iqtisodiyot faoliyat yurtishining normalar tizimining shakllanishi

DOC 7 pages 58.0 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 58.0 KB

File type DOC

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

4. mavzu: reja instituti va bozor instituti 4.1. iqtisodiyot faoliyat yurtishining normalar tizimining shakllanishi normalar individlarning o‘zaro muvofiq munosabatlari barqarorligining asosiy kafolati hisoblanadi. individ tomonlar harakatlarini tushunish va o‘z harakatini ular bilan muvofiqlashtirish uchun biror-bir normani tanlash barobarida umuman tizimning barqarorligini ta'minlaydi. individ normadan chetga chiqsa, uni normaga qaytaruvchi tartibga solish mexanizmining mavjudligi normalar tizimini shakllantiradi. shuningdek, normalar tizimi makro va mikrodarajalar o‘rtasidagi asosiy bog‘lovchi bo‘g‘inga aylanadi. individlarning iqtisodiy faoliyat yuritishini ta'minlovchi normalar tizimiga iqtisodiyotning asosiy qonuni (konstitusiyasi) deyiladi. buyruqbozlik va bozor iqtisodiyoti tizimlarida o‘zaro zid normalarga amal qiladi. masalan, bozor tizimi faqat individlar kundalik iqtisodiy faoliyatida u asoslanadigan normalardan foydalangan darajaga ko‘ra barqaror va takror ishlab chiqarishga qodir bo‘ladi. shaxsiy manfaatlarini ko‘zlovchi individlar o‘rtasidagi bitimlardan makroiqtisodiy darajaga o‘tish bozor xatti-harakatlari normalari orqali amalga oshiriladi. buyruqbozlik iqtisodiyotining normalar tizimi surunkali taqchillik, ya'ni resurslarning yetishmasligini o‘zida namoyon etadi. taqchillikning ma'lum darajada barqarorlashuvi hamda iqtisodiy agentlar ushbu darajaga moslashuvi tizimda normal taqchillik …

2 / 7

1.-jadval iqtisodiyot asosiy qonuni normalarining guruhlanishi bozor iqtosodiyoti normalari buyruqbozlik iqtisodiyoti normalari murakkab foyda (manfaat) ko’rish (utilitarizm) oddiy foyda (manfaat) ko’rish ratsional maqsadli fe’l-atvor mafkuraviy qadriyat ratsionalligi individuallashtirilmagan ishonch individualashgan ishonch xayrihohlik «sen-menga, men-senga», ijobiy ma’noda erkinlik qonunga ixtiyoriy bo’ysunish qonunga tilda bo’ysunish 4.2. buyruqbozlik iqtisodiyoti normalari buyruqbozlik iqtisodiyotining normal holatlari uchun zarur bo‘lgan normalardan biri oddiy foyda ko‘rish hisoblanadi. bunda individ tomonidan o‘z foydaliligini oshirilishi o‘ziga xos ravishda namoyon bo‘ladi. ya'ni, oddiy foyda olish individning samarali faoliyati bilan bog‘liq bo‘lmagan holda o‘z foydaliligini oshirishga intilishidir. individ iste'mol madaniyatidagi oddiy foyda ko‘rish “kvartira – mashina – dala hovli” uchligida aks etadi. individda bunday katta orzuning yuzaga paydo bo‘lishi va qulay hayot sharoitlarini ta'minlashga intilish sobiq sho‘rolar (sovetlar) jamiyati namunasida xx asrning 70-80-yillardagi o‘ziga xos shaklga ega tendensiyalar bilan tavsiflanadi. bunda iste'molning ma'lum darajasiga erishish uchun noyob (taqchil) resurslardan foydalanish imkoniyati samarali mehnat bo‘yicha emas, balki ma'lum kasb toifasidagi xodimlar (savdo …

3 / 7

i. sabr chegarasi deganda nizolar va keskinliklar jamlanishining undan keyin iqtisodiy agentlar shikoyat qila boshlaydigan va norozilik namoyish etadigan darajasi tushuniladi. shunday qilib, buyruqbozlik iqtisodiyotining birinchi normasi oddiy va cheklangan foyda ko‘rishdan iborat. buyruqbozlik iqtisodiyoti normalari tizimining ikkinchi unsuri to‘liqsiz rasional faoliyat bilan izohlanadi. bunda, birinchi navbatda axborotning cheklanganligi va to‘liqsizligi bilan shartlangan to‘liqsiz rasionallik tushuniladi. iqtisodiy agentlar erkin shakllanmagan narx va taqchil resurslar sharoitida narxlardagi mavjud axborotni narxga taalluqli bo‘lmagan – zaxiralar hajmi, navbatlarning uzunligi va hokazolar haqidagi ma'lumotlar bilan to‘ldiradilar. sof ko‘rsatkichlarda axborot olish esa, hamma vaqt uni yig‘ish bilan bog‘liq yuqori darajadagi xarajatlarni keltirib chiqaradi. natijada tizimda «nizo», ya'ni sotuvchi va xaridorlar fikrlarini muvofiqlashtirishda kechikishlar paydo bo‘ladi. nizo prognozlardagi xatolar, manfaatdor shaxsda boshqa sub'ektlarning holati va maqsadlari to‘g‘risida axborotning mavjud emasligi, manfaatdor shaxsning qaror qabul qilishdagi beqarorligi, o‘zgaruvchan sharoitga moslashishdagi noqulayligi shakliga ega bo‘ladi. bundan tashqari, to‘liqsiz rasional faoliyat, iqtisodiy agent uchun faqat tashqaridan belgilangan maqsadlarga erishish …

4 / 7

g‘liqligi sababli davlatga ishonmay, boshqa yo‘l tutishning iloji yo‘q. bunday vaziyatda bevosita hamkorga ishonish mutaqo ortiqcha bo‘lib, davlat uchinchi tomon sifatida bitim shartlarining bajarilishini kafolatlaydi. biroq mikrodarajadagi ishonch baribir maksimal individuallashgan shaklda mavjud bo‘ladi. bu norma ham uy xo‘jaligida, ham korxonada amal qiladi. uy xo‘jaligining ijtimoiy va iqtisodiy hayotida og‘irlik markazining oila-qarindoshchilik tarkibiga, do‘stlar va tanish-bilishlarga ko‘chiriladi. masalan, o‘zaro hamkorlik umuman vrach, sartarosh bilan emas, balki tanish vrach yoki sartarosh bilan amalga oshiriladi. korxonalar xatti-harakatini ham xuddi shunday ta'riflash mumkin. ulardan har biri barqaror sherikchilik doirasiga ega bo‘lib, bunda ushbu korxonalar rahbarlari o‘rtasida shaxsiy darajada ishonchli munosabatlar yo‘lga qo‘yiladi. ya'ni direktorlar o‘rtasida o‘zaro yordam va o‘zaro ishonch tamoyillari asosiga qurilgan korporativ munosabatlar shakllanadi. buyruqbozlik iqtisodiyotining navbatdagi asosiy normasi «sen – menga, men - senga», yoki o‘zaro xizmatlar ko‘rsatish to‘g‘risidagi kelishuvdir. taqchil resursni olishning keng tarqalgan variantlaridan biriga ko‘ra, iste'molchi va yetkazib beruvchi vaqti-vaqti bilan vazifalarini almashtirib turadi, ya'ni “bugun men …

5 / 7

mulkchilik shakli ham de fakto mulkchilik shakli bilan, xususan, byurokratik organlar – «idoralar» (vazirliklar va idoralar) mulki bo‘lgan. byurokratiyaning bunday o‘zboshimchaligi oddiy fuqarolarning qonunga nisbatan munosabatiga aks ta'sir o‘tkazgan. boshqacha aytganda, buyruqbozlik iqtisodiyotida iqtisodiy sub'ektlarning xatti-harakati qonunga tilda bo‘ysunish normasi sifatida tavsiflanadi. demak, buyruqbozlik iqtisodiyoti konstitusiyasining asosiy normalari tizimning muvozanatsiz holatini barqarorlashtirga xizmat qiladi. 4.3. bozor iqtisodiyoti normalari tizimi bozor iqtisodiyoti normalari – bozorda bitimlarni amalga oshirish va unda muvozanatga erishish imkonini beruvchi xatti-harakatlarning o‘zaro shartlangan normalari yig‘indisini tashkil etadi. bozorlardagi barqaror muvozanat bozor normalaridan foydalanishning natijasi hisoblanadi bozor normalari tizimi asosida yotuvchi birinchi norma – murakkab foyda ko‘rish normasi bo‘lib, u nafaqat individni foydalilikni oshirishga yo‘naltirish, balki uning olinadigan foyda bilan o‘zining samarali faoliyati o‘rtasidagi aloqani anglab yetishini nazarda tutadi. ya'ni foyda (manfaat) ko‘rish individ tomonidan o‘z foydaliligining samarali faoliyat asosida oshirilishidir. murakkab foyda ko‘rish normasi individning ehtiyojlar darajasi va samarali faoliyati o‘rtasidagi nomuvofiqlikni istisno etadi. ba'zan bunday nomuvofiqlik …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "iqtisodiyot faoliyat yurtishining normalar tizimining shakllanishi"

4. mavzu: reja instituti va bozor instituti 4.1. iqtisodiyot faoliyat yurtishining normalar tizimining shakllanishi normalar individlarning o‘zaro muvofiq munosabatlari barqarorligining asosiy kafolati hisoblanadi. individ tomonlar harakatlarini tushunish va o‘z harakatini ular bilan muvofiqlashtirish uchun biror-bir normani tanlash barobarida umuman tizimning barqarorligini ta'minlaydi. individ normadan chetga chiqsa, uni normaga qaytaruvchi tartibga solish mexanizmining mavjudligi normalar tizimini shakllantiradi. shuningdek, normalar tizimi makro va mikrodarajalar o‘rtasidagi asosiy bog‘lovchi bo‘g‘inga aylanadi. individlarning iqtisodiy faoliyat yuritishini ta'minlovchi normalar tizimiga iqtisodiyotning asosiy qonuni (konstitusiyasi) deyiladi. buyruqbozlik va bozor iqtisodiyoti tizimla...

This file contains 7 pages in DOC format (58.0 KB). To download "iqtisodiyot faoliyat yurtishining normalar tizimining shakllanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: iqtisodiyot faoliyat yurtishini… DOC 7 pages Free download Telegram