skandiy va ittriyning ochilish tarixi

DOCX 24 pages 43.3 KB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 43.3 KB

File type DOCX

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

mavzu: skandiy,ittriy va ularning ochilishi tarixi, oksidlari gidroksidlari va tuzlari ahamiyati kirish i. skandiy va itriy xaqida umumiy tushuncha. 1.1 skandiy va uning xossalari 1.2 ittriy va uning xossalari ii. skandiy va ittriyning ochilish tarixi va ularni ochib bergan olimlar 2.1 skandiyning oksid va asoslari 2.2 ittriyning oksidi va asoslari xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish kurs ishining dolzarbiligi: insoniyat yashayotgan muhitning ekologik muammolarini hal qilish, odamlar salomatligini saqlash maqsadida turli xil dori-darmonlar ishlab chiqish, qurilish materiallarini ishlab chiqarish va bu borada yangi izlanishlar bilan shug’ullanish, turli xil yuvuvchi moddalar ishlab chiqarish hamda insoniyat hayoti uchun muhim bo‘lgan deyarli barcha narsalarning asosini bilib olishda talabalar umumiy kimyo fanini o‘rganishlari talab etiladi. boshqa fanlarga nisbatan kimyoni o‘rganish boshlang‘ich bosqichlarda ancha qiyin kechadi, chunki kimyoning o‘ziga xosligi uning maxsus fan ekanligidan dalolat beradi. dastlab, kimyoni o‘rganishni boshlaganda hatto yangi tilni o‘rganishdek tuyiladi. bundan tashqari, ayrim kimyoviy tushunchalar abstraktdir. ammo shunga qaramay harakat qilish asosida …

2 / 24

larini davriy qonun va davriy sistyema asosida modda tuzilishining hozirgi zamon ma’lumolariga suyangan holda nazariy kimyo tushunchalarini qo‘llab tushuntirishdan iborat. i. skandiy va itriy xaqida umumiy tushuncha skandiy, ittriy, lantan, aktiniy va ularning ochilishi tarixi. by elementlarning tabiatda uchrashi. oddiy moddalarning fizikaviy va kimyoviy xossalari. oksidlari, gidroksidlari va tuzlari, ahamiyati. skandiy gruppachasi: iii gruppaning qo’shimcha gruppachasiga skandiy (skandium) sc, ittriy (ittrium), lantan (lantanium) la va aktiniy (astinium) as kiradi. skandiyning mavjudligini d. i. mendeleev 1870 yilda oldindan aytib bergan. oradan to’qqiz yil o’tgach, uni l. n. nilson toza holda oladi. skandiy gruppachasi elementlari atomlari tashqi elektron qavatlarida ikkitadan va undan keyingi qavatda esa to’qqiztadan elektron saql ayd i. quyida gruppacha elementlari atomlarining tashqi va undan oldingi elektron qavatlari tuzilishi keltirilgan: c 3s2 3p6 3d1 4s2 v 4s2 4p6 4d1 5s2 la 5s2 5p6 5d1 6s2 ac 6s2 6p6 6d1 7s2 ularda tartib belgisi oshgan sari ionlanish energiyasi (6,66 ev dan …

3 / 24

a. qizdirilganda oksidlarga o’tadi. lantan gidroksidi la(oh)3 kuchli asos hisoblanadi. skandiy gidroksidi konsentrlangan ishqr eritmasida gidroksoskandiatga (masalan, na3[sc(oh)6] ayla-nadi. gruppacha elementlari gidroksidlaridan ba’zilari amorf xolda ham uchraydi. gidroksidlar elementlar tuzlarining suvli eritmalaridan ammiak yoki ishqorlar bilan cho’ktirib olinadi. ular elementlarning boshqa elementlarini olishda xomashyo bo’lib xizmat qiladi. skandiy gruppasi elementlari kompleks birikmalar xosil qiladi. masalan, skandiy oksalat geksagidradi sc2(s2o4)36h2o yoki mesc(s2o4)2 .2h2o va me3sc(s2o4)3 • 4h2o (metall-ishqoriy metall) kabi komplekslari skandiyning galoidli birikmalari neytral yoki nordon eritmalariga oksalat kislota ta’sir ettirib xosil qilinadi. skandiy gruppachasi elementlari birikmalari lazer materiallari, elektron asboblarda katodlar va exm larda ishlatiluvchi ferritlardan yasaluvchi yodlab qolish moslamalarda qo’llaniladi. 1794-yili asl millati fin bo‘lgan yoxann gadolin ismli olim, shvetsiyaning itterbyu shaharchasi yaqinidan ilgari ilm-fanga noma'lum bo‘lgan, yangi mineral topib oldi. gadolin shaharcha nomiga ishora qilgan holda, ushbu topilmani ittria deb nomlagan edi. sinchiklab tekshirishlar orqali, olim ushbu mineral tarkibida kimyogarlarga shu choqqacha noma'lum bo‘lgan kimyoviy element mavjudligini …

4 / 24

eralning nomini qoldirdi. ya'ni, uni ittriy deb atashni davom ettirdi. qolgan ikkita yangi kimyoviy elementlarga esa, u ham o‘sha shved shaharchasining nomini boshqa talqinlarini biriktiridi. ya'ni, mosander terbia tarzida terbiy elementiga, hamda, erbia tarzida erbiy elementiga nom berdi. shu tarzda, kichkinagina itterbyu shaharchasining nomidan birato‘la uchta kimyoviy element nomi yasaldi. ushbu hodisa sabab bo‘ldi-yu, kimyogarlar shu va shunga o‘xshash minerallar tarkibidan yangi kimyoviy elementlarni kashf eta boshladilar. shu tariqa, turli minerallar tarkibidan, davriy jadvalda 57-raqamli elementdan boshlab, 71-raqamli elementgacha bo‘lgan ketma-ket 15 ta kimyoviy elementlar seriyasi kashf qilindi. mazkur 15 element kimyoviy va fizik xossalariga ko‘ra, bir-biriga juda o‘xshashdir. ayniqsa, ularning kimyoviy xususiyatlarini o‘zaro farqlab olish o‘zi mushkul ish. bu holat esa, kimyogarlarni juda-juda chalg‘itib, ularni uzoq yillar mobaynida ushbu muammo ustida bosh qotirishga majbur qilgan. mazkur 15 kimyoviy elementning xossalari shunga ishora qiladiki, ularning barchasi, davriy jadvalda bitta katakchada, yoki, ittriydan pastki qatorga joylanishi kerak. bu esa, o‘sha paytgacha …

5 / 24

‘ramiz. elementlarning kimyoviy xossalari, ularda elektronlarning atom atrofida qanday joylashganiga bog‘liq bo‘ladi. 57-raqamli elementdan keyin, muayyan sabablarga ko‘ra, yangi elektronlar atomning tashqi elektron qavatlariga emas, balki, ichki elektron qavatlariga qo‘shila boshlaydi. tashqi elektron qavatlardagi elektronlarning joylashuvi esa, 57-elementdan boshlab, 71-elementgacha bir xil saqlanadi. shundan kelib chiqsak, 57-elementdan boshlab 71-elementgacha bo‘lgan kimyoviy elementlar davriy jadvalda bitta joyni egallashi kerak. chunki, ularning atomlarida tashqi elektron qavati bir xil. albatta, ularda ichki elektron qavatlaridagi elektronlarning joylashuvi o‘zaro farq qiladi. lekin bu narsa, ularning kimyoviy xossalarining o‘zaro farqlanishiga unchalik ham katta ta'sir qilmaydi. tasavvur qiling, mahallada 15 ta bir xil qurilgan uy bo‘lib, unda 15 ta bir xil daromad qiladigan oila yashaydi. ularning farqi faqat uyning ichkarisida mebellarning joylashtirilishida xolos. siz uyning ichkarisiga sinchiklab qaramas ekansiz, ularning o‘zaro farqini bila olmaysiz. xabaringiz bo‘lsa, ilk kimyogarlar metallarning kislorod bilan birikmalarini "yer metallari" ( qisqacha qilib "yerlar") deb nomlashgan. kalsiy va magniyning oksidlari "ishqoriy yer metallari", …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "skandiy va ittriyning ochilish tarixi"

mavzu: skandiy,ittriy va ularning ochilishi tarixi, oksidlari gidroksidlari va tuzlari ahamiyati kirish i. skandiy va itriy xaqida umumiy tushuncha. 1.1 skandiy va uning xossalari 1.2 ittriy va uning xossalari ii. skandiy va ittriyning ochilish tarixi va ularni ochib bergan olimlar 2.1 skandiyning oksid va asoslari 2.2 ittriyning oksidi va asoslari xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish kurs ishining dolzarbiligi: insoniyat yashayotgan muhitning ekologik muammolarini hal qilish, odamlar salomatligini saqlash maqsadida turli xil dori-darmonlar ishlab chiqish, qurilish materiallarini ishlab chiqarish va bu borada yangi izlanishlar bilan shug’ullanish, turli xil yuvuvchi moddalar ishlab chiqarish hamda insoniyat hayoti uchun muhim bo‘lgan deyarli barcha narsalarning asosini bilib olishda tal...

This file contains 24 pages in DOCX format (43.3 KB). To download "skandiy va ittriyning ochilish tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: skandiy va ittriyning ochilish … DOCX 24 pages Free download Telegram