iqtisodiyot konstitutsiyalarining shakllanishi

DOCX 5 pages 92.3 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 92.3 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

4-mavzu. reja va bozor institutlari reja 1. iqtisodiyot konstitutsiyalarining shakllanishi 2. buyruqbozlik iqtisodiyoti normalari 3. bozor konstitutsiyasi normalari 4. mulkchilik huquqlarini iqtisodiy asoslash 1. iqtisodiyot konstitutsiyalarining shakllanishi normalar individlarning o‘zaro muvofiq munosabatlari barqarorligining asosiy kafolati hisoblanadi. individ kontragent harakatlarini tushunish va o‘z harakatini ular bilan muvofiqlashtirish uchun u yoki bu normani tanlash barobarida umuman tizimning barqarorligini ta’minlaydi. individ normadan chetga chiqsa, uni normaga qaytaruvchi tartibga solish mexanizmining mavjudligi normalar tizimini shakllantiradi. shuningdek, normalar tizimi makro va mikrodarajalar o‘rtasidagi asosiy bog‘lovchi bo‘g‘inga aylanadi. individlarning iqtisodiy faoliyat ko‘rsatishini ta’minlovchi normalar tizimiga iqtisodiyot konstitutsiyasi deyiladi. iqtisodiyot konstitutsiyasi buyruqbozlik va bozor tizimlaridagi o‘zaro zid normalarga amal qiladi. masalan, bozor tizimi faqat individlar o‘zlarining kundalik iqtisodiy faoliyatida u asoslanadigan normalardan foydalangan darajaga qarab barqaror va takror ishlab chiqarishga qodir bo‘ladi. o‘zining shaxsiy manfaatlarini ko‘zlovchi individlar o‘rtasidagi bitimlardan makroiqtisodiy darajaga o‘tish bozor xatti-harakatlari normalari orqali amalga oshiriladi. buyruqbozlik iqtisodiyotining normalar tizimi surunkali taqchillik, ya’ni resurslarning etishmasligini …

2 / 5

uyruqbozlik va bozor tizimlarida qo‘llaniladigan normalarning tarkibiy tuzilishini quyidagi jadvalda ko‘rish mumkin. quyida ushbu normalarning iqtisodiyotda namoyon bo‘lishi ko‘rib chiqilgan. 4.1.-jadval iqtisodiyot konstitutsiyalari normalarining guruhlanishi bozor konstitutsiyasi buyruqbozlik iqtisodiyoti konstitutsiyasi murakkab utilitarizm oddiy utilitarizm ratsional maqsadli fe’l-atvor mafkuraviy qadriyat ratsionalligi depersonifikatsiyalangan ishonch personifikatsiyalangan ishonch empatiya «sen – menga, men - senga», ijobiy ma’noda erkinlik qonunga ixtiyoriy bo‘ysunish qonunga tilda buysunish 2. buyruqbozlik iqtisodiyoti normalari buyruqbozlik iqtisodiyotining normal holatlari uchun zarur bo‘lgan normalardan biri oddiy utilitarizm hisoblanadi. bunda individ tomonidan o‘z foydaliligini oshirilishi o‘ziga xos ravishda namoyon bo‘ladi. ya’ni, oddiy utilitarizm - individning samarali faoliyati bilan bog‘liq bo‘lmagan holda o‘z foydaliligini oshirishga intilishidir. individ iste’mol madaniyatidagi oddiy utilitarizm “kvartira – mashina – dala hovli” uchligida aks etadi. individda bunday idealning tarqalishi va qulay hayot sharoitlarini ta’minlashga intilish sho‘rolar (sovetlar) jamiyati namunasida xx asrning 70-80-yillardagi o‘ziga xos shaklga ega tendensiyalar bilan tavsiflanadi. bunda iste’molning ma’lum darajasiga erishish uchun noyob (taqchil) resurslardan foydalanish …

3 / 5

an yuqori ruhiy kechinmalar bilan cheklandi. buyruqbozlik tizimining bu tavsifi «sabr chegarasi» tushunchasi bilan ham izohlanadi. sabr chegarasi deganda nizolar va keskinliklar jamlanishining undan keyin iqtisodiy agentlar shikoyat qila boshlaydigan va norozilik namoyish etadigan darajasi tushuniladi. shunday qilib, buyruqbozlik iqtisodiyotining birinchi normasi oddiy va cheklangan utilitarizmdan iborat. buyruqbozlik iqtisodiyoti normalari tizimining ikkinchi unsuri to‘liqsiz ratsional faoliyat bilan izohlanadi. bunda, birinchi navbatda axborotning cheklanganligi va to‘liqsizligi bilan shartlangan to‘liqsiz ratsionallik tushuniladi. iqtisodiy agentlar erkin shakllanmagan narx va taqchil resurslar sharoitida narxlardagi mavjud axborotni narxga taalluqli bo‘lmagan – zahiralar hajmi, navbatlarning uzunligi va hokazolar haqidagi ma’lumotlar bilan to‘ldiradilar. sof ko‘rsatkichlarda axborot olish esa, hamma vaqt uni yig‘ish bilan bog‘liq yuqori darajadagi xarajatlarni keltirib chiqaradi. natijada tizimda «nizo», ya’ni sotuvchilar va xaridorlar pozitsiyalarini muvofiqlashtirishda kechikishlar paydo bo‘ladi. nizo prognozlardagi xatolar, manfaatdor shaxsda boshqa sub’ektlarning holati va maqsadlari to‘g‘risida axborotning mavjud emasligi, manfaatdor shaxsning qaror qabul qilishdagi beqarorligi, o‘zgaruvchan sharoitga moslashishdagi o‘ng‘aysizligi shakliga ega …

4 / 5

gi ishonch sifatida mavjud bo‘ladi. har qanday ahamiyatli bitimning davlat organiga: partiya, reja, ta’minot organiga murojaat etish bilan bog‘liqligi sababli davlatga ishonmasdan turib, yo‘l tutishning iloji yo‘q. bunday vaziyatda bevosita kontragentga ishonish mutaqo ortiqcha – davlat uchinchi tomon sifatida bitim shartlarining bajarilishini kafolatlaydi. biroq mikrodarajadagi ishonch baribir maksimal individuallashgan shaklda mavjud bo‘ladi. bu norma ham uy xo‘jaligida, ham korxonada amal qiladi. uy xo‘jaligining ijtimoiy va iqtisodiy hayotida og‘irlik markazining oila-qarindoshchilik tarkibiga, do‘stlar va tanish-bilishlarga ko‘chiriladi. masalan, o‘zaro hamkorlik umuman vrach, sartarosh bilan emas, balki tanish vrach yoki sartarosh bilan amalga oshiriladi. korxonalar xatti-harakatini ham huddi shunday ta’riflash mumkin. ulardan har biri barqaror sherikchilik doirasiga ega bo‘lib, bunda ushbu korxonalar rahbarlari o‘rtasida shaxsiy darajada ishonchli munosabatlar yo‘lga qo‘yiladi. ya’ni, direktorlar o‘rtasida o‘zaro yordam va o‘zaro ishonch tamoyillari asosiga qurilgan korporativ munosabatlar shakllanadi. buyruqbozlik iqtisodiyotining navbatdagi bazaviy normasi «sen – menga, men - senga», yoki o‘zaro xizmatlar ko‘rsatish to‘g‘risidagi kelishuvdir. taqchil resursni …

5 / 5

lariga bo‘ysungan. buning uchun rasmiy asos bo‘lmasa-da, partiya qarorlari de fakto qonun kuchiga ega bo‘lgan. hatto e’lon qilingan de yure umumxalq mulkchilik shakli ham de fakto mulkchilik shakli bilan, xususan, byurokratik organlar – «idoralar» (vazirliklar va idoralar) mulki bo‘lgan. byurokratiyaning bunday o‘zboshimchaligi oddiy fuqarolarning qonunga nisbatan munosabatiga aks ta’sir o‘tkazgan. boshqacha aytganda, buyruqbozlik iqtisodiyotida iqtisodiy sub’ektlarning xatti-harakati qonunga tilda buysunish normasi sifatida tavsiflanadi. demak, buyruqbozlik iqtisodiyoti konstitutsiyasining asosiy normalari tizimning muvozanatsiz holatini barqarorlashtirga xizmat qiladi. 3. bozor konstitutsiyasi normalari bozor konstitutsiyasi – bozorda bitimlarni amalga oshirish va unda muvozanatga erishish imkonini beruvchi xatti-harakatlarning o‘zaro shartlangan normalari yig‘indisini tashkil etadi. bozorlardagi barqaror muvozanat bozor normalaridan foydalanishning natijasi hisoblanadi bozor konstitutsiyasining asosida yotuvchi birinchi norma – murakkab utilitarizm normasi bo‘lib, u nafaqat individni o‘zining foydaliligini oshirishga yo‘naltirishni, balki uning olinadigan foyda bilan o‘zining samarali faoliyati o‘rtasidagi aloqani anglab etishini nazarda tutadi. ya’ni, murakkab utilitarizm – individ tomonidan o‘z foydaliligining samarali faoliyat asosida …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "iqtisodiyot konstitutsiyalarining shakllanishi"

4-mavzu. reja va bozor institutlari reja 1. iqtisodiyot konstitutsiyalarining shakllanishi 2. buyruqbozlik iqtisodiyoti normalari 3. bozor konstitutsiyasi normalari 4. mulkchilik huquqlarini iqtisodiy asoslash 1. iqtisodiyot konstitutsiyalarining shakllanishi normalar individlarning o‘zaro muvofiq munosabatlari barqarorligining asosiy kafolati hisoblanadi. individ kontragent harakatlarini tushunish va o‘z harakatini ular bilan muvofiqlashtirish uchun u yoki bu normani tanlash barobarida umuman tizimning barqarorligini ta’minlaydi. individ normadan chetga chiqsa, uni normaga qaytaruvchi tartibga solish mexanizmining mavjudligi normalar tizimini shakllantiradi. shuningdek, normalar tizimi makro va mikrodarajalar o‘rtasidagi asosiy bog‘lovchi bo‘g‘inga aylanadi. individlarning iqtisodiy faoli...

This file contains 5 pages in DOCX format (92.3 KB). To download "iqtisodiyot konstitutsiyalarining shakllanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: iqtisodiyot konstitutsiyalarini… DOCX 5 pages Free download Telegram