoncha , 5400 tasi anglo-sakson tili mahsuli ekan. bundan ko‘rinib turibdiki chet tilini o‘rganuvchi mutaxasislar lotin tilini o‘rganishlari zarurdir. 1. lotin tili va roman tillari lotin tili bevosita quyidagi roman tillarining asosini tashkil etadi: · ispan, fransuz, italyan, portugal, rumin, katalan, sardin va romansh tillari. bu tillar vulgar latin (xalq orasida ishlatilgan lotincha) asosida shakllangan bo‘lib, ularning grammatikasi va lug‘at boyligi lotin tilidan kelib chiqqan. 2. lotin tilining ingliz tiliga ta’siri ingliz tili german tillar oilasiga mansub bo‘lsa-da, uning lug‘at boyligining katta qismi lotin tilidan olingan: · 56% dan ortiq inglizcha so‘zlar lotin ildizlariga ega, bu so‘zlar bevosita yoki fransuz tili orqali kirib kelgan. 3. ilm-fan, tibbiyot va huquqda lotin tili lotin tili ilmiy va texnik sohalarda universal til sifatida xizmat qilgan: · biologiya: carl linnaeus tomonidan ishlab chiqilgan binomial nomenklatura tizimi …

4 / 59

bugungi kunda ham o‘rganilmoqda. rim sonlari rim raqamlari — qadimgi rimliklar qoʻllagan raqamlar. rim raqamlari 7 ta: i, v, x, l,c, d, m. rim raqamlar aslida lotin harflari boʻlib, ularning son qiymatlari quyidagicha: simvol i v x l c d m qiymat 1 5 10 50 100 500 1000 har qanday natural sonni rim raqamlari yordamida yozish mumkin, bunda quyidagi qoidaga rioya qilinadi: 1. katta raqam kichigidan oldin yozilsa, raqamlar qoʻshiladi.xaxaxaxa masalan, li = 50 + 1 = 51; ci = 100 + 1 = 101; xi = 10 + 1 = 11. 1. kichik raqam kattasidan oldin yozilsa, katta raqamdan kichigi ayriladi. masalan il = 50 — 1 = 49; ic = 100 — 1 = 99; ix = 10 — 1 = 9. sonlarni yozishda ayni bir rim raqamlari ketma-ket 3 martadan koʻp qatnashmaydi. masalan, xxx = 30, ammo 40 oʻrniga xxxx emas, balki xl = 50 — …

5 / 59

dan olingan boʻlishi juda ehtimol). 5000 gacha boʻlgan hamma butun sonlar yuqorida aytilgan raqamlarni takrorlab yoziladi. bunda katta raqam kichik raqamdan oldin (chapda) tursa, bu raqamlar qoʻshiladi, agar kichik raqam katta raqamdan oldin (chapda) tursa (bu holda uni takror yozish mumkin emas) kichigi kattasidan ayriladi. masalan, vi = 6, yaʼni 5+1; iv = 4, yaʼni 5-1; xl = 40, yaʼni 50-10; lx = 60, yaʼni 50+10. bir xil raqam ketma-ket uch martadan ortiq yozilmaydi: lxx = 70; lxxx = 80; 90 soni xc shaklida yoziladi (lxxxx shaklda emas).[2] dastlabki 12 ta son rim raqamlari bilan quyidagicha yoziladi: i, ii, iii, iv, v, vi, vi, vii, viii, ix, x, xi, xii misollar: xxviii = 28, xxxix = 39; cccxcvii = 397; mdcccxviii = 1818. bu xil yozishda katta sonlar bilan arifmetik amallar bajarish juda qiyin. shunga qaramay rim raqamlashi italiyada xiii asrgacha, gʻarbiy yevropaning boshqa mamlakatlarida esa xvi asrgacha ishlatib kelingan. …

Want to read more?

Download all 59 pages for free via Telegram.

Download full file

About "lotin tili tarixi"

lotin tili tarixi lotin tili (lingua latina)hind-yevropa tillari oilasining italiy tillari guruhiga mansub. u uzoq o‘tmishda hosil bo‘lgan. dastlab bu tilda italiya markazidagi latsiy viloyatida istiqomat qiluvchi lotin qabilasi (latini), hamda qadimgi rim ahli va milodiy i asr boshlarida rim qo‘l ostiga o‘tgan apennin yarim oroli hududidagi italiy qabilalar so‘zlashishgan. mil. av. iii asr o‘rtalaridan boshlab lotin tili rim legioni bilan birga yanada qadimiyroq madanaiyatga ega davlatlar – yunoniston, karfagen, misr, suriya va b. – hamda yevropaning u davrda madaniyati kam yerlarga kirib bordi. qadimiy davr lotin tili tarixi bir-biridan u yoki bu darajada farqlanuvchi 5 ta davrga ajratiladi: 1) eng qadimgi lotin tili davri (mil. av. vi-iv asrlar); 2) klassik davrgacha boʻlgan lotin tili ...

This file contains 59 pages in DOCX format (140.3 KB). To download "lotin tili tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: lotin tili tarixi DOCX 59 pages Free download Telegram