borliq va uning rivojlanishi (ma'ruza)

DOCX 11 стр. 27,0 КБ Бесплатная загрузка

11 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 27,0 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 11

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 11

borliq(ontologiya) ontologiya (borliq falsafasi) tushunchasining mazmuni ontologiya — falsafaning eng qadimiy va asosiy bo‘limlaridan biri bo‘lib, u borliq (ya’ni mavjudlik, mavjud narsalar) haqidagi umumiy tushunchalarni o‘rganadi. ontologiya yunoncha "ontos" – "borliq", "bo‘lish" va "logos" – "ta’limot", "ilm" degan so‘zlardan olingan bo‘lib, "borliq haqidagi ta’limot" degan ma’noni anglatadi. 1. ontologiyaning asosiy savollari: ontologiya quyidagi savollarga javob izlaydi: · nima bor? · borliq nima? · mavjudlik qanday shakllarda bo‘ladi? · narsa va hodisalar qanday asosda mavjud? bu savollar orqali falsafa eng umumiy, eng chuqur haqiqatlarga yetib borishga intiladi. 2. ontologiyaning predmeti (mavzusi): ontologiyaning asosiy predmeti — borliqning o‘zi. u borliqning: · umumiy xossalari (masalan: abadiylik, cheksizlik, o‘zgaruvchanlik); · turlari (moddiy va ma’naviy, obyektiv va subyektiv); · strukturasi (elementlar, tizimlar, o‘zaro aloqalar) ni o‘rganadi. 3. ontologiyaning asosiy yo‘nalishlari: tarixda borliqni tushunishda turli yondashuvlar bo‘lgan: 1. materializm – borliqning asosini moddiy dunyo deb biladi. moddiyat birlamchi, ong ikkilamchi hisoblanadi. 2. idealizm – borliqning asosini …

2 / 11

1. borliq va yo’qlik tushunchalari · borliq – mavjud bo‘lgan hamma narsa, ya’ni mavjudlik, mavjudlikning umumiy tushunchasi. · yo’qlik – borliqning aksiga teng, mavjud bo‘lmaslik, mavjudlikdan mahrumlik holati. borliq va yo’qlik — bir-biridan mutlaqo farq qiluvchi, lekin bir-biriga chambarchas bog‘liq tushunchalardir. 2. borliq va yo’qlik dialektikasi dialektika — bu tabiat, jamiyat va fikrning har doim harakatda, o‘zgarishda va rivojlanishda bo‘lishi haqidagi falsafiy qarashdir. borliq va yo’qlik dialektikasi esa shuni ko‘rsatadiki: · borliq va yo’qlik bir-biriga qarama-qarshi, lekin ular bir-birisiz mavjud bo‘la olmaydi; · borliq doimiy holatda o‘zgarib turadi, rivojlanadi, bu rivojlanish jarayoni yo’qlikdan yangi borliq shakllarining paydo bo‘lishi bilan kechadi; · yo’qlik ham borliqning o‘zgarishi, yangilanishi uchun sharoit yaratadi. misol uchun, tabiatdagi har bir jarayon — bu borliq va yo’qlikning o‘zaro ta’siri orqali yuzaga keladi. 3. borliqning atributlari borliqning atributlari — uning umumiy xossalari, ya’ni borliq qandaydir shaklda har doim o‘zida mujassam bo‘lgan xususiyatlar: 1. mavjudlik (existentsiya) borliq haqiqatda mavjud …

3 / 11

rat, substansiya va aksidensiya. borliq shakllarining tasnifi 1. substrat tushunchasi · substrat — bu biror narsaning asosi, tagligi, uning asosiy tarkibiy qismi bo‘lib, o‘zida o‘zgarishlarga chidamli va mustahkam bo‘lgan moddiy baza hisoblanadi. · substrat har doim mavjud bo‘lib, unga turli xususiyatlar (aksidensiyalar) bog‘lanadi. · masalan, yog‘ochning substrati uning moddasidir, unga esa rangi, shakli, harorati kabi xususiyatlar qo‘shiladi. 2. substansiya tushunchasi · substansiya (lotincha substantia — "mavjudlik") — bu mustaqil mavjud bo‘luvchi, o‘z-o‘zidan mavjud bo‘ladigan va boshqa narsaga tayanmaydigan borliq. · substansiya o‘zida aksidensiyalarni mujassamlashtirib, ularga substrat sifatida xizmat qiladi. · masalan, inson, daraxt, tosh — substansiyalar hisoblanadi. 3. aksidensiya tushunchasi · aksidensiya — substansiyaga xos bo‘lgan, lekin mustaqil mavjud bo‘lmaydigan, o‘zgarishi mumkin bo‘lgan xususiyatlar yoki holatlar. · aksidensiyalar substansiyaning rang, shakl, o‘lcham, holat kabi o‘zgaruvchan jihatlarini ifodalaydi. · masalan, qizil rang daraxtning aksidensiyasi bo‘lishi mumkin, lekin o‘z-o‘zidan mustaqil mavjud bo‘lmaydi. 4. borliq shakllarining tasnifi falsafada borliq turli shakllarga bo‘linadi, asosiy …

4 / 11

bo‘lgan, lekin hozir mavjud bo‘lmagan narsalar. rivojlanishning umumfalsafiy qonunlari va falsafa qonunlari 1. falsafa qonunlari tushunchasi falsafa qonunlari — bu borliq va uning harakati, rivojlanishi, inson fikri va jamiyat haqidagi eng umumiy, fundamental tamoyillar va qonuniyatlardir. ular boshqa fanlar qonunlarining asosini tashkil etadi va barcha tabiiy, ijtimoiy va aqliy jarayonlarga tatbiq qilinadi. 2. rivojlanishning umumfalsafiy qonunlari rivojlanish — bu borliqdagi harakat va o‘zgarish jarayonidir. falsafada rivojlanishning bir nechta asosiy umumiy qonunlari mavjud: a) birlik va qarama-qarshilik qonuni · har qanday jarayon va rivojlanish ichida qarama-qarshi kuchlar mavjud bo‘ladi (masalan, yaratish va buzish, ijobiy va salbiy). · ushbu qarama-qarshiliklar o‘zaro kurashib, harakat va rivojlanishni ta’minlaydi. · bu qonun dialektikaning asosiy qonunlaridan biridir. b) o‘zgarish va rivojlanishning uzluksizligi qonuni · har bir narsa, jarayon, hodisa doimiy ravishda o‘zgarib boradi. · o‘zgarishlar doimiy va uzluksiz jarayon sifatida yuz beradi. · rivojlanish jarayoni qachon to‘xtasa, o‘sha jarayon yoki tizim mavjud bo‘lishini to‘xtatadi. c) sifatdan-miqdorga …

5 / 11

larini anglash va tizimlashtirish uchun zarur asos yaratadi. · jamiyat va tabiatdagi jarayonlarni izohlashda, inson faoliyatini boshqarishda qo‘llaniladi. kategoriya tushunchasining mazmuni va falsafa kategoriyalari 1. kategoriya tushunchasi · kategoriya — falsafada eng umumiy, asosiy tushunchalar yoki tushuncha guruhlari bo‘lib, ular yordamida borliqni, uning shakllarini, xususiyatlarini, munosabatlarini va jarayonlarini umumiy tarzda ifodalash mumkin. · kategoriyalar — bu tafakkur uchun poydevor bo‘lib, ular orqali biz dunyoni tasniflaymiz, tahlil qilamiz va tushunamiz. · har bir kategoriya borliqning asosiy jihatlari yoki qonuniyatlarini ifodalaydi. falsafa kategoriyalari bir xil emas, ularni turli faylasuflar turlicha tasniflagan, lekin ularning barchasi borliq va tafakkur haqida eng umumiy fikrlarni aks ettiradi. 2. falsafa kategoriyalarining asosiy xususiyatlari · umumiylik — kategoriyalar barcha mavjud narsalarga tegishli bo‘lishi kerak. · asosiylik — ular boshqa tushunchalarga asos bo‘lib xizmat qiladi. · tuzilish — kategoriyalar o‘zaro bog‘langan va tizimli bo‘ladi. · falsafiy xarakter — ular faqat aniq fanlarga emas, balki butun falsafaga tegishlidir. 3. falsafada …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 11 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "borliq va uning rivojlanishi (ma'ruza)"

borliq(ontologiya) ontologiya (borliq falsafasi) tushunchasining mazmuni ontologiya — falsafaning eng qadimiy va asosiy bo‘limlaridan biri bo‘lib, u borliq (ya’ni mavjudlik, mavjud narsalar) haqidagi umumiy tushunchalarni o‘rganadi. ontologiya yunoncha "ontos" – "borliq", "bo‘lish" va "logos" – "ta’limot", "ilm" degan so‘zlardan olingan bo‘lib, "borliq haqidagi ta’limot" degan ma’noni anglatadi. 1. ontologiyaning asosiy savollari: ontologiya quyidagi savollarga javob izlaydi: · nima bor? · borliq nima? · mavjudlik qanday shakllarda bo‘ladi? · narsa va hodisalar qanday asosda mavjud? bu savollar orqali falsafa eng umumiy, eng chuqur haqiqatlarga yetib borishga intiladi. 2. ontologiyaning predmeti (mavzusi): ontologiyaning asosiy predmeti — borliqning o‘zi. u borliqning: · umumiy xossalari (...

Этот файл содержит 11 стр. в формате DOCX (27,0 КБ). Чтобы скачать "borliq va uning rivojlanishi (ma'ruza)", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: borliq va uning rivojlanishi (m… DOCX 11 стр. Бесплатная загрузка Telegram