shaharlar aholisi sonining o‘sishi va klassifikatsiyasi

DOCX 5 стр. 24,1 КБ Бесплатная загрузка

5 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 24,1 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 5

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 5

4-mavzu. dunyo shaharlarida aholi sonining o‘sishi (kelajakda) va shaharlarning klassifikatsiyasi. shahar hosil qiluvchi omillar. shahar tashkil etuvchi guruhning solishtirma salmog‘i. shaharlarning tasnifi: aholisi, xoʻjalik shakllari, maʼmuriy holati, tabiiy-iqlim sharoiti, rivojlanish surʼatlari va boshqalar. 4.1. shahar hosil qiluvchi omillar. shahar tashkil etuvchi guruhning solishtirma salmog‘i. shaharni loyihalashtirishda rejaviy me’yorlarni qabul qilish uchun avvalo uning aholisining sonini hisoblab aniqlash kerak. yangi aholi joyini tashkil qilish yoki mavjud bo’lgan shahar yoki posyolkalarni rivojlantirish uchun xizmat qiladigan omillar shahar hosil qiluvchi omillar deyiladi. shaharlar kelajakdagi aholisi sonini hisoblashniig bir nechta usullari ma’lum. shaharsozlik loyihalashda quyidagi usullar qo’llaniladi: - statistik ekstrapolyatsiya; - hududning chegaraviy-demografik sig’imi; - turli yoshlardagi aholi guruhlarining o’zgarishi; - energoishlab chiqarish tsikllari, - mehnat balansi. aholi joylashuvining turli shakl va turlari jamoat ishlab chiqarishi asosida paydo bo’ladi va rivojlanadi. mehnat qilish joylari yangi shahar va poselkalarning paydo bo’lishi hamda mavjudlarini rivojlantirish, ularning o’lchamlari aholi sonini belgilaydi. bu omillar shahar tashkiliy guruhi deb …

2 / 5

rida; - sog’liqni saqlash tashkilotlarida; - jismoniy tarbiya va sport; - savdo, umumiy ovqatlanish va maishiy xizmat ko’rsatish tashkilotlarida; - boshqaruv, moliya, aloqa va turar-joy kommunal tashkilotlarida. aholining sonini aniqlashda asos bo’lib shahar tashkiliy asos guruhi xizmat qiladi. shaharning kattaligiga qarab bu guruh aholining umumiy sonida turli ulushga ega. mehnat balansi usuli. bu asosiy usullardan hisoblanadi. shahar kelajak aholisining soni rejalashtirilgan xalq xo’jaligi rivojlanishi masshtablari va mehnat resurslarining ko’payishiga bog’liq holda aniqlanadi. hisoblash quyidagi formula yordamida bajariladi: a x 100 % 100 x a n = ------------------------- yoki n = ---------------- 100% - (uo - un) ug bu yerda: n - shahar kelajak aholisining soni, a - aholining shahar tashkil qiluvchi guruhining absolyut soni, kishi, uo - aholiga xizmat ko’rsatuvchi guruhning solishtirma salmog’i, umumiy aholi soniga nisbatan % hisobida; un - aholi mustaqil bo’lmagan guruhining solishtirma salmog’i, umumiy aholi soniga nisbatan % xisobida; ug - aholi shahar tashkil qiluvchi guruhining …

3 / 5

bekalari kiradi. qabul qilingan me’yorlarga binoan yangi shaharlar uchun shahar tashkil qiluvchi guruhning solishtirma (ug) salmog’ini quyidagicha olish tavsiya etiladi: · 1-bosqich qurilish uchun - 40 % dan yuqori · hisobga olingan muddat uchun - 35 % dan kam. ia, ib va iii iqlimiy tumanlarda joylashgan shaharlarda mos holda 50 % dan yuqori va 40% dan kam olish tavsiya etiladi. qayta tiklanayotgan shaharlar uchun shahar tashkil qiluvchi guruh solishtirma salmog’i ularning xalq xo’jaligidagi sohasi, aholining yoshi tomonidan tuzilishi, xizmat ko’rsatish darajasi va boshqalarni hisobga olgan holda aniqlanadi. yangi shaharlarga nisbatan qayta tiklanayotgan shaharlarda shahar tashkil qiluvchi guruhning salmog’i kattaroq bo’ladi. me’yoriy hujjatlarda aholiga xizmat ko’rsatish guruhining solishtirma salmog’i quyidagicha belgilangan: · yirik va eng yirik shaharlar uchun - 19-21 % birinchi bosqich qurilishi uchun; 23-27 % hisobga olingan muddat uchun; · kichik va o’rta shaharlar uchun - 15-17 % birinchi bosqich qurilishi uchun; 19-22 % hisobga olingan muddat uchun. 4.2.shaharlarning …

4 / 5

larning har biri) shaharsozlik ahamiyatiga ega. bu turdagi shaharlar muhim tuman tashkil etuvchi markazlardan bo’lib, keng va xilma-xil aloqalarga, murakkab hudud tuzilishiga egadirlar. tumanlararo ahamiyatli sanoat va transport funktsiyalari ustun bo’lgan shaharlar. bu turdagi shaharlarni sanoat, transport va sanoat-transport shaharlariga ajratish mumkin. sanoat shaharlarining turlari xilma-xil. o’zida turli sanoat tarmoqlarini birlashtirgan shaharlar keng tarqalgan bo’lib, ular asosan rivojlangan sanoat tumanlarida paydo bo’ladilar, tez rivojlanadilar va murakkab hududiy tarkibga egadirlar. ko’pgina sanoat shaharlari tor sanoat ixtisosligiga ega, masalan: metallurgiya sanoatining, mashinasozlik, kimyo sanoatlarining markaz- shaharlari. boshqa funktsiyalar ustun bo’lgan shaharlar - asosan mahalliy markazlar vazifasini bajaruvchi kichik shahar joylari. kurort, ilmiy markaz, temir yo’l tugunlari vazifasini bajaruvchi shaharlar. shaharning xalq xo’jalik profili uning tarxiy tarkibiga: funktsional qismlarning joylashuvi, shuningdek, sanoat va turar-joy tumanlariga, ularning orasidagi oraliqlarga, transport aloqalari xarakteriga va boshqalarga katta ta’sir ko’rsatadi. shaharlar aholisining soni ham uning tipologik belgilaridan hisoblanadi. shaharlarni aholisining soniga qarab quyidagi guruhlarga bo’lish qabul qilingan: …

5 / 5

shahar tarxiy tarkibiga anchagina ta’sir ko’rsatadi. eng yirik shaharlarda murakkab funktsional va tarxiy tarkib shunday shaharsozlik holatini keltirib chiqaradiki, unda erkin hududlarda yangi qurilishidan tortib, to shaharning eski qismini rekonstruktsiya qilish va qayta qurishgacha, yer osti makonlarini o’zlashtirishdan, jamoat markazini shakllanishigacha bo’lgan masalalarni hal etish lozim bo’ladi. iqtisodiy-geografik o’rni: shaharlar bir qancha omillar ta’siri ostida vujudga kelgan. masalan, tabiiy – iqlimiy omillar natijasida yuzaga kelishi mumkin, ya’ni suv havzalariga yaqin, vodiylarda, tog’ yonbag’irlarida va shunga o’xshash yashash uchun qulay sharoitlar mavjud joylarda. qadimda karvon yo’llari kesishgan joylarda ham shaharlar shakllangan. paydo bo’lish va rivojlanish davrlari: yangi yoki qadimiy shahar. masalan, shaharsozlik nuqtai nazaridan yangi shaharlarning (navoi, chirchiq, bekobod va b.) tuzilishi qadimdan shakllanib, rivojlanib kelgan shaharlarga (samarqand, buxoro, xiva va b.) nisbatan boshqacha bo’ladi. chunki qadimiy shaharlarni rivojlantirishda zamonaviy shaharsozlik talablari bilan bir qatorda tarixiy muhit va yodgorliklarni saqlab qolish ham asosiy ahamiyat kasb etadi. tekshirish uchun savollar: 1. aholining …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 5 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "shaharlar aholisi sonining o‘sishi va klassifikatsiyasi"

4-mavzu. dunyo shaharlarida aholi sonining o‘sishi (kelajakda) va shaharlarning klassifikatsiyasi. shahar hosil qiluvchi omillar. shahar tashkil etuvchi guruhning solishtirma salmog‘i. shaharlarning tasnifi: aholisi, xoʻjalik shakllari, maʼmuriy holati, tabiiy-iqlim sharoiti, rivojlanish surʼatlari va boshqalar. 4.1. shahar hosil qiluvchi omillar. shahar tashkil etuvchi guruhning solishtirma salmog‘i. shaharni loyihalashtirishda rejaviy me’yorlarni qabul qilish uchun avvalo uning aholisining sonini hisoblab aniqlash kerak. yangi aholi joyini tashkil qilish yoki mavjud bo’lgan shahar yoki posyolkalarni rivojlantirish uchun xizmat qiladigan omillar shahar hosil qiluvchi omillar deyiladi. shaharlar kelajakdagi aholisi sonini hisoblashniig bir nechta usullari ma’lum. shaharsozlik loyihalashda ...

Этот файл содержит 5 стр. в формате DOCX (24,1 КБ). Чтобы скачать "shaharlar aholisi sonining o‘sishi va klassifikatsiyasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: shaharlar aholisi sonining o‘si… DOCX 5 стр. Бесплатная загрузка Telegram